Η ιστορία της Σαρλότ Περιάντ, αυτής της μεγάλης σχεδιάστριας του 20ού αιώνα, που με το έργο της πήρε μέρος στην ανασύσταση ενός νεωτερικού και πρωτοποριακού κόσμου, ήρθε σε πρώτο πλάνο, με τα έργα της και τις αξίες τις οποίες πρέσβευε να αναλύονται και να έρχονται στο φως, εξαιτίας του οίκου μόδας Louis Vuitton και του μουσείου του που παρουσίασε το 2019 την έκθεση Charlotte Perriand: The Modern Life.

 

Η έκθεση τώρα έχει μεταφερθεί στο μουσείο Design του Λονδίνου, που θα ανοίξει τις πόρτες του στον κόσμο που έπλασε, πιστεύοντας ότι η αρχιτεκτονική είναι για όλους και ότι έχει τη δύναμη να συνδέει τα σώματα, τα κτίρια και τους εσωτερικούς χώρους με την ανθρώπινη διανόηση. Η έκθεση που γίνεται σε επιμέλεια της οικογένειας Περιάντ με το Fondation Louis Vuitton στο Παρίσι θα διαρκέσει μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2021.

 

«Γαλλίδα βασίλισσα του ντιζάιν με ενέργεια που ηλεκτρίζει» αποκαλεί ο τύπος την Περιάντ, για το ελεύθερο πνεύμα που υπερασπίστηκε το ντιζάιν ως κτήμα όλων. Επιτέλους μπορούμε σήμερα να δούμε ολοκληρωμένο το έργο της, που συχνά επισκιάστηκε από τους διάσημους άνδρες συνεργάτες της.

 

Η ιστορία της «ανακάλυψής της» ξεκινά το 2013, όταν στο πλαίσιο της έκθεσης Design Miami, ο οίκος Louis Vuitton προσπάθησε να δώσει πνοή σε ένα ημιτελές σπίτι που σχεδίασε στις αρχές της δεκαετίας του 1930 η αρχιτέκτονας του μοντερνισμού Σαρλότ Περιάντ.

 

Το περίφημο La Maison au Bord de l’Eau, υπήρχε μόνο στα σχέδια που είχαν γίνει με αφορμή έναν διαγωνισμό για οικονομικές παραθεριστικές κατοικίες. Η ξύλινη κατασκευή με γυάλινες συρόμενες πόρτες, οι οποίες όταν ανοίγουν αποκαλύπτουν δύο πλευρές του καθιστικού, την κουζίνα και την κρεβατοκάμαρα, με έπιπλα που σχεδίασε η ίδια η Περιάντ, ενέπνευσε και την καλοκαιρινή συλλογή εκείνης της χρονιάς του οίκου Louis Vuitton.

 

Μέσα από αυτή την έκθεση, το έργο της  Περιάντ μάς καλεί να ξανασκεφτούμε τον ρόλο της τέχνης στην κοινωνία μας, ενώ ταυτόχρονα προωθεί τη συζήτηση του ρόλου των γυναικών και της φύσης τους μέσα στη σύγχρονη κοινωνία της εργασίας.

 

Μεγάλο κεφάλαιο στον κόσμο του ντιζάιν, η Σαρλότ Περιάντ είναι ένα από τα πιο παραγνωρισμένα ονόματα της αρχιτεκτονικής. Πολλές φορές τα έργα της έχουν αποδοθεί σε άλλους. «Δεν χρειαζόμαστε κεντήματα εδώ» της είπε ο Λε Κορμπιζιέ, όταν υπέβαλε αίτηση για εργασία στο αναγνωρισμένο στούντιό του. Πολύ σύντομα θα άλλαζε γνώμη όταν είδε τα σχέδια επίπλων που είχε κάνει η νεαρή, ταλαντούχα σχεδιάστρια.

 

Σήμερα θεωρείται πρωτοπόρος της νεωτερικότητας, ηγετική φυσιογνωμία του ντιζάιν στον 20ό αιώνα, που συνέβαλε στη νέα art de vivre, ενώ το ίδρυμα Louis Vuitton έχει αναλάβει την ανάδειξη του έργου της.

