Γκαμπριέλα Καμπεσόν Κάμαρα
Οι περιπέτειες της Τσίνα Άιρον
Μτφρ. Άννα Βερροιοπούλου, Καστανιώτης
Αυτό το άκρως πρωτότυπο μυθιστόρημα, που ουσιαστικά αποδομεί δημιουργικά το σύμπαν του κλασικού έπους της Λατινικής Αμερικής Μαρτίν Φιέρο, μέσα από γυναικεία queer ματιά, δεν βρέθηκε τυχαία να στολίζει τη βραχεία λίστα του πρόσφατου διεθνούς βραβείου Μπούκερ. Σε αντίθεση, όμως, με το έπος του Ερνάντες, η πρωταγωνίστρια είναι μια γυναίκα, όχι Αγγλίδα αλλά Σκωτσέζα, που έχει αναλάβει να εκπροσωπήσει τις καταπιεσμένες φωνές αυτού του κόσμου και να ανακαλύψει, αντί για τον σκληρό κόσμο της πατριαρχίας, έναν τόπο όπου επικρατούν η αγάπη και η γαλήνη.
Σε αυτόν τον αγώνα δεν είναι μόνη της: η Τσίνα Άιρον, το κορίτσι που είχε κερδίσει ο γκάουτσο Μαρτίν Φιέρο στα χαρτιά, ξέρει ότι στο πλευρό της έχει τη Λιζ, μαζί με την οποία εξερευνά έναν κόσμο γεμάτο απρόοπτα, περιπέτειες αλλά και γυναικείο πάθος, φτάνοντας μέχρι το Παραΐσο, όπου όλα τα πλάσματα αγκαλιάζονται ελεύθερα και όπου τα ποτάμια, τα πουλιά και τα δέντρα υπάρχουν σε πλήρη αρμονία. Μια όμορφη ουτοπία για όλες τις δύσκολες μέρες που περνάει ο κόσμος.
Τζούμπα Λαχίρι
Στις δικές μου διαδρομές
Μτφρ. Άννα Παπασταύρου, Gutenberg
Η πολυβραβευμένη, ινδικής καταγωγής Βρετανή συγγραφέας, πρώην κάτοικος των ΗΠΑ και πλέον της Ρώμης, θεωρείται πια μια από τις πιο αναγνωρισμένες συγγραφείς παγκοσμίως, με τα βιβλία της να έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες και να έχουν τύχει πολλαπλών διακρίσεων και αναφορών. Από την πρώτη κιόλας παρουσία της στα γράμματα με τη συλλογή διηγημάτων Διερμηνέας ασθενειών, η Λαχίρι έτυχε της ύψιστης τιμητικής αναγνώρισης του βραβείου Πούλιτζερ, το οποίο φάνηκε να δίνει το έναυσμα για μια σειρά από άλλες διακρίσεις, όπως της πρωτοεμφανιζόμενης του περιοδικού «New Yorker».
Το τελευταίο της μυθιστόρημα, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg, μπορεί να διαβαστεί και ως συλλογή διηγημάτων, όπου περιγράφονται στιγμές καθημερινών ανθρώπων με κοινές αγωνίες γύρω από τις συγγενικές και οικογενειακές σχέσεις, τη μοναξιά και την αδυναμία σύνδεσης σε έναν κόσμο που καταρρέει. Μοναδικό τους αιτούμενο η τρυφερότητα και η ζεστασιά, κάτι που επίσης διεκδικεί η πρωταγωνίστρια, η οποία παρακολουθεί σαν από απόσταση τα τεκταινόμενα στην πόλη, θυμάται δικές της διαδρομές μαζί με τους δικούς της ανθρώπους και αναπολεί μια ζωή που της στέρησε την ευτυχία από νωρίς, αλλά της έδωσε το κίνητρο για μια πιο μύχια αναζήτηση του εαυτού και την πορεία προς την αυτογνωσία.
