ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΟΙ ΦΩΝΕΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ακούγονται: υψώνονται, αντηχούν, γίνονται ένα με κεντρικούς αγώνες, δίνουν μάχες και κερδίζουν. Αλλά αυτό σημαίνει μια μακριά πορεία που στην Ελλάδα εξακολουθεί να μένει στη σκιά.
Λίγες μέρες πριν από τον εορτασμό της Ημέρας της Γυναίκας (8/3) οι εκδόσεις Key Books προβαίνουν στην κυκλοφορία ενός βιβλίου με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Είμαι Επικίνδυνη», όπου γυναίκες με διαφορετικές ηλικίες, επαγγέλματα, οικογένειες, αξίες, ρίζες, επιλογές, τόλμησαν να καταθέσουν την ιστορία τους με ειλικρίνεια και ελευθερία. Μέσα από διαφορετικές και ενίοτε ετερόκλητες θέσεις αναζητούν τι σημαίνει, ως θέμα ταυτότητας και διαρκούς μάχης που ως ταβάνι έχει τον ουρανό αλλά και την ίδια τη ζωή, το να είσαι γυναίκα. Κυρίως όμως αφηγούνται τις δικές τους ιστορίες, αυτές που αναμοχλεύουν το παρελθόν και διεκδικούν το μέλλον αποσαφηνίζοντας τι σημαίνει να είσαι γυναίκα σήμερα.
Στόχος τους όμως δεν είναι μόνο να αφηγηθούν τις προσωπικές νίκες ή ήττες, συμβιβασμούς και διαρκείς μικρούς θριάμβους αλλά να εμπνεύσουν άλλες γυναίκες ώστε να υψώσουν τη δική τους φωνή.
Τα συγγραφικά δικαιώματα από την πώληση του βιβλίου θα διατεθούν για την αρωγή οργανισμών που υποστηρίζουν γυναίκες που έχουν υποστεί έμφυλη βία. Πρόκειται για μια ιδέα και πρωτοβουλία της Women Act σε συνεργασία με την αθηΝΕΑ, με την υποστήριξη του Women on Top.
Λένα Παπαληγούρα
Ηθοποιός
Είμαι επικίνδυνη… Είμαι αλήθεια επικίνδυνη; Αναρωτιέμαι.
«Τώρα πρέπει να είσαι δεινή, δειλή, αγαθή, φαύλη, σεμνή, ήπια, πολύπειρη», λέει ο χορός στη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη. Και αυτή η περιγραφή σήμερα, τόσους αιώνες μετά, συνοδεύει ακόμη όλα όσα πρέπει να είναι μια γυναίκα.
Γιατί για την ελληνική κοινωνία οι γυναίκες πρέπει να είναι τέλειες. Λες και πρέπει κάθε μέρα να αποδεικνύουν ότι ορθώς τους δόθηκε το δικαίωμα στην εργασία, το δικαίωμα ψήφου, το δικαίωμα να έχουν ζωή και έξω από το σπίτι. Οι γυναίκες πρέπει να είναι όμορφες, έξυπνες, ηθικές, καλές μανάδες, σωστές σύζυγοι, αποτελεσματικές στη δουλειά τους. Να συνδυάζουν τη μητρότητα με την εργασία. Και… να μη χάνουν το κέφι τους! Πρέπει να παίρνουν σωστές αποφάσεις σε όλους τους τομείς. Πρέπει να είναι δυνατές, πολυσχιδείς, αποτελεσματικές, και φυσικά δεν έχουν δικαίωμα στο λάθος.
Έτσι, μέσα σε μια κοινωνία τόσο... αυστηρή με τις γυναίκες, επανάσταση πια είναι η τρυφερότητα. Γιατί, όταν μια γυναίκα καταφέρνει να είναι όλα τα παραπάνω, αλλά και να διατηρεί την ευαισθησία της, την αθωότητά της, να παραμένει δημιουργική στην καθημερινότητά της και πραγματικά παρούσα, ψυχή τε και σώματι, σε κάθε στιγμή της ζωής της, τότε για τους άλλους ίσως μοιάζει επικίνδυνη.
