«Ελευθερία» του Τζ. Φράνζεν: Ένα από τα πιο δημοφιλή ξένα μυθιστορήματα της προηγούμενης δεκαετίας

«Ελευθερία» του Τζ. Φράνζεν: Ένα από τα πιο δημοφιλή ξένα μυθιστορήματα της προηγούμενης δεκαετίας Facebook Twitter
Για τα δεσμά μιλάει κυρίως ο Φράνζεν σ' αυτό το βιβλίο. Για τις αλυσίδες που μας κρατάνε σε μια σχέση, σ' έναν γάμο, σε μια οικογένεια, αυτές που φιλοδοξούμε να σπάσουμε μέχρι να διαπιστώσουμε ότι το τίμημα της ελευθερίας μπορεί να είναι ακόμα πιο βαρύ.... Φωτό: Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO
0

Τι σχέση είχε ο Νίκος Κούνδουρος με τον Τζόναθαν Φράνζεν; Ο ίδιος καμία. Ο «Δράκος» του, όμως, εντυπωσίασε κάποτε τον Αμερικανό συγγραφέα σε τέτοιο σημείο, ώστε να του αφιερώσει μερικές σελίδες στο καλύτερο ίσως μυθιστόρημά του, το «Ελευθερία» (2010). Μια φιλόδοξη σύνθεση, αντίστοιχων διαστάσεων με τις πολύκροτες «Διορθώσεις» κι επίσης επικεντρωμένη στο προσφιλές θέμα του Φράνζεν, την οικογένεια, η οποία πρωτοκυκλοφόρησε εδώ το 2011 από την Ωκεανίδα (μετ. Ρ. Χατχούτ) και το 2019 πέρασε στον κατάλογο του Ψυχογιού (μετ. Γ.Ι. Μπαμπασάκης).

Ο ασπρόμαυρος «Δράκος» είναι το φιλμ που παρακολουθούν σε δωρεάν προβολή, «περιστοιχισμένοι από άδεια καθίσματα», οι κεντρικοί ήρωες της «Ελευθερίας», η Πάτι και ο Γουόλτερ Μπέργκλαντ, στο πρώτο «κανονικό» ραντεβού τους ως φοιτητές. Κι όπως ο φιλήσυχος, διοπτροφόρος λογιστής της ταινίας που ερμήνευε ο Ντίνος Ηλιόπουλος γαντζώνεται από την ευκαιρία να δώσει νόημα στη ζωή του αλλάζοντας ταυτότητα, δέσμιος ταυτόχρονα των προσδοκιών της ομάδας που τον ανακηρύσσει αρχηγό της, έτσι κι οι Μπέργκλαντ, χρόνια αργότερα, όταν τα παιδιά τους θα έχουν φύγει πια από το σπίτι, θα επιδιώξουν να κάνουν μια νέα αρχή μετακομίζοντας στην Ουάσιγκτον, δέσμιοι με τη σειρά τους των ματαιώσεων που έχουν βιώσει αλλά και των όσων καλών έχουν ήδη μοιραστεί.

Οι πιο μεστές σελίδες της «Ελευθερίας», αυτές που σε ωθούν ν' αναλογιστείς τις δικές σου προσδοκίες και «δουλείες», εστιάζουν στην ιδιωτική ζωή του πρωταγωνιστικού ζεύγους: στις τραυματικές σχέσεις που είχαν η Πάτι και ο Γουόλτερ με τους γονείς τους και στα λάθη που έκαναν αναθρέφοντας τα παιδιά τους, βαυκαλιζόμενοι ότι στήνουν την τέλεια οικογενειακή φωλιά.

Για τα δεσμά μιλάει κυρίως ο Φράνζεν σ' αυτό το βιβλίο. Για τις αλυσίδες που μας κρατάνε σε μια σχέση, σ' έναν γάμο, σε μια οικογένεια, αυτές που φιλοδοξούμε να σπάσουμε μέχρι να διαπιστώσουμε ότι το τίμημα της ελευθερίας μπορεί να είναι ακόμα πιο βαρύ.