Μαρία Λαϊνά
Λοξοί Δρόμοι/Το Δέντρο
Πατάκης
Έχοντας πρόσφατα τιμηθεί με το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων για τη συνολική λογοτεχνική προσφορά της στο πλαίσιο των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας, η Μαρία Λαϊνά μάς υπενθυμίζει ότι παραμένει μια από τις σπουδαιότερες ποιήτριες, με την απέριττη γλώσσα της και την ουσιαστική της λιτότητα, πάντοτε εντοπισμένη στα μύχια της ύπαρξης. Με τους στίχους της, που κατέδειξαν τη δύναμη της ακρίβειας αλλά και του πειραματισμού, η Λαϊνά έχει διερευνήσει όλα τα επίπεδα του γυναικείου λόγου, συμπληρώνοντάς τα με ανάλογα δοκίμια και παρεμβατικά κείμενα, τα οποία φαίνεται να συνοδεύουν και να διανθίζουν το κυρίως ποιητικό της έργο. Ιδανικό συμπλήρωμα υπήρξαν και τα θεατρικά, τα οποία μάλιστα παίζονται συχνά στις αθηναϊκές σκηνές, με εκφραστικότερο παράδειγμα τους Λοξούς Δρόμους, που αναμένεται να ανεβούν στο θέατρο Σταθμός την προσεχή θεατρική περίοδο.
Πρωταγωνίστρια είναι μια γυναίκα που εντρυφά στους σπουδαίους γυναικείους ρόλους του διεθνούς ρεπερτορίου (Ευριπίδης, Σαίξπηρ, Ίψεν, Στρίντμπεργκ, Ουίλλιαμς) υποβοηθούμενη από έναν πλαστό «σκηνοθέτη». Σε αυτό το παιχνίδι ανάμεσα στο φαίνεσθαι και το είναι, που μας κάνει να σκεφτούμε διάφορα αντίστοιχα παιχνίδια της εποχής μας, οι κλασικοί ρόλοι γίνονται αφορμές για περαιτέρω περιπέτειες που μας κινητοποιούν και μας αφορούν. Η παρούσα έκδοση συμπληρώνεται από το Δέντρο, μια ακόμα ιστορία σουρεαλιστικής φαντασίας όπου το όνειρο και η πραγματικότητα γίνονται ένα, παραπέμποντας άμεσα στις Ευτυχισμένες Μέρες του Μπέκετ και στον αντίστοιχα παράλογο τρόπο που λειτουργούν πρόσωπα, αντικείμενα (πόσο σημαντικός μπορεί να είναι ακόμα και ο ρόλος μιας ομπρέλας!) και καταστάσεις.
Ενρίκε Βίλα-Μάτας
Μοντεβιδέο
Μτφρ. Νάννα Παπανικολάου, Ίκαρος
Παρότι δεν πρόκειται για εύκολο συγγραφέα, ωστόσο διαβάζοντας τα έργα του από τις εκδόσεις Ίκαρος καταλαβαίνεις γιατί ο Βίλα-Μάτας κρατάει ψηλά την παντιέρα της ισπανόφωνης λογοτεχνίας, συναρμόζοντας τις συμβολικές αρχές της αφήγησης με μια περίτεχνη και άκρως πρωτότυπη γλώσσα. Φέρνοντας, ενίοτε, στον νου τις αναζητήσεις του Κορτάσαρ τόσο αναφορικά με τους πειραματικούς αρμούς της αφήγησης όσο και με τον τρόπο που συνδέει τις διαφορετικές πόλεις και τα ετερόκλητα περιβάλλοντα, ο Καταλανός συγγραφέας εστιάζει σε αντίστοιχα «δωμάτια» ως τόπους που φιλοξενούν τις διαφορετικές εσωτερικές αναζητήσεις του αφηγητή. Σημαντικό ρόλο έτσι διαδραματίζουν, εκτός από τα πραγματικά, και τα νοερά ταξίδια που αποπειρώνται οι πρωταγωνιστές με μοναδικό όχημα τη φαντασία τους. Έτσι, εύκολα ο αναγνώστης βρίσκεται από το Παρίσι στο Κασκάις και από το Μοντεβιδέο στο Ρέικιαβικ, το Σεντ Γκάλεν και την Μπογκοτά.