 

Η Περιάντ γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Παρίσι, κόρη ενός ράφτη και μιας μοδίστρας. Οι γονείς της δούλευαν στον τομέα των ειδών πολυτελείας, οπότε υπήρχε μια αίσθηση ποιότητας, μια εκτίμηση για τα όμορφα υφάσματα, την όμορφη χειροτεχνία. Το ταλέντο της στο σχέδιο ήταν ξεκάθαρο κατά το γυμνάσιο και από το 1920 έως το 1925 ήταν φοιτήτρια στο Union Centrale des Arts Décoratifs, μελετώντας τις εφαρμοσμένες τέχνες, καθώς και τη ζωγραφική και το σχέδιο.

 

Δύο από τα μαθητικά της έργα προβλήθηκαν το 1925 στην Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes. Μέσα σε δύο χρόνια είχε αφαιρέσει από αυτά που σχεδίαζε κάθε διακοσμητικό στοιχείο επιδιώκοντας λειτουργικά σχέδια επίπλων από λαμαρίνα και σωληνοειδή χάλυβα. Σχεδίασε το εσωτερικό του μικρού ατελιέ και του διαμερίσματός της που βρισκόταν σε μια σοφίτα στο Saint-Sulpice και όταν τελικά την προσέλαβαν στο αρχιτεκτονικό γραφείο του Λε Κορμπιζιέ και Ζενερέ, ξάδελφου του Λε Κορμπιζιέ, έγινε υπεύθυνη για τα οικιακά έπιπλα από το 1927 μέχρι το 1937.

 

Σαρλότ Περιάντ: Η κορυφαία σχεδιάστρια του 20ου αιώνα βρίσκει επιτέλους τη θέση της στην ιστορία
Τραπεζαρία που σχεδίασε η Περιάντ για το Place Saint-Sulpice, Παρίσι, 1928. Φωτο: courtesy Adagp, Paris, 2019/AChP

 

Το 1929, η Περιάντ πρωτοστάτησε στην ίδρυση του Union des Artistes Modernes (UAM), της γαλλικής απάντησης στο Bauhaus, με άλλους μοντερνιστές όπως οι Prouvé, Le Corbusier, Pierre Barbe, Pierre Chareau, Sonia Delaunay, Eileen Gray, René Herbst, Robert Mallet-Stevens και Jean Puiforcat. Το 1930 γνώρισε τον Βάλτερ Γκρόπιους και τον Φερνάν Λεζέ, οι οποίοι έγιναν πολύ στενοί φίλοι της.

 

Εκείνη τη χρονιά, στην πρώτη δημόσια έκθεση του ομίλου UAM στο Musée des Arts Décoratifs στο Παρίσι, εμφάνισε για πρώτη φορά τα μεταλλικά έπιπλα που πιστώθηκαν στους Le Corbusier, Jeanneret και Perriand. Επτά κομμάτια παρήχθησαν αμέσως από τη Thonet, συμπεριλαμβανομένων τεσσάρων που είχε δημιουργήσει εντελώς μόνη της η Περιάντ.

 

Μέχρι το 1930, σχεδίαζε έπιπλα για τον Λε Κορμπιζιέ, συμπεριλαμβανομένων εκείνων για τη Villa Savoye, δυτικά του Παρισιού, και επιβλέποντας την κατασκευή του πρώτου πλήρους έργου αρχιτεκτονικής της, ενός κτιρίου αεροπορικών εταιρειών στο Le Bourget που θα γινόταν ο πρώτος τερματικός σταθμός της Air France.

 

Σαρλότ Περιάντ: Η κορυφαία σχεδιάστρια του 20ου αιώνα βρίσκει επιτέλους τη θέση της στην ιστορία
Ένα μοντέλο του 1928 της εμβληματικής πολυθρόνας LC2 που σχεδίασε η Περιάντ με τους Le Corbusier και Pierre Jeanneret. Φωτο: Courtesy Fondation Louis Vuitton
Σαρλότ Περιάντ: Η κορυφαία σχεδιάστρια του 20ου αιώνα βρίσκει επιτέλους τη θέση της στην ιστορία
Το Salon d'Automne
 

 

Στη δεκαετία του '30 προσχώρησε σε αριστερές ομάδες μαζί με τους André Gide, Louis Aragon, André Breton, Max Ernst, Robert Capa και René Crevel, γνώρισε σε ένα ταξίδι στη Μόσχα τη ρωσική πρωτοπορία και δεσμεύτηκε πολιτικά σε έναν χώρο επαναστατικό, ενώ ταξίδεψε και στην Αθήνα, για να συμμετάσχει στο Congrès Internationaux d'Architecture Moderne, με μια ομάδα προοδευτικών Ευρωπαίων αρχιτεκτόνων.