Κι είναι σαν να λέει στους συμπατριώτες του ότι το λυσσαλέο κυνήγι της ελευθερίας σε ατομικό επίπεδο, πέρα από μοναξιά, φέρνει και τύφλωση. Γιατί πώς ν' αντιληφθείς τις συνέπειες της πολιτικής που ακολουθούν οι ΗΠΑ ανά τον πλανήτη, ειδικά μετά την 11η Σεπτεμβρίου, όταν χώνεσαι όλο και πιο βαθιά στον εαυτό σου, εκχωρώντας στην πολιτικο-οικονομική ελίτ της υπερδύναμης κάθε μερίδιο ευθύνης που σου αναλογεί;

Έργο «παλιομοδίτικο», στο μέτρο που θυμίζει κοινωνικές τοιχογραφίες του 19ου αιώνα σαν αυτές που έδωσαν ο Ντίκενς και ο Τολστόι, με αναφορές που καλύπτουν από το «Πόλεμος και Ειρήνη» ως την «Εξιλέωση» του Μακ Γιούαν, και με κλεισίματα του ματιού προς τον Πίντσον ή τον Μπομπ Ντίλαν, η «Ελευθερία» δεν παύει να είναι καρπός και καθρέφτης της εποχής που διανύουμε.

Υιοθετώντας από την αρχή ως το τέλος την τριτοπρόσωπη αφήγηση και ξεδιπλώνοντας την πλοκή ως το 2009 με διαρκή πισωγυρίσματα στον χρόνο, ο Τζόναθαν Φράνζεν παρακολουθεί τις περιπέτειες των λευκών, μορφωμένων, μεσοαστών Μπέργκλαντ, συνδέοντάς τες με τα ήθη και τις περιπέτειες της σύγχρονης Αμερικής.

Ωστόσο, οι καλύτερες από τις σχεδόν οχτακόσιες σελίδες του μυθιστορήματος δεν είναι αυτές όπου, με περίσσευμα ειρωνείας, καταγγέλλονται οι μπίζνες που στήθηκαν πάνω στα συντρίμμια του Ιράκ, ούτε εκείνες όπου ο Γουόλτερ Μπέργκλαντ, μέσα στην αφέλειά του, γίνεται κάποια στιγμή πιόνι της βιομηχανίας άνθρακα εν ονόματι της περιβαλλοντικής του ευαισθησίας και του αγώνα του ενάντια στον υπερπληθυσμό της γης.

Οι πιο μεστές σελίδες της «Ελευθερίας», αυτές που σε ωθούν ν' αναλογιστείς τις δικές σου προσδοκίες και «δουλείες», εστιάζουν στην ιδιωτική ζωή του πρωταγωνιστικού ζεύγους: στις τραυματικές σχέσεις που είχαν η Πάτι και ο Γουόλτερ με τους γονείς τους και στα λάθη που έκαναν αναθρέφοντας τα παιδιά τους, βαυκαλιζόμενοι ότι στήνουν την τέλεια οικογενειακή φωλιά, καθώς και στα διλήμματα που τους ταλανίζουν όταν συνειδητοποιούν τον καταπιεσμένο ερωτισμό τους ή τις ακυρωμένες επαγγελματικές φιλοδοξίες τους και πάλλονται από την επιθυμία ν' αυτοπροσδιοριστούν ξανά.

Πώς είναι να σε βιάζουν στο πρώτο κιόλας εφηβικό ραντεβού σου, αλλά οι δικοί σου –φιλελεύθεροι μποέμ, κατά τα άλλα– να κλείνουν τα μάτια, θαμπωμένοι από το κοινωνικό στάτους του βιαστή; Πώς γίνεται να είσαι η καλύτερη «φιλενάδα» με τον γιο σου, και να καταλήγεις να σε αντιμετωπίζει σαν το χειρότερο εχθρό που είχε ποτέ; Με τι κριτήρια διαλέγουμε τους φίλους μας; Τι κενά αναπληρώνει μέσα μας ο σύντροφός μας; Τι μας οδηγεί στην απιστία; Πώς διαχειριζόμαστε τη ζήλια ή την απόρριψη; Πόσα είμαστε διατεθειμένοι να θυσιάσουμε προκειμένου να μην αναμετρηθούμε ευθέως με τις σκοτεινές πλευρές μας; Και τι τελικά μπορεί να κρατήσει δύο διαφορετικούς ανθρώπους ενωμένους, όταν από την πολλή οικειότητα έχουν παραγνωριστεί;