Μοιάζει επικίνδυνη γιατί σκέφτεται, γιατί δεν κάνει πίσω, γιατί δεν συμβιβάζεται, γιατί δεν αφήνει τα πράγματα στην τύχη. Μοιάζει επικίνδυνη γιατί διεκδικεί να ζήσει τη ζωή της ολόκληρη με πάθος. Μοιάζει επικίνδυνη γιατί συχνά προτιμά να πονέσει η ίδια παρά τα παιδιά της. Μοιάζει επικίνδυνη γιατί αφήνεται στον έρωτα, γιατί δεν κρατά πισινές, γιατί τρώει και φοράει ό,τι της αρέσει, γιατί καγχάζει με πίκρα όταν ακούει φράσεις τύπου «φέρσου αντρίκια», «ανδρώθηκα», «το ασθενές φύλο», «αυτό το κάνεις καλά για γυναίκα» ή, ακόμα χειρότερα, «αυτή τα ’θελε και τα ’παθε». Όμως, μια τέτοια γυναίκα δεν θα έπρεπε να αποτελεί απειλή, αλλά αντικείμενο θαυμασμού.
Λίγες φράσεις αργότερα, και πάλι στη Λυσιστράτη, μια γυναίκα θα πει: «Γεννήθηκα γυναίκα, μη με μισείτε όμως γι’ αυτό, αν οδηγήσω στο καλύτερο την τωρινή κατάσταση». Γιατί, σημασία δεν έχει αν είσαι γυναίκα ή άνδρας, αλλά αν είσαι καλός και χρήσιμος άνθρωπος για την κοινωνία. Σημασία έχει να προσφέρεις όσο μπορείς με τις γνώσεις, την έμπνευση, τη δημιουργικότητά σου. Να βάλεις το δικό σου λιθαράκι για να γίνει ο κόσμος μας λίγο καλύτερος. Ο Αριστοφάνης φαίνεται αυτό να το είχε καλά καταλάβει... Εμείς;
Εγώ, λοιπόν, δεν νιώθω επικίνδυνη. Ξέρω καλά ότι δεν σπούδασα για να είμαι διακοσμητική σε ρόλους που δεν έχουν αρμοδιότητες. Είτε στη ζωή είτε σε μια ταινία ή μια παράσταση. Δεν γεννήθηκα για να κάνω παιδιά ντε και καλά, αλλά έκανα από επιλογή μου και είμαι περήφανη γι’ αυτά. Προσπαθώ να συνδυάσω όλα τα πρέπει και τα θέλω μου, και συχνά δεν τα καταφέρνω. Προσπαθώ να μην ντρέπομαι για τις αποτυχίες μου, αλλά να δοκιμάζω ξανά, με μεγαλύτερη πίστη και όρεξη. Προσπαθώ να μεγαλώνω τους γιους μου μαθαίνοντάς τους να σέβονται όλους τους ανθρώπους ανεξαιρέτως, μαθαίνοντάς τους ότι δεν υπάρχουν γυναικείες και ανδρικές δουλειές, γυναικείες και ανδρικές συμπεριφορές. Μαθαίνοντάς τους να μη φοβούνται να είναι ο εαυτός τους, μαθαίνοντάς τους να δίνονται στην αγάπη. Να αγαπούν και να αγαπιούνται.
Γιατί, στο κάτω κάτω, η ζωή δεν έχει πλάκα όταν βάζουμε ταμπέλες. Και μια γυναίκα σήμερα που πασχίζει, όπως όλοι, να νιώσει ελεύθερη σ’ ένα σύμπαν που μοιάζει φυλακή, που παλεύει να τα βγάλει πέρα σ’ έναν πλανήτη γεμάτο αντιφάσεις, που αγωνίζεται να επιβιώσει σ’ έναν κόσμο όλο σκληρότητα, δεν θα έπρεπε να φαντάζει επικίνδυνη, αλλά... κανονική!
Φωτεινή Τσαλίκογλου
Συγγραφέας, ψυχολόγος
Είμαι επικίνδυνη; Επικίνδυνος είναι εκείνος που δεν συμμορφώνεται στον κανόνα. Ο ανυπάκουος. Πόση ευρυχωρία κρύβει μέσα της η έννοια της επικινδυνότητας; Πόσες εκπλήξεις και απρόβλεπτα μας επιφυλάσσουν συμπεριφορές στα πρώτα χρονιά της ζωής μας που έχουν το πρόσημο του «επικίνδυνου»; Σε κάποιες από αυτές θα άξιζε να είμαστε ευγνώμονες.