Κοινός ιστός όλων αυτών, σαν το σκοινί του σχοινοβάτη που δεσπόζει στο εξώφυλλο, είναι ο ακροβάτης-συγγραφέας, ο οποίος χαρίζει νόημα ακόμα και εκεί που πιστεύεις ότι είναι αδύνατον να το ανιχνεύσεις. Εσκεμμένη, επομένως, η απουσία κλειστής πλοκής, με τον Μάτας να μετατρέπεται σε ιδανικό ποιητή και παράδοξο νοηματοδότη όλων αυτών των ταξιδιών και των νοερών περασμάτων. Όπως, άλλωστε, επισημαίνει και η μεταφράστριά του, Νάννα Παπανικολάου, η οποία επισημαίνει ότι ο κινηματογραφιστής, συγγραφέας, θεωρητικός και στοχαστής Βίλα-Μάτας είναι ο αγαπημένος της, το Μοντεβιδέο, παρότι τη δυσκόλεψε πολύ στη μετάφραση, είναι μια άκρως γοητευτική «μυθιστορηματική πραγματεία για τη λογοτεχνία, για την ασάφεια, για τη ζωή μέσα από τη λογοτεχνία και τις άλλες τέχνες και για την έμπνευση» και εντελώς διαφορετική από όλα τα βιβλία που έχουν κυκλοφορήσει τελευταία.
Γκρέγκορι Πιερρό
Ο αποικιοκράτης χίπστερ
Μτφρ. Δημήτρης Μ. Μόσχος, Αντίποδες
Μπορεί τον χίπστερ να τον ξεχωρίζεις από χιλιόμετρα από το επιτηδευμένο ύφος και τις στυλιστικές επιλογές που εκμοντερνίζουν το ρετρό και αισθητικοποιούν τη νοσταλγία, αλλά ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της σκέψης του; Αυτά προσπαθεί να εξετάσει το άκρως αυτό ενδιαφέρον βιβλίο του Πιερρό, ανατρέχοντας στην ιστορία του χιπστερισμού και εξηγώντας ότι ουσιαστικά αντί να ριζοσπαστικοποιεί, ομογενοποιεί αντιδραστικές συμπεριφορές επαναλαμβάνοντας τις συνήθειες και τα τερτίπια του λευκού άνδρα: τον δήθεν εξευγενισμό, τον αποκλεισμό, την εκζήτηση.
Γι’ αυτό, όπως υποστηρίζει ο Πιερρό, από απελευθερωτική μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης ο χιπστερισμός κατέληξε, σε κάθε περίπτωση, μια πολιτικά συντηρητική στάση που στόχο έχει να προωθήσει προβλέψιμες συμπεριφορές οι οποίες στοχεύουν στον αποκλεισμό της διαφορετικότητας παρά στην προώθησή της. Υπάρχει, ωστόσο, σύμφωνα με τον συγγραφέα, αντίδοτο στο κοινότοπο «enjoy», που έχει καταστεί το κλισέ του χίπστερ, το γάλα σόγιας και τα τρέντι μούσια, και αυτό είναι το ουσιαστικό χάος του πραγματικού και η «αποαποικιοποίηση», όπως πρεσβεύουν οι θεωρίες του Ντελέζ, ως απάντηση στην ισοπεδωτική ομογενοποίηση που επιβάλλουν οι νέες τάσεις. Γιατί το διαφορετικό δεν είναι επιβολή, είναι τρόπος σκέψης και διαρκούς αναζήτησης.
