Όταν είσαι γιoς του Κώστα Γαβρά και γυρίζεις διαφημιστικά, κάποιος θα πει πως έχεις «χάσει» τον προσανατολισμό σου. Ο Ρομέν Γαβράς, όμως, απέδειξε, με κάθε του δουλειά, πως είναι ένας συνεπέστατος καλλιτέχνης, που, μάλιστα, αποτύπωσε μοναδικά τη σύγχυση και τη βία που επικρατούν στα σύγχρονα αστικά κέντρα, κάτι εξαιρετικά επίκαιρο σήμερα: Οι εικόνες από τις διαδηλώσεις των Κίτρινων Γιλέκων θα μπορούσαν να προέρχονται από τα βιντεοκλίπ που γύρισε για τους Justice, τον Jay-Z, τον Kanye West και τη M.I.A.
Η τελευταία, μάλιστα, όταν τον επέλεξε, του είπε «έχεις το ελεύθερο να καταστρέψεις την καριέρα μου» – τέτοια είναι η φήμη του! Με το Ο κόσμος σου ανήκει ο Γαβράς επιχειρεί ένα δύσκολο χατ-τρικ, μια γκανγκστερική κωμωδία, που λειτουργεί χάρη στον ρυθμό της αλλά και τις κεντρικές ερμηνείες των πρωταγωνιστών – και ο Γαβράς έχει δίκιο όταν λέει πως δεν έχουμε δει ποτέ μια τέτοια Ιζαμπέλ Ατζανί στο σινεμά. Η, δε, κουβέντα μας, που έλαβε χώρα στο πρόσφατο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, έγινε στα αγγλικά, αλλά έχωσε και πολλά «γαλλικά» κατά τη διάρκειά της...
Ξέρετε τι είναι ακόμα πιο σοκαριστικό; Οι ταινίες με «μηνύματα», με ηθικά διδάγματα. Και η δική μου ταινία δεν έχει τέτοια, γιατί ο ήρωάς της είναι ένας άνθρωπος της εποχής που ζούμε. Δεν έχει όνειρα για το μέλλον.
— Το πρώτο πράγμα που σκέφτεται κανείς βγαίνοντας από την ταινία σας είναι η ερμηνεία της Ιζαμπέλ Ατζανί.
Την έχετε δει ποτέ να παίζει έτσι; Η Ατζανί έχει ένα φυσικό χάρισμα στην κωμωδία, αν και κάναμε πολλές πρόβες. Αγαπηθήκαμε τόσο, που αποφασίσαμε να συνεργαζόμαστε σταθερά. Κάθε φορά που θα κάνω μια ταινία, η Ιζαμπέλ θα είναι «μέσα», έστω και σε μικρό ρόλο. Να σας πω την αλήθεια, νομίζω πως μετά το Μια γυναίκα δαιμονισμένη του Ζουλάφσκι μπορεί να παίξει τα πάντα! (γέλια)
— Είχε πει πολλά εναντίον του τότε, αλλά μετά τη βράβευση στις Κάννες τα γύρισε λίγο.
Ναι, μετά είπε πως η συνεργασία μαζί του την απελευθέρωσε ως ηθοποιό αλλά και ως γυναίκα. Κοιτάξτε, οι ηθοποιοί είναι αξιοθαύμαστα πλάσματα. Και μένα, η μεγάλη μου αγωνία επιστρέφοντας στο σινεμά –γιατί είχα να κάνω ταινία οκτώ χρόνια– ήταν αυτή, πώς θα δουλέψω ξανά με ηθοποιούς. Ε, σκεφτείτε πως ήθελα να κάνω και κωμωδία...
— Δύσκολο είδος.