Ταξιδεύοντας πίσω στην παιδική μου ηλικία, ανακαλώ στη μνήμη την ιστορία μιας ανυπακοής μου. Μια πρώτη συνάντηση με την «επικινδυνότητα», τη δική μου, κι ενός άγνωστου ανθρώπου που μπροστά στα έκπληκτα μάτια μου μεταμορφώθηκε σε ένα ανησυχητικά παράδοξο πλάσμα.
Είμαι 7 χρονών και στο πεζοδρόμιο έξω από το σπίτι μας εκτυλίσσεται μια αλλόκοτη σκηνή. Ένας άνθρωπος σωριάζεται χάμω σαν σακί. Σπασμοί συγκλονίζουν το σώμα του. Σφαδάζει. Βγαίνουν αφροί από το στόμα του, τα μάτια του γυρίζουν. Έχει μαζευτεί κόσμος. Κάποιος σκύβει να βοηθήσει. Βουητό. Φωνές. Έπειτα σιωπή. Στέκομαι ασάλευτη και σαν πετρωμένη. Ίσως και μαγεμένη, παρακολουθώ τη σκηνή. «Έλα μέσα, Φωτεινούλα, έλα. Τι κάθεσαι εκεί και κοιτάς;». Η φωνή των δικών μου. «Είναι επικίνδυνο, έλα μέσα».
Τι πάει να πει «επικίνδυνο»; Η πρώτη φορά που ακούω αυτήν τη λέξη. Κάτι που δεν πρέπει να κάνεις; Τι κακό θα πάθω αν επιμένω να παρίσταμαι σε μια σκηνή που το νόημά της μετά από χρόνια θα ξεκαθαρίσει στο μυαλό μου: ο άγνωστος άνδρας υπέστη μια επιληπτική κρίση. «Έλα μέσα, Φωτεινούλα». Γιατί μένω βουβή σαν άγαλμα, παρακολουθώντας να ξετυλίγεται κάτι που στα παιδικά μου μάτια φάνταζε σημαντικό; Κάτι που με καθήλωνε και μου προκαλούσε δέος και ρίγος και φόβο και θαυμασμό. Τι ήταν αυτό το κάτι που με έκανε ανυπάκουη στη γονική προτροπή: «Έλα μέσα, Φωτεινούλα»; Γιατί μια άλλη φωνή μέσα μου έλεγε: «Στάσου εδώ. Κοίτα. Μην αποφύγεις να δεις, να τρομάξεις, να νιώσεις. Έχω κάτι να σου πω».
Κι έμεινα εκεί. Πόσο επικίνδυνο ήταν αυτό που έκανα;
Πόσο, αλλιώς, επικίνδυνο θα ήταν για μένα αν έσπευδα να προστατευτώ, να κλείσω τα μάτια, να μη δω, να μην τρομάξω, να μη νιώσω, να μην αναρωτηθώ.
Κάποιος θυμάμαι να είπε: «Δεν είναι τίποτα, ένας άρρωστος άνθρωπος είναι». Η αρρώστια ένα τίποτα; Mα πώς γίνεται; Τόσα πολλά έμοιαζε να συμβαίνουν σε αυτόν τον άνθρωπο, κι αυτός έλεγε: «τίποτα, ένας άρρωστος είναι». Πώς γίνεται το «άρρωστος» να ταυτίζεται με το «τίποτα»; Επιληψία. Σπουδάζοντας Ψυχολογία, θα μάθαινα ότι η επιληψία, αν και δεν είναι η ίδια ψυχική νόσος, συχνά συνοδεύεται από ψυχωτικές διαταραχές.
Από αυτό έπασχε ο άνθρωπος που σφάδαζε εκεί έξω. Αυτό θα μάθαινα μετά από χρόνια. Μια αρρώστια που από τα βάθη των αιώνων κουβαλά ένα μυθικό βάρος. Η ιερά νόσος… Δαιμονισμένος, σεληνιασμένος, συνομιλητής με τον διάβολο ή με τον Θεό, o επιληπτικός από τα βάθη των αιώνων διεγείρει το δέος, τον φόβο, την απορία, την αμηχανία.