Πέτρος Μάρκαρης
Η εξέγερση των Καρυάτιδων
Κείμενα
Ο Πέτρος Μάρκαρης, ο οποίος πλέον συνεργάζεται με τις νεοσύστατες εκδόσεις Κείμενα, δεν είναι μόνο ο αγαπημένος Έλληνας δημιουργός του περιώνυμου επιθεωρητή Κώστα Χαρίτου, που πλέον έχει γίνει πρόσωπο αναφοράς και στο εξωτερικό, αλλά και αυτός που, χρόνια τώρα, συνδέει την αστυνομική υπόθεση με το πολιτικό θρίλερ της ελληνικής πραγματικότητας. Παρακολουθώντας από κοντά τις εξελίξεις σε πολιτικοκοινωνικό επίπεδο, και όχι μόνο, ο διεθνούς απήχησης συγγραφέας μπορεί και ενσωματώνει τα πολιτικά τεκταινόμενα στις αφηγήσεις του, μετατρέποντας τα αστυνομικά του σε σημείο αναφοράς.
Αυτήν τη φορά, στο νέο του συναρπαστικό θρίλερ που μόλις κυκλοφόρησε από εκδόσεις Κείμενα, πρωταγωνιστικό ρόλο έχουν η τεχνητή νοημοσύνη και οι γυναίκες, όχι μόνο λόγω της δυναμικής παρέμβασης της αστυνόμου Αντιγόνης Βερλέκη, η οποία μπαίνει δυναμικά στο προσκήνιο, παίρνοντας τη θέση του Κώστα Χαρίτου, ο οποίος προάγεται σε Διευθυντή Ασφαλείας Αττικής, αλλά και εξαιτίας των τριών γυναικοκτονιών τις οποίες αναλαμβάνει να διαλευκάνει.
Παράλληλα, σημαντικό ρόλο φαίνεται να διαδραματίζουν οι γυναίκες που οργανώνουν συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας κατά των συμφωνιών που έχει συνάψει η κυβέρνηση με ξένους επενδυτές για την εκμετάλλευση των αρχαιολογικών χώρων μέσω τεχνητής νοημοσύνης, δίνοντας στο μυθιστόρημα ένα έντονο πολιτικό στίγμα.
Σπύρος Γιανναράς
Με ραμμένη φτέρνα
Άγρα
Οι αρχές της λογοτεχνίας δεν έπαψαν ποτέ να ταυτίζονται με αυτές της ύπαρξης καθώς κάθε μετατόπιση της λέξης αρκεί για να προκαλέσει σεισμούς σε ολόκληρα σύμπαντα (κάτι ήξερε ο Μπέκετ). Ο Φουκό είχε μιλήσει προ πολλού για το «καθήκον της γραφής» που δεν είναι άλλο από το χρέος που έχει ο συγγραφέας να έρχεται σε ρήξη με τη συνείδηση και να αναζητά το διαφορετικό αφού, όπως έλεγε ο ίδιος, κανείς δεν γράφει για να δώσει στην ύπαρξη τη «στερεότητα μνημείου».
Σε αυτή την ατελεύτητη αναζήτηση του εαυτού, που μετατρέπει τη γραφή σε μέσο για την κατάκτηση ενός νέου ηθικού και αισθητικού κώδικα, σε αυτό το «εδιζησάμην εμεωυτόν» που ο Ηράκλειτος έθεσε ευθύς εξαρχής, η λογοτεχνία έρχεται να διεκδικήσει τον δικό της ρόλο μέσα από τους πρωταγωνιστές της ‒ βλέπε, μεταξύ άλλων, τους ήρωες του Τζόις, του Κάφκα, του Ντοστογιέφσκι.
Πλησιάζοντας τη δική τους γραμμή και συνομιλώντας άμεσα μαζί τους, ο ήρωας του μυθιστορήματος του Σπύρου Γιανναρά, Σωτήρης Κριεζώτης, είναι ο συγγραφέας που με αφορμή ένα εξωτερικό τραύμα, τη «ραμμένη του φτέρνα», αρχίζει και περιπλανιέται στις γωνιές της πόλης και της ύπαρξης. Η περιπλάνηση γίνεται έτσι συνώνυμη με την εσωτερική περιπέτεια και την πορεία προς την αυτογνωσία που είναι, τελικά, το στοίχημα το οποίο έθετε ανέκαθεν η ίδια η γραφή. Είναι καλό που αυτό το στοίχημα (επανα)τίθεται από έναν Έλληνα συγγραφέα που έχει ήδη αναμετρηθεί με τη μικρή φόρμα μέσα από μια σειρά συλλογών διηγημάτων και τώρα καταθέτει το πρώτο του μυθιστόρημα. Η γραφή στα σωστά, υπερβατικά της μέτρα.
