Αν δυσκολευόμαστε να συμβιώσουμε με κάποιον για δυο λεπτά στο ασανσέρ ή για δυο ώρες στην Εφορία, φανταστείτε πόσο δύσκολο είναι να το καταφέρουμε με έναν άνθρωπο «μέχρι να μας χωρίσει ο θάνατος». Ω ναι, μέγα μυστήριο ο γάμος, όχι με τον τρόπο που το εννοεί η Εκκλησία, εκείνο το «μυστήριο» διαρκεί περίπου μια ώρα άλλωστε, αφήστε που τα συνοδευτικά γλεντοκοπήματα συνδράμουν το ΑΕΠ. Το μυστήριο έγκειται στην επιμονή (ή τη λαχτάρα) δύο ανθρώπων να συνεχίσουν τον κοινό τους βίο, να ενωθούν «εις σάρκα μίαν», ειδικά όταν είναι πασιφανές ότι, ιδανικά, θα προτιμούσαν να φάνε τις σάρκες τους. Από την άλλη, όπως λέει κι ο καθηγητής Άντριου Κρόκερ-Χάρις στον εραστή της γυναίκας του στην «Εκδοχή του Μπράουνινγκ», το σπουδαίο θεατρικό του Τέρενς Ράτιγκαν, «μην πιστέψεις στιγμή ότι γνωρίζεις τι πραγματικά συμβαίνει μέσα σε έναν γάμο».
Με αφορμή την κυκλοφορία της νέας κινηματογραφικής εκδοχής του «Πολέμου των Ρόουζ», του «Ρόουζ εναντίον Ρόουζ» («The Roses»), όπου η ενδοσυζυγική φαγωμάρα φτάνει στα άκρα, ανατρέξαμε σε δέκα περιπτώσεις που το σινεμά, αυτό το σπουδαίο εργαλείο στο οποίο εναποθέσαμε τις ελπίδες μας για να κατανοήσουμε λίγο παραπάνω τον κόσμο, μας επέτρεψε να κοιτάξουμε για λίγο, μέσα από την κλειδαρότρυπα, «τι πραγματικά συμβαίνει σε έναν γάμο», αναγνωρίζοντας όμως την εγγενή αδυναμία μας να σχηματίσουμε την πλήρη εικόνα. Άλλωστε αυτό συχνά είναι αδύνατο ακόμα κι όταν αφορά τον δικό μας γάμο – κάτι που, μοιραία, εντείνει τις συγκρούσεις, αλλά δίνει και μια «νοστιμάδα» που κάποτε διασφαλίζει τη συνέχεια.
Τόσο ρεαλιστική φάνηκε η απεικόνιση της σχέσης του ζεύγους και των προβλημάτων τους τότε στα ’70s, που τα διαζύγια στη Σουηδία αυξήθηκαν, ενώ ο ίδιος ο Μπέργκμαν δεχόταν διαρκώς οχλήσεις από ανθρώπους για να τους συμβουλεύσει πώς να σώσουν τον γάμο τους – σε κουτσό άλογο ποντάρανε.
Τhe Awful Truth (1937)
Είναι άδικο το όνομα του Λίο ΜακΚάρεϊ να συμπεριλαμβάνεται όλο και πιο σπάνια σε εκείνα των αξιομνημόνευτων δημιουργών του κλασικού Χόλιγουντ, όταν η φιλμογραφία του περιλαμβάνει από το «Duck Soup» (1933) των αδελφών Μαρξ μέχρι το ακαταμάχητης, δακρυγόνου λειτουργίας «Make Way for Tomorrow» (1937). Την ίδια χρονιά με το δεύτερο ο ΜακΚάρεϊ κέρδισε Όσκαρ σκηνοθεσίας για το «Awful Truth», μια ταινία όπου ο Κάρι Γκραντ και η Αϊρίν Νταν ξεκινούν τη διαδικασία του διαζυγίου τους και στο 90ημερο μέχρι την ολοκλήρωσή του προσπαθούν να σαμποτάρουν την ευτυχία του άλλου. Από τα χαρακτηριστικότερα δείγματα screwball κομεντί, το οποίο, στην παράδοση του (υπο)είδους, υπενθυμίζει στις αντιμαχόμενες πλευρές ότι ο μόνος τρόπος για να επιτευχθεί η (αμοιβαία) νίκη είναι να σταματήσουν τις εχθροπραξίες και να τα βρουν.