Πολύ! Γιατί δεν είναι τυπική κωμωδία, φαρσικού χαρακτήρα ας πούμε. Έπρεπε να βρούμε τη φωνή της, την τονικότητά της, γιατί μιλάμε για ένα χιούμορ που κρύβεται στις λεπτομέρειες, στον «αέρα». Εξού και οι πολλές πρόβες. Ε, εκεί η Ιζαμπέλ μας «ανατίναξε» όλους. Σκεφτείτε πως κάναμε πρόβες σε σκηνές εκτός σεναρίου, σκηνές που στήναμε επιτόπου, ακριβώς επειδή γνωρίζαμε πλέον τόσο καλά τους χαρακτήρες αλλά και τη γραμμή πλεύσης που θέλαμε να ακολουθήσουμε. Στο τέλος, πηγαίναμε μαζί για ψώνια και αγοράζαμε φορέματα Versace για τον χαρακτήρα της.
Ο Κόσμος σου Ανήκει- τρέιλερ
— «Πειράζετε» τους ηθοποιούς σας στις πρόβες; Τεστάρετε τα όριά τους;
Τους ψυχολογείς πρώτα. Αλλά, ναι, είναι μια μέθοδος που προτιμώ. Μου αρέσει να τους εκπλήσσω, να τους φέρνω αντιμέτωπους με προκλήσεις που δεν περιμένουν. Αλλά η Ιζαμπέλ είναι ατρόμητη! Δεν έκανε πίσω σε τίποτα! Και ο Βενσάν Κασέλ είναι της ίδιας «πάστας», ήρθε στο set με τα γυαλιά και τα ψεύτικα δόντια, είχε βάλει φακούς επαφής, ήταν εντελώς μεταμορφωμένος. Όλα ήταν δική του έμπνευση.
— Είδα μια κοινή σας συνέντευξη στις Κάννες, όπου τον πειράζατε και του είπατε «ψάχναμε καλύτερο ηθοποιό, μα καταλήξαμε σ' εσένα».
Α, το είδατε αυτό, ε; Ο Βενσάν είναι φίλος χρόνια και εννοείται πως ήταν ο πρώτος που σκέφτηκα όταν έγραφα τον ρόλο. Γι' αυτό, άλλωστε, τον εμπιστεύτηκα τόσο πολύ. Σκεφτείτε πως, ουσιαστικά, του έδωσα μονάχα μία οδηγία.
— Ποια ήταν αυτή;
Του είπα να παίξει σαν πρωταγωνιστής σε μια κακή αστυνομική τηλεταινία! (γέλια)
— Ομολογώ πως δεν έχω δει πολλές γαλλικές.
Α, είναι πολύ αστείες. Σκεφτείτε λίγο πώς παρουσιάζονται οι γκάνγκστερ στα φτηνά βιντεοκλίπ της hip-hop σκηνής και θα μπείτε στο πνεύμα. Ξέρετε, αυτή η αγοραία αντίληψη του τι είναι cool, που επί της ουσίας είναι το ακριβώς αντίθετο.
Το βίντεο κλιπ του Ρομέν Γαβρά για το «Gosh» του Jamie XX
— Έχετε κάνει και πολλά βιντεοκλίπ ο ίδιος. Να σας πω την αλήθεια, δεν ξέρω τι είναι cool, το αναγνωρίζω μόνο όταν το βλέπω, αλλά δύσκολα το αναπαράγω.
Δεν είναι περίεργο; Μοιάζει με έναν κώδικα που δεν μπορείς να σπάσεις. Μπορείς να το προσπαθήσεις όμως, αναγνωρίζοντας τις αδιόρατες αλλαγές στη μόδα, παραμένοντας ενήμερος για τις μουσικές τάσεις, χρησιμοποιώντας νέες ατάκες που «αρπάζεις» από την πιτσιρικαρία, αλλά πάντα κάτι θα σου διαφεύγει. Είναι όπως πολλά άλλα πράγματα, τελικά, ή το 'χεις ή δεν το 'χεις – σαν το μουσικό αυτί.
— Τελικά, είναι cool να είσαι γκάνγκστερ;
Από την προσωπική μου εμπειρία μαζί τους, μπορώ να σας διαβεβαιώσω πως δεν είναι καθόλου.
— Όμως ο Πατσίνο στον «Σημαδεμένο» για πολλούς είναι ο ορισμός του cool.