Τέτοια ερωτήματα θέτει ο Φράνζεν, μπαίνοντας για τα καλά στο πετσί των ηρώων του, αφουγκραζόμενος με κατανόηση και τις πιο μύχιες σκέψεις τους, κλέβοντας, χωρίς αναστολές, από τις πιο προσωπικές τους στιγμές. Κι ενώ σχηματίζονται κι άλλα ερωτικά τρίγωνα στο βιβλίο του, ένα κυρίως διεκδικεί αμείωτη την προσοχή μας ως το τέλος: αυτό που συνθέτουν η αποξενωμένη από τη νεοϋορκέζικη οικογένειά της Πάτι (παλιό αστέρι του πανεπιστημιακού μπάσκετ που βάζει σκοπό να εξελιχθεί σε υποδειγματική μάνα και νοικοκυρά), ο αφοσιωμένος σ' εκείνην Γουόλτερ (συνετός επαρχιώτης δικηγόρος που θα μεγαλοπιαστεί συγχρωτιζόμενους με τους ισχυρούς κύκλους της Ουάσιγκτον) και ο κοινός τους φίλος, από τα φοιτητικά τους χρόνια, Ρίτσαρντ Κατς (ένα αστέρι της εναλλακτικής μουσικής σκηνής, φτυστός με τον Καντάφι στα νιάτα του, μπερμπάντης μεν αλλά ειλικρινής, ταλαντούχος, με αρχές).

Αν το ζεύγος Λάμπερτ των «Διορθώσεων» αποτελούσε μια «καρτουνίστικη» εκδοχή των γονιών του Φράνζεν, οι Μπέργκλαντ της «Ελευθερίας» είναι, όπως έχει δηλώσει ο ίδιος, προϊόντα καθαρόαιμης επινόησης. Κάτι άλλο που άλλαξε μέσα του στο μεσοδιάστημα ήταν κι η εγκατάλειψη της προσπάθειας «να εντυπωσιάζει τους αναγνώστες με μια σπινθηροβόλα πρόζα».

Ο Τζόναθαν Φράνζεν δεν ανήκει στους συγγραφείς που αγωνιούν να εντυπωσιάσουν με την πρωτοτυπία της φόρμας το ακαδημαϊκό κοινό. Γράφει ιστορίες με τα υλικά του καιρού του, που μπορούν όλοι να κατανοούν. Ιστορίες χωρίς ζόμπι, χωρίς κλέφτες κι αστυνόμους, χωρίς σαφή στρατόπεδα καλών και κακών, με ανθρώπους που μας μοιάζουν κι ας μας χωρίζει ένας ωκεανός.

Βιβλίο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ξαναδιαβάζοντας τη «Μυστική ιστορία» της Ντόνα Ταρτ

Το πίσω ράφι / Ξαναδιαβάζοντας τη «Μυστική ιστορία» της Ντόνα Ταρτ

Συνδυάζοντας τη φρεσκάδα με την ωριμότητα, η Ντόνα Ταρτ, με το παρθενικό της μυθιστόρημα, μίλησε για τη χαμένη αθωότητα της γενιάς της, την αμφιλεγόμενη ηθική της, τον εγωισμό της, τη δίψα της για το απόλυτο.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
«Επιχείρηση Ζάχαρη» του Ίαν ΜακΓιούαν: Μία κατασκοπευτική και μία ερωτική ιστορία διασταυρώνονται

Το πίσω ράφι / «Επιχείρηση Ζάχαρη» του Ίαν ΜακΓιούαν: Μία κατασκοπευτική και μία ερωτική ιστορία διασταυρώνονται

Το μυθιστόρημα «Επιχείρηση Ζάχαρη» του Ίαν ΜακΓιούαν (Sweet tooth, 2012) μπορεί να μη φτάνει το επίπεδο της «Εξιλέωσης» αλλά, εκτός από σπινθηροβόλο, είναι και πολύ διαφωτιστικό. Θέμα του, οι πολιτιστικές εκφάνσεις του Ψυχρού Πολέμου, πεδίο μελέτης και αρκετών Ελλήνων ιστορικών τον τελευταίο καιρό.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Μια συνάντηση με τον Τζόναθαν Φράνζεν