Adam’s Rib (1949)
Το screwball, στο οποίο αναφερθήκαμε και παραπάνω και στο οποίο το «Roses» χρωστά αρκετά, μετέφραζε την επονομαζόμενη «πάλη των φύλων» ως ένα διαλογικό μπρα ντε φερ με στόχο να κερδίσει ο καλύτερος και με εσάνς ερωτικού παιχνιδιού. Η ταινία του Τζορτζ Κιούκορ βάζει παντρεμένους δικηγόρους ως αντιδίκους σε υπόθεση που αφορά άλλο παντρεμένο ζεύγος και διερευνά ευθέως, σκωπτικά, κάποτε παρωχημένα, άλλοτε πιο μοντέρνα, αλλά ποτέ αδιάφορα, τα διαφορετικά κοινωνικά στάνταρ με τα οποία αντιμετωπίζονται οι συμπεριφορές εντός γάμου ανάλογα με το φύλο. Μία από τις εκλεκτές συνεργασίες του ζεύγους Κάθριν Χέπμπορν - Σπένσερ Τρέισι. Πολλές δεκαετίες μετά, οι αδελφοί Κοέν γύρισαν κι έναν φαρσικό φόρο τιμής στην ταινία με το «Intolerable Cruelty» (2003).
Journey to Italy (1954)
Πέρα από ένα ερωτικό σκάνδαλο που απασχόλησε τα tabloids της εποχής, η σχέση Ρομπέρτο Ροσελίνι και Ίνγκριντ Μπέργκμαν μας έδωσε τέσσερις ταινίες –πέντε, αν μετρήσουμε και τη σχετική ενότητα στην ανθολογία «Siamo Donne»−, ανάμεσά τους και το «Ταξίδι στην Ιταλία», όπου ζευγάρι μεταβαίνει στη Νότια Ιταλία με σκοπό να ολοκληρώσει την πώληση μιας βίλας που κληρονόμησε. Η ήδη ραγισμένη σχέση τους δέχεται καίριο χτύπημα λόγω της απομάκρυνσης από τη βάση, η αποξένωση εντείνεται, το περιβάλλον αντανακλά τον εσωτερικό τους κόσμο και το ευρωπαϊκό σινεμά βρίσκει ένα αριστούργημα λιγότερο προβεβλημένο σε σχέση με τις ταινίες που επηρέασε – δίχως αυτό, δεν θα μπορούσε να υπάρξει το σινεμά του Αντονιόνι.