 

Το 1932 μετακόμισε πάνω από το στούντιο του Φερνάντ Λεζέ, γνώρισε τον Πικάσο και εργάστηκε στα πρώτα της έργα στις Άλπεις – εσωτερικούς χώρους και αρχιτεκτονική. Καθώς πλησίαζε ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος συνεργάστηκε με τον Ζαν Προυβέ και τον Ζενερέ για να αναπτύξουν ένα ευρύ φάσμα επίπλων χαμηλού κόστους που θα μπορούσαν να παραχθούν κατά τη διάρκεια του πολέμου. Το 1940 έκανε το πρώτο της ταξίδι στο Τόκιο. Θα περνούσε δυόμισι χρόνια στην Ιαπωνία, μια διαμονή που είχε βαθύ αντίκτυπο στην αισθητική της.

 

Το 1943, η Περιάντ εγκαταστάθηκε στη Γαλλική Ινδοκίνα όπου ήταν επιθεωρήτρια εφαρμοσμένων τεχνών για τη γαλλική αποικιακή διοίκηση. Εκεί γνώρισε και παντρεύτηκε τον Ζακ Μάρτιν. Αφού επέστρεψε στο Παρίσι το 1946, η πρακτική της επεκτάθηκε κατά την περίοδο της μεταπολεμικής ανάπτυξης. Σχεδίασε εσωτερικούς χώρους, την επίπλωση για το Cité Radieuse του Le Corbusier στη Μασσαλία και εσωτερικούς χώρους για γραφεία της Air France από το Τόκιο έως το Λονδίνο. Το 1952, συνεργάστηκε με τον Ζαν Προυβέ, αναζωογονώντας την πρακτική του και παράγοντας μερικά από τα πιο υπέροχα σχέδια της Γαλλίας της δεκαετίας του 1950.

 

Σαρλότ Περιάντ: Η κορυφαία σχεδιάστρια του 20ου αιώνα βρίσκει επιτέλους τη θέση της στην ιστορία
Τμήμα του χιονοδρομικού θέρετρου Les Perriand, που ολοκληρώθηκε μεταξύ 1968 και 1969 στις γαλλικές Άλπεις. Φωτο: Adagp, Paris/Charlotte Perriand/AChP

 

Όταν επέστρεψε από την Ασία, η Περιάντ άρχισε να ζει και να εργάζεται σε ένα διαμέρισμα στην οδό Las Cases, έναν μικρό, γοητευτικό δρόμο στο κομψό Faubourg Saint-Germain. Το 1959, στο απέναντι κτίριο του 19ου αιώνα, ένα γκαράζ με δύο θέσεις για αυτοκίνητα πουλιόταν. Ήταν ένας χώρος εξήντα τετραγωνικών μέτρων με ύψος τεσσάρων μέτρων και με δύο μεγάλες πόρτες να ανοίγουν στον δρόμο.

 

Αποφάσισε να το αγοράσει και να το μετατρέψει σε γραφείο της. Το επένδυσε με δάπεδα από μαύρη πέτρα, μια ανοιχτή κουζίνα με ένα μεγάλο ορθογώνιο ξύλινο τραπέζι και μια σκάλα από απλές ξύλινες σανίδες, που ακουμπούσαν στον τοίχο αλλά έδιναν την εντύπωση ότι επιπλέει όποιος ανεβαίνει στη σοφίτα. Πέρα από αυτό, το κεντρικό δωμάτιο με τη σοφίτα, με τα ίδια μαύρα δάπεδα, είχε λευκούς τοίχους, δρύινες βιβλιοθήκες και τραπέζια εργασίας και καρέκλες του Προυβέ.