Μπέτι Σμιθ
Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν
Μτφρ. Μαρία Φακίνου, Μεταίχμιο
Ένα κλασικό αλλά απόλυτα επίκαιρο βιβλίο, το οποίο εμπνέεται από το λεγόμενο «δέντρο του Παραδείσου», το οποίο έχει την ικανότητα να πιάνει παντού, ακόμα και στο κέντρο της πόλης (γι’ αυτό στην Ελλάδα το αποκαλούν «βρομόδεντρο»). Η μεταφορική σημασία του τίτλου εμπνέεται από την ικανότητα που έχει η εντεκάχρονη πρωταγωνίστρια, Φράνσι Νόλαν, να ονειρεύεται ακόμα και στις πιο δύσκολες συνθήκες, με πατέρα αλκοολικό και μητέρα καθαρίστρια, έναν άλλο κόσμο τον οποίο ανακαλύπτει αποκλειστικά στις σελίδες των βιβλίων.
Η Φράνσι ξέρει ότι πρέπει να είναι δυνατή και να μη σταματά να διεκδικεί ένα καλύτερο μέλλον για την ίδια και την οικογένειά της, που της έχει μάθει, παρά τα προβλήματα, την αγάπη και την καλοσύνη. Πρόκειται για ένα κλασικό ανάγνωσμα που περιγράφει με ζωντάνια και ενάργεια τη ζωή στις φτωχογειτονιές του Μπρούκλιν, όλο αυτό το παιδομάνι που έχουμε δει και σε ταινίες όπως το Κάποτε στην Αμερική, τον ενθουσιασμό και τους βαθείς δεσμούς που είχαν οι άνθρωποι παρά τις αντιξοότητες του βίου. Παρότι αναφέρεται σε μια δύσκολη περίοδο της πρώτης δεκαετίας του 20ού αιώνα, η Μπέτι Σμιθ ξέρει να εστιάζει στις ουσιαστικές σχέσεις και μας χαρίζει ένα βιβλίο που «ακτινοβολεί ζωή», όπως είχε γράψει η «Daily Telegraph», «ένα βαθιά ειλικρινές και πραγματικό μυθιστόρημα» σύμφωνα με τους «New York Times».
Μισέλ Φουκώ
Η παρρησία
Μτφρ. Γιάννης Α. Δημητρακόπουλος, Δώμα
Αν ο Φουκώ έγινε γνωστός στους κλάδους των φιλοσοφικών και θεωρητικών σπουδών χάρη στις μελέτες του πάνω στη βιοηθική, την ιστορία των αποκλεισμών και της σεξουαλικότητας, παντοτινή του, ωστόσο, μέριμνα ήταν η επανεξέταση της αρχαίας φιλοσοφίας, κυρίως μέσα από τις θεωρίες των Στωικών και των Κυνικών, τις οποίες επανέφερε με δυναμικό τρόπο στο προσκήνιο. Ειδικά τα τελευταία χρόνια της ζωής του, που τέλειωσε πρόωρα γι’ αυτόν τον λαμπρό στοχαστή, ήταν αφιερωμένα στη μελέτη της Αλήθειας (με τις γνωστές διαλέξεις του στο College de France και σε ξένα πανεπιστήμια όπου βρέθηκε ως επισκέπτης καθηγητής) μέσα από την επανεξέταση και τη ριζοσπαστικοποίηση της αρχαίας φιλοσοφίας.
