Η Μπουρτσού Φικρέτογλου μιλάει ελληνικά, αφού οι γονείς της γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στην Ξάνθη. Ο πατέρας της νιώθει μια πίκρα γιατί όταν ήταν φοιτητής τού αφαίρεσαν το ελληνικό διαβατήριο και έκανε πολλά χρόνια να επιστρέψει στη γενέτειρά του. Η μητέρα της, πάλι, δεν έχασε ποτέ την ελληνική υπηκοότητα, έτσι η Μπουρτσού συχνά αναρωτιέται ποια είναι τελικά η πατρίδα της. Η Ελλάδα εξακολουθεί να τροφοδοτεί συναισθηματικά την οικογένειά της και την ίδια. Είναι άραγε αυτός ο λόγος που αποφάσισε μαζί με τη συνεργάτιδά της, Γκιζέμ Ναζ Κουντούνογλου, να αναζητήσουν ένα ελληνικό νησί για να στήσουν το εικαστικό τους πρότζεκτ;
Είναι ιδρύτριες της καλλιτεχνικής πλατφόρμας −με έδρα την Κωνσταντινούπολη− Perasma, της οποίας το όνομα κάνει σαφή αναφορά στο Πέραν, την περιοχή που εκτείνεται από την πλατεία Ταξίμ μέχρι το Τουνέλ, και που την εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αποτελούσε καθημερινό πέρασμα για εκατοντάδες ανθρώπους, εκεί που συγκεντρωνόταν όλη η δραστηριότητα και η ενέργεια της πόλης. Δυστυχώς στους Ρωμιούς θα θυμίζει πάντα ότι κάποτε ήταν η πιο ανθηρή οικονομικά γειτονιά της Πόλης κι ότι τα ελληνικά μαγαζιά και πλουσιόσπιτα το 1955 λεηλατήθηκαν ολοσχερώς. Για τις δύο αυτές γυναίκες (οι μνήμες της οικογένειας της Μπουρτσού σχετικά με τη Θράκη είναι επίσης θλιβερές) συμβολικά το «πέρασμα» έχει να κάνει με τη ροή και την κινητικότητα της σύγχρονης ζωής και ο νομαδικός χαρακτήρας της πλατφόρμας τους (οργανώνουν εκθέσεις σε διαφορετικές κάθε φορά τοποθεσίες) βρήκε την κατάλληλη ονομασία. Το Leros Project, που στήθηκε για δεύτερη χρονιά, συνδέεται και με τη σχέση των δύο χωρών, με το πέρασμα της μίας στην άλλη μέσω του Αιγαίου, όπως και με την ιδιαίτερη αισθητική ταυτότητα της Λέρου, με τα εμβληματικά κτίρια ιταλικής ρασιοναλιστικής αρχιτεκτονικής της δεκαετίας του 1930, που ήταν μέρος της αστικής ανάπτυξης του Portolago, αυτού του απροσδόκητου μεγαλεπήβολου σχεδίου της ιταλικής περιόδου των Δωδεκανήσων.
Ο σημαντικός Πολωνός καλλιτέχνης Πάβελ Αλτχάμερ, έργα του οποίου βρίσκονται στη μόνιμη συλλογή του ΜοΜΑ και έχουν εκτεθεί στο Πομπιντού και το New Museum, δημιούργησε στους χώρους τους Ναυτικού Ομίλου Λέρου στο Κουλούκι το «fools boat 2024», μια κεραμική απεικόνιση φιγούρων σε μια παραμορφωμένη βάρκα.
Το ορμητήριο του πρότζεκτ −που έχει τίτλο «All Things Become Islands Before My Senses»− είναι το Perasma Space, σε μια νεοκλασική, δίπατη βίλα του 1886 στην Αγία Μαρίνα, που ο ιδιοκτήτης της τους την παραχώρησε πριν προχωρήσει σε πλήρη ανακαίνιση και λειτουργεί ως κεντρικός εκθεσιακός χώρος. Περιλαμβάνει περί τα 70 έργα μεικτής τεχνικής 16 καλλιτεχνών. Ανάμεσά τους βρίσκονται έργα της Ελληνοαιγύπτιας Φαρίντα Eλ Γκαζάρ, η οποία δημιούργησε τρία νέα έργα εμπνευσμένα από τη Λέρο, μια site-specific εγκατάσταση του Κωστή Βελώνη με υλικά που βρήκε στο ναυπηγείο της Λέρου, κεραμικά της Ευγενίας Βερελή αλλά και έργα όλων των συμμετεχόντων καλλιτεχνών, όπως της Πολωνής Goshka Macuga (με πρώτες εικόνες, λίγο σαν teaser από ένα videο, από το παροπλισμένο σήμερα Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Λέρου), φωτογραφίες της Τουρκάλας Cansu Yıldıran, σειρά γλυπτών της Ιρακινο-Αμερικανίδας Maryam Turkey, παλιότερα γλυπτά του Enzo Cucchi από τη σειρά «Testa di Van Gogh» (1995), μονοτυπίες στον καμβά της Βρετανίδας Laura Footes και ζωγραφικά έργα της Γερμανίδας Sophie von Hellermann.