 

«Δεν ήξερα τι να περιμένω όταν επισκέφτηκα το διαμέρισμα της Σαρλότ Περιάντ για πρώτη φορά» θυμάται ο διάσημος αρχιτέκτονας Φρανκ Γκέρι. «Σίγουρα ήξερα για τα όμορφα σχέδια επίπλων και τη δουλειά της στον Λε Κορμπιζιέ, αλλά δεν ήμουν προετοιμασμένος γι' αυτό που βίωσα από πρώτο χέρι: την κυριαρχία της στον χώρο και τη σύνθεση. Όλα συντέθηκαν υπέροχα σε ανθρώπινη κλίμακα, άμεσα, αλλά όχι επινοημένα. Ήταν ξεκάθαρο ότι κατάλαβε τη γλυπτική με την υψηλότερη έννοια της λέξης, ως τη σχέση μεταξύ αντικειμένων στον κόσμο».

 

Η κόρη της, η Περνέτ Περιάντ, έχει διασώσει και αρχειοθετήσει όλο το υλικό όχι μόνο των σχεδίων αλλά και με τέσσερις τόμους ενός καταλόγου raisonné αναδεικνύει όλο το έργο της δείχνοντας οριστικά τι πέτυχε. Ανάμεσα στα έργα της βλέπουμε τη σχεδίαση του διαμερίσματος στο Île Saint-Louis του διακεκριμένου ιστορικού τέχνης, Maurice Jardot (1967-87), την Galerie Louise Leiris που ιδρύθηκε από τον Daniel-Henry Kahnweiler, τον πρώτο σπουδαίο έμπορο του Πικάσο (1989), και ένα υπαίθριο ιαπωνικό περίπτερο τσαγιού στη παρισινή έδρα της Unesco (1993).

 

Το μεγαλύτερο έργο της, που πραγματοποιήθηκε επίσης εκείνα τα χρόνια, ήταν μια σειρά από χιονοδρομικά κέντρα των Άλπεων στο Val-d'Arc, στο Savoie (1967–88) – ουσιαστικά μια ολόκληρη πόλη χτισμένη από το μηδέν, με 30.000 κρεβάτια σε τρεις τοποθεσίες. Η Περιάντ ήταν ο αρχιτέκτονας και ο πολεοδόμος, καθώς σχεδίαζε τα περισσότερα έπιπλα εσωτερικού χώρου. Το σύνολο είναι ένα αριστούργημα του ανθρώπινου μοντερνισμού.

 

Σαρλότ Περιάντ: Η κορυφαία σχεδιάστρια του 20ου αιώνα βρίσκει επιτέλους τη θέση της στην ιστορία
Le Corbusier, Fernand Léger, Charlotte Perriand από την έκθεση «Proposal for a Synthesis of the Arts», Παρίσι, 1955. Ανακατασκευάστηκε το 2019. © ADAGP Φωτο: © Fondation Louis Vuitton / Marc Domage

 

Δεν μπορούμε να μιλήσουμε για τη Σαρλότ Περιάντ χωρίς να σεβαστούμε αυτήν τη γραμμή που ακολουθεί καθ 'όλη τη διάρκεια της καριέρας της, αυτόν τον διάλογο, αυτήν τη «σύνθεση των τεχνών». Πίστευε ακράδαντα ότι η αρχιτεκτονική πρέπει να ικανοποιεί τις ανθρώπινες ανάγκες και από τη δεκαετία του 1920 δημιουργούσε εσωτερικούς χώρους ανοιχτού σχεδιασμού για να βεβαιωθεί ότι οι γυναίκες δεν ένιωθαν παγιδευμένες στα σπίτια τους.

 

Από τη δεκαετία του 1930 και μετά στρεφόταν όλο και περισσότερο στη φύση για έμπνευση και επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από τα χρόνια που πέρασε στην Ιαπωνία κατά τη διάρκεια του Β 'Παγκοσμίου Πολέμου.

 

«Οι κατοικίες πρέπει να σχεδιάζονται όχι μόνο για να ικανοποιούν τις προδιαγραφές του υλικού. Πρέπει επίσης να δημιουργήσουν συνθήκες που προάγουν την αρμονική ισορροπία και την πνευματική ελευθερία στη ζωή των ανθρώπων» έλεγε.