A New Leaf (1971)
Ο Γουόλτερ Ματάου υποδύεται ένα κοπρόσκυλο που ζει πλουσιοπάροχα, μαθαίνει ότι βρίσκεται στα όρια της πτώχευσης και εφευρίσκει σχέδιο να παντρευτεί εύπορη σύζυγο και να τη σκοτώσει, ώστε να την κληρονομήσει και να συνεχίσει να κοπροσκυλιάζει ανενόχλητος. Πάνω σε αυτό το premise, η Ιλέιν Μέι στήνει μια σειρά από ευτράπελα και παραθέτει ευφυολογήματα που εξηγούν γιατί θεωρείται από τις σημαντικότερες κωμικές φωνές του αμερικανικού σινεμά. Η ιδιαιτερότητα σε σχέση με άλλες ταινίες της λίστας και σε σχέση με την ταινία που την ενέπνευσε είναι ότι στο εν λόγω ζεύγος έχουμε μονομερείς και όχι αμφίδρομες βλαπτικές ενέργειες, οι οποίες καταλαγιάζουν όταν ο υπεύθυνος μαθαίνει να νοιάζεται για κάποιον άλλο, πέρα από τον εαυτό του – που είναι και το μυστικό μιας υγιούς ερωτικής σχέσης κι ενός πετυχημένου γάμου, όχι;
Scenes from a Marriage (1974)
Αν οι μπεργκμανικοί ήρωες του παρελθόντος ταλαιπωρήθηκαν από τη σιωπή του Θεού, εκείνοι των «Σκηνών από έναν γάμο» βασανίζονται από την αφιλτράριστη εξομολόγηση του άλλου, εκείνου του ανθρώπου τον οποίο με πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα και συναισθηματική συνείδηση επέλεξαν ως ταίρι τους, μέχρι να τους χωρίσει ο θάνατος – ή η απόσταση μεταξύ τους. Τόσο ρεαλιστική φάνηκε η απεικόνιση της σχέσης του ζεύγους και των προβλημάτων τους τότε στα ’70s, που τα διαζύγια στη Σουηδία αυξήθηκαν, ενώ ο ίδιος ο Μπέργκμαν δεχόταν διαρκώς οχλήσεις από ανθρώπους για να τους συμβουλεύσει πώς να σώσουν τον γάμο τους – σε κουτσό άλογο ποντάρανε. Προτείνεται και το αμερικανικό τηλεοπτικό ριμέικ του HBO με τους Τζέσικα Τσαστέιν και Όσκαρ Άιζακ σε συγκλονιστικές ερμηνείες – από τις καλύτερες μίνι σειρές που (δεν) έχετε δει.
The War of the Roses (1989)
Πιθανότατα η πρώτη ταινία που θα σκεφτόταν κανείς για μια λίστα με προτάσεις για προβολή μετά το «Roses» θα ήταν η πρωτότυπη ταινία, που με τη σειρά της βασίστηκε στο βιβλίο του Γουόρεν Άντλερ. Φρέσκος από το ξαναδιάβασμα του χιτσκοκικού «Strangers on a Train» (1951) σε συσκευασία μαύρης κωμωδίας –αναφερόμαστε στο «Throw Momma from the Train» (1987)–, ο Ντάνι Ντε Βίτο στράφηκε ξανά στο κινηματογραφικό παρελθόν, δανείστηκε το μοτίβο της πάλης των φύλων, στο οποίο, όπως είπαμε και παραπάνω, βασίστηκε το screwball, και μετέφρασε την πάλη κυριολεκτικά, με το βλέμμα των (καταπληκτικών) Κάθλιν Τέρνερ και Μάικλ Ντάγκλας να γυαλίζει, καθώς μάχονται μέχρι τελικής πτώσης λιγότερο για το σπίτι και περισσότερο για να εκδικηθούν τον άλλο επειδή έκανε το λάθος και… τους παντρεύτηκε. Κακά τα ψέματα, μπροστά του, η φετινή εκδοχή του «Πολέμου των Ρόουζ» μοιάζει με επεισόδιο των «Teletubbies».
5x2 (2004)
Ο Φρανσουά Οζόν χρησιμοποιεί το δημοφιλές στα ’00s εύρημα της αντίστροφης αφήγησης για να παραθέσει πέντε κεφάλαια από τη ζωή ενός ζεύγους, ξεκινώντας από το διαζύγιό τους (μαζί με μια προκλητική, προβληματική σκηνή που θα μπορούσε να λείπει) και φτάνοντας στη γνωριμία τους. Η ταινία του αφορά την αναθεώρηση του παρελθόντος με τη γνώση του σήμερα και στοχάζεται πάνω σε εκείνα τα μικρά που συμβαίνουν ασυνείδητα και επηρεάζουν τα μεγάλα. Λίγα πράγματα είναι τυχαία σ’ αυτή την ταινία, ακόμα και η εκλεκτή ιταλική tracklist υπάρχει λόγος που είναι ιταλική, όπως δεν είναι τυχαίο ότι όλες μας οι ιστορίες λίγο πολύ μοιάζουν μεταξύ τους – ίσως γιατί τις υπογράψαμε εμείς.