Ο Τούρκος εικαστικός καλλιτέχνης Σεβντέτ Ερέκ, που εκπροσώπησε την Τουρκία στην 57η Μπιενάλε της Βενετίας, παρουσιάζει ένα ηχητικό installation με κουδούνια ζώων της αγροτικής ζωής φτιαγμένα από γυαλί, χάρη στην παραδοσιακή τέχνη ενός Τούρκου τεχνίτη, παράλληλα με ένα ακόμα διαδραστικό του έργο που δημιουργεί τον ήχο της θάλασσας με κινήσεις των χεριών (τα κύματα που συνδέουν τους δυο λαούς) πάνω σε χαλί, το οποίο εκτίθεται στο δημοτικό σχολείο στο Λακκί, ένα ακόμα κτίσμα της δεκαετίας του 1930. Σύντομα θα κυκλοφορήσει βιβλίο του καλλιτέχνη στα ελληνικά από τον εκδοτικό οίκο Ιστός της Κωνσταντινούπολης.
Μια ενδιαφέρουσα αποκάλυψη είναι οι τοιχογραφίες του Γερμανού Ότο Μάιστερ, τις οποίες φιλοτέχνησε την περίοδο της γερμανικής κατοχής του νησιού στο Διαπόρι, μέσα σε έναν παλιό στρατώνα, όπου κάποτε έδρευε η ιταλική πυροβολαρχία PL 288. Ένα αντίγραφο έργου του Μπρέγκελ, ο Μιλού, ο σκύλος του Τεντέν, ένα στρωμένο τραπέζι με εδέσματα που το πλαισιώνουν γυναικείες φιγούρες. Προστέθηκε και μια ζωγραφιά της Necla Rüzgar, δημιουργώντας ένα συνολικό site-specific project.
Ο σημαντικός Πολωνός καλλιτέχνης Πάβελ Αλτχάμερ, έργα του οποίου βρίσκονται στη μόνιμη συλλογή του ΜοΜΑ και έχουν εκτεθεί στο Πομπιντού και το New Museum, δημιούργησε στους χώρους τους Ναυτικού Ομίλου Λέρου στο Κουλούκι το «fools boat 2024», μια κεραμική απεικόνιση φιγούρων σε μια παραμορφωμένη βάρκα.
Για την έκθεση και τα residencies το Perasma συνεργάστηκε στενά με την τοπική κοινότητα και με συλλόγους του νησιού, όπως τον Πολιτιστικό και Μορφωτικό Σύλλογο «Άρτεμις», το Caserma των Βοτάνων και τον Κοινωνικό Συνεταιρισμό Ψυχικής Υγείας Δωδεκανήσων.
Η Μπουρτσού Φικρέτογλου λέει για την περιπέτεια να στήσει για δεύτερη χρονιά το Leros Project: «Οι περισσότεροι κάτοικοι μάς αντιμετώπισαν φιλικά. Άλλοι ίσως κάπως καχύποπτα, μέχρι που είδαν τη σοβαρότητα με την οποία αντιμετώπισαν τη δουλειά μας όσοι επισκέφθηκαν το νησί για τα εγκαίνια, συλλέκτες, καλλιτέχνες και φιλότεχνοι και από τις δύο πλευρές, Έλληνες και Τούρκοι, αλλά και διεθνείς επισκέπτες. Θεωρούμε ότι συμβάλλουμε στο να αποβάλει η Λέρος το στίγμα του παρελθόντος της. Δεν λέω ότι θα το πετύχουμε, αλλά κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν συνέβη κάτι ενδιαφέρον στο νησί. Πολλοί από τους ντόπιους θέλουν να συνεχίσουμε και τα επόμενα χρόνια. Το ίδιο κι εμείς. Κάνουμε ξεναγήσεις σε όσους ενδιαφέρονται, όπως στα μέλη του τοπικού θεατρικού ομίλου, για τον οποίο ένας καλλιτέχνης μας θα φιλοτεχνήσει μια αφίσα. Φυσικά υπάρχουν προβλήματα, καθώς εμείς είμαστε συνηθισμένες στους ρυθμούς και τα ήθη της μεγάλης πόλης και δεν μπορούμε να επιβάλουμε τους δικούς μας όρους στην πραγματικότητα μιας μικρής κοινωνίας, δεν έχουμε το δικαίωμα να επιβάλουμε τις δικές μας συνήθειες. Αντιθέτως, οφείλουμε να ενταχθούμε στις συνήθειες του τόπου. Να ακούσουμε τι έχουν να μας πουν και να σταθούμε δίπλα τους. Είναι μια πολύτιμη εμπειρία που μας φέρνει πιο κοντά στους ντόπιους».
Συμμετέχουν οι καλλιτέχνες:
Alice Guittard
Cansu Yıldıran
Cevdet Erek
Enzo Cucchi
Ευγενία Βερελή
Farida El Gazzar
Goshka Macuga
Κωστής Βελώνης
Laura Footes
Lindsey Mendick
Maryam Turkey
Necla Rüzgar
Nermi̇n Er
Paweł Althamer
Sophie von Hellermann
William Kentridge
Η έκθεση πήρε παράταση έως τις 8 Σεπτεμβρίου.