 

Η έκθεση εκτείνεται σε επτά δεκαετίες μεστής καριέρας της Περιάντ. Μαγικά έργα τέχνης των Φερνάντ Λεζέ, Ζορζ Μπρακ, Πάμπλο Πικάσο και Αλεξάντερ Κάλντερ και καλλιτεχνών που υπήρξαν φίλοι και συνομιλητές της κρέμονται στα εσωτερικά των χώρων που σχεδίασε φανερώνοντας οπτικές συνεργασίες με τις οποίες ενσωμάτωσε όλες τις τέχνες σε δωμάτια σχεδιασμένα για αυτό που αποκαλούσε «τέχνη της ζωής».

 

Σαρλότ Περιάντ: Η κορυφαία σχεδιάστρια του 20ου αιώνα βρίσκει επιτέλους τη θέση της στην ιστορία
Η «Double chaise longue» της Περιάντ, 1952 (κατασκευή από την Cassina), με δύο κρεμαστά φωτιστικά «Akari» του Isamu Noguchi, 1958 και τα ράφια «Nuage», 1958, επίσης από την Περιάντ. © ADAGP
Σαρλότ Περιάντ: Η κορυφαία σχεδιάστρια του 20ου αιώνα βρίσκει επιτέλους τη θέση της στην ιστορία
Καρέκλα και πολυθρόνα Cantilever από μπαμπού, 1940. © ADAGP
 

 

Το 1927 ο Λε Κορμπιζιέ περιέγραψε ένα ανάκλιντρο χαλάρωσης χωρίς να αποκαλύψει ότι ήταν η Περιάντ αυτή που επινόησε τη διάσημη «ξαπλώστρα longue basculante», που λικνίζεται σε μια ατσάλινη βάση. Για πολλές δεκαετίες σχέδιά της «ανήκαν» στον Λε Κορμπιζιέ, που ήταν το αφεντικό, ο διάσημος, ο οραματιστής. Η Περιάντ άλλωστε σχεδίαζε για λογαριασμό του, αυτό ήταν γνωστό.

 

Μέχρι σήμερα, ο Ιταλικός οίκος επίπλων Cassina εμπορεύεται τέσσερα από τα δικά της κομμάτια στη συλλογή Le Corbusier, καλύπτοντας τα επιτεύγματά της. Ο Λε Κορμπιζιέ σε μια επιστολή του 1932 επιβεβαίωσε ότι η «ολόκληρη ευθύνη» της πραγματοποίησης του «οικιακού εξοπλισμού» των κτιρίων του ήταν δική της: «Η κυρία Περιάντ διαθέτει εξαιρετικές ιδιότητες εφευρετικότητας, πρωτοβουλίας και υλοποίησης σε αυτόν τον τομέα» έγραψε.

 

Μέσα από αυτή την έκθεση, το έργο της  Περιάντ μάς καλεί να ξανασκεφτούμε τον ρόλο της τέχνης στην κοινωνία μας, ενώ ταυτόχρονα προωθεί τη συζήτηση του ρόλου των γυναικών και της φύσης τους μέσα στη σύγχρονη κοινωνία της εργασίας.

 

Σαρλότ Περιάντ: Η κορυφαία σχεδιάστρια του 20ου αιώνα βρίσκει επιτέλους τη θέση της στην ιστορία
Για την έκθεση ανακατασκευάστηκε το Perriand, Le Corbusier και Jenneret's Un Èquipement Interior d´une Habitation, που εκτέθηκε στο Salon d'Automne το 1929. Φωτο: Fondation Louis Vuitton/David Bordes

 

Η διερεύνηση μεταξύ τέχνης, αρχιτεκτονικής και σχεδίου που υπάρχουν στο έργο της μπορεί να λειτουργήσουν ως αιχμή του δόρατος στους βαθείς μετασχηματισμούς της αυριανής κοινωνίας, με παράδειγμα την Περιάντ που παρατηρούσε οραματικά τον κόσμο, τις πολιτιστικές και καλλιτεχνικές εκφράσεις του, συνδέοντας κουλτούρες και δημιουργώντας νέες σχέσεις μεταξύ των ίδιων των τεχνών και τη μετάβαση από τις παραδόσεις του 19ου αιώνα προς το σύγχρονο πρότυπο του 20ού αιώνα, σε μια καμπή της ιστορίας που σφραγίστηκε από τα ολοκληρωτικά καθεστώτα και τους παγκόσμιους πολέμους.