Όλα αυτά τα συναισθήματα, πολύ μακριά από το «τίποτα», κατέκλυσαν τη μέρα εκείνη τον ψυχισμό μιας επτάχρονης μικρούλας.
Τι κράτησε ζωντανό στη μνήμη της; Πόσο το απαγορευμένο θέαμα καθόρισε την πορεία της;
Διάλεξε να γίνει ψυχολόγος. Διάλεξε να γράφει μυθιστορήματα. Ως ψυχολόγος, είχε πάντα έναν σεβασμό στην ψυχική νόσο. Ως συγγραφέας, οι ψυχικά διαταραγμένοι ήρωες στις ιστορίες που έπλαθε φανέρωναν ανατρεπτικές αλήθειες. Τους φανταζόταν να κουβαλούν στις αποσκευές τους έναν μαγικό μεγεθυντικό καθρέφτη. Τον επιθυμούσε, της ήταν όσο τίποτα αναγκαίος αυτός ο καθρέφτης. Αν τον κοιτάξεις, αν δεν αποστρέψεις το βλέμμα σου, ο καθρέφτης αυτός σε ανταμείβει. Σου μαθαίνει πολύτιμα πράγματα για το «αγγελικό και μαύρο φως» που μας κατοικεί.
Ακολουθώντας αυτό το μονοπάτι, το μικρό εκείνο κοριτσάκι μεγαλώνοντας κατάλαβε πόσο κακό και επικίνδυνο πράγμα είναι όχι η έκθεση στον πόνο ή στην οδύνη, αλλά το ακριβώς αντίθετο. Η συγκάλυψη. Μια ολόκληρη κοινωνία μπορεί να είναι «νηπενθής», να λέει «όχι» στο πένθος. Να καμουφλάρει, να το αρνείται. Να κάνει ότι δεν υπάρχει. Να σπεύδει με χίλια δυο τεχνάσματα και στολίδια να μεταμφιέζει την οδύνη.
Έτσι όμως στερείς πολλά.
Ίσως την ίδια την αγάπη.
Στις λατινογενείς γλώσσες, η λέξη «amor» (αγάπη) έχει την ίδια ρίζα με τη λέξη «mort» (θάνατος). Amor - mort.
Έφη Μακαμτζή
Ιδρύτρια, Digital Marketing Manager & Εκπαιδεύτρια του H3RS
20 Ιανουαρίου 2017
Μια παγωμένη νύχτα με ασυνήθιστη ποσότητα χιονιού στη Θεσσαλονίκη. Κανονισμένο ένα ραντεβού με «φίλο» στο σπίτι. Προβολή ταινίας, γέλια και ερωτικά υπονοούμενα, τα οποία δεν ήταν η πρώτη φορά που συνέβαιναν.
Κρύα φιλιά, κρύες αγκαλιές, κρύο σεξ.
Πήγε 01:00, ώρα για ύπνο, για να ξυπνήσω την άλλη μέρα στην ίδια καθημερινότητα. Στη μέση της νύχτας, όμως, κάτι διέκοψε τα παγωμένα όνειρα. Η επιθυμία του ανθρώπου δίπλα μου να κάνει κάτι που κόντραρε τις δικές μου επιθυμίες.
«Διείσδυση κατά τη διάρκεια του ύπνου». «Σεξ χωρίς συναίνεση». «Σεξουαλική παρενόχληση».
Δεν αναφέρω τη λέξη συχνά, επειδή ακόμα με γεμίζει κρύο ιδρώτα. Παρ’ όλα αυτά, όλα τα παραπάνω συγκαταλέγονται σε μία έννοια: Βιασμός.
20 Φεβρουαρίου 2017
Μου πήρε έναν μήνα να καταλάβω τι μου συνέβη. Δεν μου έφταναν τα συναισθήματά μου. Ήθελα την επιβεβαίωση από ειδικούς. Ήθελα να ακούσω τη λέξη από ειδικούς, αλλιώς δεν έπειθα τον εαυτό μου. Πόσα λίγα μάς έχει μάθει το «εκπαιδευτικό μας σύστημα». Δεν αναγνωρίζουμε καν καταστάσεις που απειλούν την ίδια μας την ύπαρξη.