Ειδικά η διερεύνηση της έννοιας της παρρησίας, όπως παρουσιάζεται μέσα από τις συγκεκριμένες διαλέξεις στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ που περιλαμβάνονται σε αυτόν τον τόμο, ήταν ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ο Μισέλ Φουκώ επανεξετάζει με κριτικό τρόπο όλη την εξέλιξη και τον μετασχηματισμό της παρρησίας από τον 5ο αιώνα π.Χ. μέχρι την ύστερη αρχαιότητα. Ο πρώτος, άλλωστε, φιλόσοφος που έθεσε υπό αμφισβήτηση σε αρχαίο έργο τους θεούς ως κατεξοχήν πηγή της Αλήθειας ήταν ο Ευριπίδης και είναι γνωστό το ενδιαφέρον του Φουκώ για τα λιγότερο δημοφιλή έργα του αρχαίου τραγωδού, όπως ο Ορέστης ή ο Ίων.
Οι Στωικοί και οι Κυνικοί επανέρχονται, έτσι κι αλλιώς, συχνά στο έργο του, καθώς ήταν αυτοί που έθεσαν δημόσια υπό αμφισβήτηση την Αλήθεια, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην παρρησία και στην τεχνολογία του εαυτού, δηλαδή στον τρόπο που το υποκείμενο αποκτά πρόσβαση στην Αλήθεια. Γιατί όπως χαρακτηριστικά επεσήμανε σε σκέψεις που επανέρχονται με δυναμικό τρόπο σήμερα, «η ανάλυση της παρρησίας αποτελεί μέρος αυτού που θα μπορούσα να ονομάσω ιστορική οντολογία του εαυτού μας, δεδομένου ότι έχουμε, ως ανθρώπινα όντα, την ικανότητα να λέμε την αλήθεια και, λέγοντας την αλήθεια, να μεταμορφώνουμε τον εαυτό μας, τις συνήθειές μας, το ήθος μας, την κοινωνία μας».
Μάγια Λούντε
Η ιστορία των δέντρων
Μτφρ. Δέσποινα Παπαγρηγοράκη, Κλειδάριθμο
«Αξίζουμε να είμαστε οι κύριοι της φύσης, άραγε είμαστε και εμείς είδος υπό εξαφάνιση;» αναρωτιέται, σχεδόν προφητικά, η Μάγια Λούντε, μια συγγραφέας με ιδιαίτερη ευαισθησία για το περιβάλλον, την καταστροφή της φύσης και της στάσης του ανθρώπου απέναντι σε ό,τι του δίνει τη ζωή. Μετά τη γνωστή Τετραλογία του Περιβάλλοντος και το βραβείο που πήρε για την Ιστορία των μελισσών, που έχει ήδη μεταφραστεί σε σαράντα γλώσσες, η Νορβηγίδα συγγραφέας μάς χαρίζει την Ιστορία των δέντρων, που θίγει το μείζον ζήτημα του σεβασμού της φύσης γιατί αυτή είναι το μέλλον μας και το παρόν μας.
Το βιβλίο μάς μεταφέρει στο 2110, όπου στην Κίνα οι άνθρωποι λιμοκτονούν, όπως και όλη η ανθρωπότητα, με την κυβέρνησή της να ζητάει από τη νεαρή Τάο να ηγηθεί μιας αποστολής στον Βορρά με σκοπό να πάρει σπόρους, οι οποίοι φυλάσσονται σε ένα ειδικό θησαυροφυλάκιο σε ένα νησί κοντά στον Βόρειο Πόλο. Εκεί φύλακας είναι η Λουίζ, μέλος μιας κοινότητας που έχει κόψει κάθε επαφή με τον έξω κόσμο, η οποία λίγο πριν φύγει από τη ζωή ζητά από τον εγγονό της, τον Τόμι, να διαφυλάξει τους σπόρους με κάθε τρόπο. Ένα βιβλίο που διαβάζεται και ως θρίλερ, που θυμίζει αυτό που βιώνουμε τον τελευταίο καιρό όλοι οι κάτοικοι του πλανήτη διαπιστώνοντας τις επιπτώσεις της καταστροφής του περιβάλλοντος στην καθημερινότητά μας.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