Βιβλίο / Μια συνάντηση με τον Τζόναθαν Φράνζεν

Ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της εποχής μας βρέθηκε στην Αθήνα και μίλησε στη LIFO για τον ρόλο των συγγραφέων στη σύγχρονη κοινωνία, την αντίθεσή του στον όρο «Μεγάλο Αμερικανικό Μυθιστόρημα» και την πεποίθησή του πως είναι ένας κωμικός συγγραφέας.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

ΤΡΙΤΗ 24/05 - ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ-Ο Σμηναγός Χ, ο Ωνάσης και η Ολυμπιακή

Βιβλία και Συγγραφείς / Ο πόλεμος Ωνάση, Νιάρχου και Γουλανδρή για τη δημιουργία της πρώτης αεροπορικής εταιρείας στην Ελλάδα

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητά με τον συγγραφέα και ερευνητή Αχιλλέα Χεκίμογλου, με αφορμή το βιβλίο του «Ο Ωνάσης και ο Σμηναγός Χ» που κυκλοφόρησε πρόσφατα.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
ΔΕΥΤΕΡΑ 22/05 - ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ-Τι γυρεύει ο Λάκης Γαβαλάς στα παλιά του λημέρια, στον Κορυδαλλό;

The Review / Τι γυρεύει ο Λάκης Γαβαλάς στα παλιά του λημέρια, στον Κορυδαλλό;

Ο Χρήστος Παρίδης και ο δημοσιογράφος και θεατρικός συγγραφέας Γιάννης Κωνσταντινίδης συζητάνε για τη βιβλιοπαρουσίαση του αυτοβιογραφικού πονήματος «Λάκης Γαβαλάς Loaded» που έγινε στο Δημαρχείο Κορυδαλλού.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Μάριο Βάργκας Λιόσα

Το πίσω ράφι / «Το παλιοκόριτσο»: Το εξαιρετικό μυθιστόρημα του Περουβιανού Νομπελίστα Μάριο Βάργκας Λιόσα

O Μάριο Βάργκας Λιόσα αποτυπώνει την πρόσφατη ιστορία του Περού, αντιδιαστέλλοντάς την με την έκρηξη ιδεών και την επανάσταση των ηθών στη Δύση.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
 ΤΡΙΤΗ 17/05 - ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ-Ο Διονύσιος Σολωμός χάνει το έδαφος κάτω από τα πόδια του

Βιβλία και Συγγραφείς / Ο Διονύσιος Σολωμός χάνει το έδαφος κάτω από τα πόδια του

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητά με την ιστορικό Κωνσταντίνα Ζάνου για το πώς η γεωπολιτική αλλάζει τους ανθρώπους αλλά και τις έννοιες, όπως η πατρίδα, το έθνος, η γλώσσα και τα σύνορα.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Νιαζί Κιζιλγιουρέκ

European LiFO / Νιαζί Κιζιλγιουρέκ: «Η Κύπρος δεν είναι ούτε ελληνική ούτε τουρκική, είναι μια ανεξάρτητη κρατική οντότητα»

Ο πρώτος Τουρκοκύπριος ευρωβουλευτής της Κυπριακής Δημοκρατίας μιλά για όλα στη LiFO με αφορμή την κυκλοφορία του τελευταίου του βιβλίου «Μια ιστορία βίας και μνησικακίας – η γένεση και η εξέλιξη της εθνοτικής διένεξης στην Κύπρο» (εκδ. Heteroτοπία).
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
CHECK ΚΥΡΙΑΚΗ Η Φερνάντα Μελτσόρ, ένα βιβλίο ωμής βίας που προκαλεί ενθουσιώδεις αντιδράσεις σε όλη την υφήλιο και ένα μεθύσι στην Αθήνα

Βιβλίο / Φερνάντα Μελτσόρ: Η συγγραφέας του συγκλονιστικού βιβλίου «Η Εποχή των Τυφώνων» μιλά στη LiFO

Μία από τις σπουδαιότερες φωνές της νέας λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας (και υποψήφια για Μπούκερ 2022) σε μια συζήτηση κάτω από την Ακρόπολη για τη βία στο Μεξικό, τις γυναικοκτονίες (χωρίς τιμωρία) και τον φόβο του διαφορετικού σε μια πουριτανική κοινωνία ακραίας φτώχειας και διαφθοράς.
M. HULOT

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