Revolutionary Road (2008)
Τοποθετημένο στα φαινομενικά ειδυλλιακά αμερικανικά προάστια των ’50s, το «Revolutionary Road» είναι ακόμα μια ταινία που κοιτάζει πίσω από τη φαινομενική τους ευημερία και βλέπει δυο άλλοτε ερωτευμένους ανθρώπους να διαλύονται και να διαλύουν ο ένας τα όνειρα του άλλου. Και σε μια ιδιοφυή επιλογή casting, βάζει να τους υποδυθούν η Κέιτ Γουίνσλετ και ο Λεονάρντο Ντι Κάπριο, δηλαδή η Ρόουζ και ο Τζακ του «Τιτανικού». Αναρωτιέσαι αν αυτό θα ήταν το μέλλον τους σε περίπτωση που ο τελευταίος χωρούσε στη σανίδα και ταυτόχρονα ανησυχείς, γιατί, αν κατέληξαν έτσι κι αυτοί, τι τύχη μπορούμε να έχουμε εμείς οι υπόλοιποι. Εξαιρετική ταινία, θα ορκιζόσουν ότι αποτελεί μεταφορά θεατρικού του Τένεσι Ουίλιαμς, πριν διαβάσεις τα credits.
Honeymoon (2014)
Αγαπάμε το σινεμά τρόμου, μοιραία δεν γινόταν να λείπει μια horror πρόταση από τη λίστα. Αμφιταλαντευτήκαμε ανάμεσα σε τούτο και στο νοτιοκορεατικό «Sleep» (2023), μα το «Honeymoon» είναι λιγότερο γνωστό και κάνει ιδανικό double-bill με το φετινό «Together» (2025) – κατά κάποιον τρόπο αποτελεί την άλλη πλευρά του νομίσματος. Καμωμένο με λιτά μέσα παραγωγής και οπλισμένο με arthouse διαθέσεις, το φιλμ είναι μια αργόσυρτη, ατμοσφαιρική παράσταση για δύο. Ο τρόμος του πηγάζει από έναν φόβο οικείο σε πλειάδα ανθρώπων, που συνοψίζεται στο ανατριχιαστικό ερώτημα «ποιος/α είσαι εσύ που παντρεύτηκα και τι έκανες στον άνθρωπο που είχα ερωτευτεί;»
Gone Girl (2014)
Διαχρονικά το σινεμά του Φίντσερ αφουγκράζεται την εποχή του∙ εδώ πήρε το camp μυθιστόρημα της Τζίλιαν Φλιν με τις εξωφρενικές ανατροπές, επέλεξε σοφά τον δρόμο του μαύρου χιούμορ και έστησε σαρδόνιο σχόλιο για το τέλος της ιδιωτικότητας, την επικράτηση του σοσιαλμιντιακού, ωραιοποιημένου φαίνεσθαι έναντι του πικρού, σαπισμένου είναι, υπογραμμίζοντας και την παρεπόμενη απώλεια της προσωπικότητας. Η διάσταση της ταινίας που μας ενδιαφέρει στο πλαίσιο του παρόντος σινεμαραθωνίου, όμως, είναι η σχετιζόμενη με την απώλεια της προσωπικότητας στο πλαίσιο ενός γάμου, όπου τα εμπλεκόμενα μέρη πασχίζουν με νύχια και με δόντια να αλλάξουν τον άλλο, να τον προσαρμόσουν στις ανάγκες τους, να τον αναγκάσουν να ανταποκριθεί στην «τέλεια» εικόνα που έπλασε η φαντασία τους, πριν τον γνωρίσουν πραγματικά. Άγριο και βιωματικά ενοχλητικό, αν σκάψεις πίσω από την ντεπαλμική υπερβολή του. Σκωπτικά ο Φίντσερ έλεγε ότι έφτιαξε «ένα date movie όπου τα ζευγάρια πηγαίνουν για να χωρίσουν».