Γι' αυτό και η δική μου ταινία είναι πιο ρεαλιστική από τον Σημαδεμένο! Κοιτάξτε, μην παρεξηγηθώ, λατρεύω την ταινία του Ντε Πάλμα, λατρεύω και τον Νονό, αγαπώ πολύ αυτό το σινεμά, αλλά ακριβώς επειδή πρόκειται για αριστουργήματα ο κόσμος θαρρεί πως αυτή είναι όντως η ζωή ενός γκάνγκστερ.
— Και οι ταινίες του Μελβίλ;
Αυτές κι αν δεν έχουν σχέση! Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο άχαρη. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα για να καταλάβετε τι εννοώ: σε όλες τις ταινίες που βλέπουμε οι γκάνγκστερ είναι πανέξυπνοι, σωστά; Ε, αν οι γκάνγκστερ είχαν τέτοια ευφυΐα στην πραγματικότητα, δεν θα ήταν γκάνγκστερ, θα ήταν επιστήμονες! Έτσι, έβαλα αυτές τις ταινίες που αναφέραμε λίγο στην άκρη και επέστρεψα στις ιταλικές πικρές κωμωδίες του '60.
— Θυμήθηκα τις πρώτες ελληνικές κριτικές για το «Ζ» του πατέρα σας, του Κώστα Γαβρά, που τον κατηγορούσαν πως επί της ουσίας οι ταινίες του ήταν περισσότερο ψυχαγωγικές παρά πολιτικές...
(γέλια) Αλήθεια; Θεέ μου, είναι τόσο ειρωνικό αυτό που μου λέτε! Σ' εμένα λένε «μα, γιατί δεν κάνεις πολιτικές ταινίες, όπως αυτές που έκανε ο πατέρας σου;». Το Ζ είναι μία από τις πιο καθηλωτικές ταινίες που έχω δει ποτέ. Και να σας πω κάτι; Ο κόσμος που πήγε να δει το Ζ πήγε να δει ένα θρίλερ, όχι μια πολιτική ταινία. Αυτό τους τράβηξε στην αίθουσα, κοροϊδευόμαστε τώρα; Και αυτή η επιλογή ήταν, ταυτοχρόνως, μια πολιτική πράξη! Ήταν ένα τρικ, ένα κόλπο: θα φέρω τον κόσμο στις αίθουσες για να τον ψυχαγωγήσω και, ταυτόχρονα, θα τους πω κάτι σημαντικό, κάτι που θέλω να ακούσουν.
— Μπορείτε να τους «τραβήξετε» στην αίθουσα και με το τρικ της «πρόκλησης».
Ναι, αλλά τι σημαίνει να είσαι «προκλητικός»;
— Δεν ξέρω, σας έχουν κατηγορήσει και γι' αυτό, όπως και τον Γκασπάρ Νοέ.
Μια ταινία είναι «προκλητική» για χίλιους διαφορετικούς λόγους. Εξαρτάται πάντα από το ποιος τη βλέπει. Εμένα, ας πούμε, με σοκάρουν πράγματα στο σινεμά που δεν σοκάρουν άλλους θεατές. Να, προηγουμένως μιλούσαμε για το 8½ του Φελίνι. Έχετε δει το Nine του Ρομπ Μάρσαλ; Ε, να πάρεις την ταινία του Φελίνι και να την καταντήσεις έτσι, αυτό είναι σοκαριστικό! Ξέρετε τι είναι ακόμα πιο σοκαριστικό; Οι ταινίες με «μηνύματα», με ηθικά διδάγματα. Και η δική μου ταινία δεν έχει τέτοια, γιατί ο ήρωάς της είναι ένας άνθρωπος της εποχής που ζούμε. Δεν έχει όνειρα για το μέλλον.
Info
Η ταινία «Ο κόσμος σου ανήκει» του Ρομέν Γαβρά κυκλοφορεί στους κινηματογράφους από τη Weird Wave. Η συνέντευξη έγινε στο πλαίσιο του πρόσφατου Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.