 

Η Περιάντ πίστευε στη φυσική και ηθική ανασυγκρότηση, ενώ αποδείχθηκε ιδιαίτερα προφητική στην εκτίμησή της για το περιβάλλον και τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρά με τους ανθρώπους.

 

«Η τέχνη είναι σε όλα. Είναι σε μια χειρονομία, ένα βάζο, μια κατσαρόλα, ένα ποτήρι, ένα γλυπτό, ένα κόσμημα, στον τρόπο να κουβαλάς τον εαυτό σου. Το να κάνεις έρωτα είναι τέχνη» έλεγε με το νεανικό και άτακτο πνεύμα της να αναβιώνει αυτήν τη φορά οριστικά, να βγαίνει από τη σκιά του παρελθόντος να φτάνει στο ψηλότερο σημείο του γαλλικού μοντερνισμού και να λάμπει μέσα στις ιδέες της που έρχονται κυριολεκτικά από το μέλλον και μας προκαλούν με το μανιφέστο της σε ένα πιο συνειδητό παρόν.

 

Σαρλότ Περιάντ: Η κορυφαία σχεδιάστρια του 20ου αιώνα βρίσκει επιτέλους τη θέση της στην ιστορία
Charlotte Perriand, René Herbst, Louis Sognot - Maison du Jeune Homme, Έκθεση Universelle de Bruxelles, 1935. Ανακατασκευάστηκε το 2019. © Adagp, Paris, 2019. Φωτο: © Fondation Louis Vuitton / Marc Domage

 

Σαρλότ Περιάντ: Η κορυφαία σχεδιάστρια του 20ου αιώνα βρίσκει επιτέλους τη θέση της στην ιστορία
Charlotte Perriand, René Herbst, Louis Sognot - Maison du Jeune Homme, Έκθεση Universelle de Bruxelles, 1935. Ανακατασκευάστηκε το 2019. © Adagp, Paris, 2019. Φωτο: © Fondation Louis Vuitton / Marc Domage

 

Σαρλότ Περιάντ: Η κορυφαία σχεδιάστρια του 20ου αιώνα βρίσκει επιτέλους τη θέση της στην ιστορία
Σχέδιο της Περιάντ με το Σπίτι του Τσαγιού.

 

Σαρλότ Περιάντ: Η κορυφαία σχεδιάστρια του 20ου αιώνα βρίσκει επιτέλους τη θέση της στην ιστορία
Το σπίτι του τσαγιού, 1993. Φωτο: Courtesy of Louis Vuitton Foundation

 

Σαρλότ Περιάντ: Η κορυφαία σχεδιάστρια του 20ου αιώνα βρίσκει επιτέλους τη θέση της στην ιστορία
Charlotte Perriand, Pierre Jeanneret – Tonneau refude, 1938.

 

Σαρλότ Περιάντ: Η κορυφαία σχεδιάστρια του 20ου αιώνα βρίσκει επιτέλους τη θέση της στην ιστορία
Η βιβλιοθήκη που σχεδίασε για το Maison du México, 1952. © ADAGP

 

Σαρλότ Περιάντ: Η κορυφαία σχεδιάστρια του 20ου αιώνα βρίσκει επιτέλους τη θέση της στην ιστορία
Charlotte Perriand, Pierre Jeanneret – Le refuge Tonneau, 1938. © Adagp, Paris, 2019 - © Fondation Louis Vuitton / Marc Domage
Σαρλότ Περιάντ: Η κορυφαία σχεδιάστρια του 20ου αιώνα βρίσκει επιτέλους τη θέση της στην ιστορία
Τα γραφεία της Air France στο Λονδίνο. © Adagp, Paris, 2019 © Gaston Karquel / AChP