30 Ιουνίου 2017
Τίποτα δεν έχει ηρεμήσει μέσα μου. Η επιθυμία να κάνω κάτι γι’ αυτό που μου συνέβη είναι πιο μεγάλη από ποτέ. Μια νύχτα έφτανε για να οργανώσω τη σκέψη μου. Η εκπαίδευση άλλων γύρω από αυτό που μου συνέβη ήταν η μόνη λύση που έβλεπα στο θέμα. Καμία επιτυχημένη επαγγελματική πορεία, κανένα πτυχίο και κανένας καβγάς με το αντίθετο φύλο δεν θα έλυνε αυτό που μου συνέβη.
15 Δεκεμβρίου 2018
Ένας χρόνος και κάτι από εκείνη την κρύα νύχτα. Ανέλαβα δράση, ευαισθητοποίησα κόσμο, εκπαίδευσα τον εαυτό μου και άλλους, πείστηκα ότι αυτό το γεγονός δεν θα με στοιχειώνει για όλη μου τη ζωή. Όμως κάτι μέσα μου καίει ακόμα. Υπάρχει κάτι που χρειάζεται να κάνω και δεν έχω κάνει ακόμα. Κάτι εκκρεμεί.
Δίπλα μου ένα ποτήρι κρασί –το τρίτο– και μπροστά μου ένα άδειο λευκό χαρτί. Πιάνω το στιλό και γράφω ό,τι σκέψη μού περνά από το μυαλό.
Αυτά που ξεκινούν να αποτυπώνονται στο χαρτί αφηγούνται εκείνη την κρύα νύχτα με κάθε λεπτομέρεια, με το κάθε συναίσθημα αναλυτικά, χωρίς τη σκέψη του «μήπως έφταιγα εγώ και όχι αυτός», χωρίς επιείκεια και θολωμένες εικόνες.
Ήταν η πρώτη φορά που μιλούσα ειλικρινά στον εαυτό μου και αποδεχόμουν τι μου συνέβη, χωρίς να χρειάζεται να αναλάβω δράση, χωρίς να προσπαθώ να αντιδράσω σε αυτό που μου είχε συμβεί. Ήμουν μόνο εγώ και οι σκέψεις μου.
Ένα μόνο πράγμα έμενε για να ηρεμήσει αυτό που έκαιγε μέσα μου. Να διαβάσει αυτό το μεθυσμένο –πλέον όχι λευκό– χαρτί το ένα και μοναδικό άτομο στο οποίο αναφερόταν.
Μία φωτογραφία του κειμένου και ένα κλικ στο κουμπί Αποστολή του Facebook έφταναν για να λάβω ένα τηλεφώνημα από εκείνον, το οποίο μου άλλαξε την οπτική, τόσο στη θυματοποίηση του εαυτού μου, όσο και στην άγνοια που το άτομο αυτό είχε.
Δεν χωράει καμία δικαιολογία σε αυτό που συνέβη. Ήταν βιασμός, και αυτό δεν αλλάζει.
Ναι, βγήκα πιο δυνατή από αυτό, και μπορείς και εσύ να κάνεις το ίδιο.
Αλλά να θυμάσαι κάτι.
Θα το κάνεις μόνη σου.
Πρέπει να το κάνεις μόνη σου.
Το άτομο που σε πλήγωσε σωματικά και ψυχικά, οι προθέσεις του και το «αν το ήθελε» ή όχι είναι κάτι που δεν σε αφορά. Δεν πρέπει να σε αφορά.
Εσύ πρέπει να παλέψεις με τους δαίμονες που κάποιος άλλος ξύπνησε μέσα σου. Μπορεί οι δαίμονες να σου δείχνουν τον δρόμο προς κάτι που δεν περιμένεις.
ΥΓ. Και κράτα ημερολόγιο. Μόνο έτσι θα καταλάβεις πόση δύναμη έχεις μέσα σου. Διαβάζοντας ξανά αυτό που σου συνέβη «εκείνη την κρύα νύχτα».
