Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού

Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
13

Μια ιδέα της Μύριαμ Φώτου

που μας διέθεσε και τις φωτογραφίες

από ένα γούρι του Μουσείου Μπενάκη

 

Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter

 

Όλα ξεκινούν από μια πεποίθηση που έρχεται από τα βάθη της αρχαιότητας, ότι δηλαδή η γυμνότητα δεν συμβολίζει μόνο τη γονιμότητα αλλά μπορεί να λειτουργεί και ως επιθετική σεξουαλικότητα αποκτώντας έτσι ως εικόνα αποτροπαϊκό χαρακτήρα.


Έτσι υπάρχουν γυναικείες θεότητες, όπως η Αστάρτη-Ιστάρ, που βάσισαν όλη τη δράση τους στη γυμνότητά τους: επιδεικνύοντάς την προκαλούν δέος, εκφοβίζουν τον θεατή, μας διδάσκουν από πολύ νωρίς ότι το σεξ είναι δύναμη.


Αντίστοιχα επιδεικνύεται η ανδρική σεξουαλικότητα που ασφαλώς μεταδίδει κατά βάση ένα μήνυμα ερωτικό, αλλά ενέχει και έναν χαρακτήρα αποτροπαϊκό: είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα των Ερμαϊκών στηλών που λειτουργούσαν σαν συνοριακοί λίθοι και οδοδείκτες στην αρχαία Ελλάδα αποδίδοντας ολόγλυφη την κεφαλή του Ερμή και ανάγλυφα τα γεννητικά του όργανα.

Ο φαλλός λειτουργεί ευρέως και ως αυτόνομο σύμβολο, ως pars pro toto, μέρος αντί του όλου. Ως σύμβολο λοιπόν προφυλάσσει από τη βασκανία, απωθεί την κακή μαγεία, λειτουργεί ως φυλαχτό για τον κάτοχό του. Προφανώς με αυτή τη λογική το Μουσείο Μπενάκη διάλεξε ένα από τα γούρια του για το 2013, σχεδιασμένο από την Αλεξάνδρα Τσουκαλά, να έχει το σχήμα του φτερωτού φαλλού. Ο φαλλός αποδίδεται φτερωτός για να αποδοθεί συντομογραφικά η κοινή παρομοίωσή του με πτηνό.

Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter


Στην Αρχαία Ελλάδα ο φτερωτός (και μή) φαλλός συνδέεται άρρηκτα με τη Διονυσιακή λατρεία. Προφανέστερο παράδειγμα οι μεγάλοι φαλλοί αφιερώματα στη Δήλο. Οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν ενθουσιωδώς το φτερωτό φαλλό και τον ονόμασαν fascinum, μια λέξη ετυμολογικά συγγενή με τη βασκανία. Έχει μεγάλο ενδιαφέρον ότι οι Εστιάδες Παρθένες που κρατούσαν ζωντανή την ιερή φλόγα στο ναό της Εστίας στην Αγορά της Ρώμης είχαν στο σκευοφυλάκιο μαζί με άλλα ιερά αντικείμενα και τον fascinum populi Romani, προφανώς κάποιο ομοίωμα φαλλού που συνδεόταν άρρηκτα με την ιστορία και την τύχη της πόλης. Όχι τυχαία ο φαλλός ήταν το σύμβολο μιας θεότητας που προστάτευε τον γάμο και λεγόταν Mutinus Titinus.

Από τις πάμπολλες χρήσεις των φαλλικών απεικονίσεων, κυρίως σε λυχνάρια και κοσμήματα (ήταν δημοφιλή ως περίαπτα για αγοράκια), ξεχωρίζω ως πιο πρωτότυπο το tintinnabulum (μια ωραία ηχοποίητη λέξη), ένα αντικείμενο που κρεμούσαν σε κήπους και στις εισόδους σπιτιών και καταστημάτων. Είναι ο λεγόμενος μελωδός ή ανεμόκρουστο, ένα αντικείμενο με κρεμαστά στοιχεία ή κουδουνάκια που παράγει έναν γλυκό ήχο με το απαλό φύσημα του ανέμου.

Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Ετρουσκική τοιχογραφία από τον Τάφο του Ποντικού, 520 π.Χ.

Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Ο φτερωτός φαλλός του Φιλωνίδη κατευθύνεται προς την Ανεμώνη, αγνοώντας στιγμαία την Αυλητρίδα αριστερά του και μιά τρίτη ανώνυμη κυρία δεξιά του. Πώμα ερυθρόμορφης πυξίδας, 430-420 π.Χ., Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Μαρμάρινη ανάγλυφη πλάκα από την είσοδο σπιτιού στη Δήλο με την παιγνιώδη επιγραφή ΤΟΥΤΟ ΕΜΟΙ ΚΑΙ ΤΟΥΤΟ ΣΟΙ (αυτό για σένα κι αυτό για μένα), 1ος αι. π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Δήλου

Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Ρωμαϊκοί μικροί οστέινοι φτερωτοί φαλλοί, μάλλον κοσμήματα, ευρήματα λαθρανασκαφής, Μεγάλη Βρετανία

Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Ο φτερωτός φαλλός επιτίθεται στο κακό μάτι, ανάγλυφο, Leptis Magna Λιβύη

Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Ρωμαϊκό λυχνάρι από την Πομπηία, 1ος αι. μ.Χ.

Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Ρωμαϊκό λυχνάρι από την Πομπηία, 1ος αι. μ.Χ.

Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Ρωμαϊκό tintinabulum με κουδουνάκια, 1ος αι. μ.Χ., Βρετανικό Μουσείο

Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Ρωμαϊκό tintinabulum, 1ος αι. π.Χ.- 1ος αι. μ.Χ., Βρετανικό Μουσείο

Αρχαιολογία & Ιστορία
13

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Το λουτρό ως ιεροτελεστία στην πρώτη έκθεση του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Χανίων

Αρχαιολογία & Ιστορία / Το λουτρό ως ιεροτελεστία στην πρώτη έκθεση του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Χανίων

Το Αρχαιολογικό Μουσείο των Χανίων παρουσιάζει στο νέο του κτίριο ποικίλες όψεις των διαχρονικών λουτρικών συνηθειών στους πολιτισμούς της Μεσογείου, μέσα από 137 αντιπροσωπευτικά αρχαία αντικείμενα, έργα τέχνης, ιστορικά τεκμήρια και αντικείμενα καθημερινής χρήσης.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
ΠΕΜΠΤΗ 12/05 - ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΤΕΙ- Έτρωγαν σκύλους στο Αρχαίο Κορωπί;

Ιστορία μιας πόλης / Τα κατοικίδια των Αρχαίων Αθηναίων

Ο ζωοαρχαιολόγος Άγγελος Χατζηκουμής μιλά στην Αγιάτη Μπενάρδου για τα κατοικίδια και τα εξημερωμένα ζώα της Αρχαίας Αττικής, παρουσιάζει μία απρόσμενη συνήθεια των κατοίκων του προϊστορικού Κορωπίου και εξηγεί γιατί οι Αρχαίοι Αθηναίοι ήταν τελικά πιο ζωόφιλοι από εμάς.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Η πρώτη μοδίστρα του Λυεκού Οίκου, μια μαύρη γυναίκα και η ιστορία της από τη σκλαβιά στην ελευθερία

Ελίζαμπεθ Χομπς Κέκλι / Η πρώτη μοδίστρα του Λευκού Οίκου: Η ιστορία μιας μαύρης γυναίκας από τη σκλαβιά στην ελευθερία

Το όνομά της συνδέθηκε με αυτό της Μέρι Λίνκολν και με ένα σκάνδαλο όταν θέλησε να εκποιήσει την γκαρνταρόμπα της. Τα απομνημονεύματά της είναι ένα χρονικό που φωτίζει την εποχή της σκλαβιάς και τον δρόμο των μαύρων Αμερικανών προς την ελευθερία.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Σπίτα και δρόμοι της Αθήνας μέσα από ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου

Ιστορία μιας πόλης / Δρόμοι και σπίτια της Αθήνας στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο

Η Αγιάτη Μπενάρδου και ο Θανάσης Γεντίμης κάνουν μια «βουτιά» σε σπάνια αρχεία και παλιές ελληνικές ταινίες για να εντοπίσουν τα σημεία των γυρισμάτων στην πόλη αλλά και να αναδείξουν ξεχασμένες ιστορίες από τον ελληνικό σινεμά.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Η ιστορία του χρυσού των Σκυθών, ένα δικαστικό, πολιτικό και πολιτιστικό θρίλερ

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ο χρυσός των Σκυθών: Ένα δικαστικό και πολιτικό θρίλερ

565 αντικείμενα του χρυσού των Σκυθών βρίσκονται σε ολλανδικό έδαφος σε καθεστώς «προστασίας», ενώ περίπου 200 κλάπηκαν από τους Ρώσους από το μουσείο της Μελιτόπολης. Σε ποιον ανήκει ο θησαυρός;
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
«Ανοικτοί Ορίζοντες. Αρχαία ελληνικά ταξίδια και επαφές», μια έκθεση για θάλασσες της αρχαίας ελληνικής ιστορίας

Αρχαιολογία & Ιστορία / Μια έκθεση για τις θάλασσες της αρχαίας ελληνικής ιστορίας ταξιδεύει στη Μελβούρνη

Η έκθεση «Ανοικτοί Ορίζοντες. Αρχαία ελληνικά ταξίδια και επαφές», προϊόν συνέργειας του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και του Μουσείου της Μελβούρνης ερευνά τον τρόπο που το εμπόριο επηρέασε τον ελληνικό πολιτισμό και στη συνέχεια τον αρχαίο κόσμο.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
ΠΕΜΠΤΗ 21/04 - ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ-Όταν ο Απόστολος Παύλος επισκέφθηκε την Αθήνα

Ιστορία μιας πόλης / Όταν ο Απόστολος Παύλος επισκέφθηκε την Αθήνα

Η Αγιάτη Μπενάρδου και ο Σωκράτης Κουρσούμης, αρχαιολόγος με ειδίκευση στη ρωμαϊκή αρχαιολογία, συνομιλούν για την επίσκεψη του Αποστόλου Παύλου στην Αθήνα, τη διδασκαλία στον Άρειο Πάγο και την κληρονομιά του στην πόλη και στους Αθηναίους.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ

σχόλια

7 σχόλια
Καλησπερα !!! ενδιαφέρων αρθο ..!! εχω φαλλο έτοιμο σε αργυρο 925 , οποιος ενδιαφέρεται ας στείλει mail : [email protected]να του στειλω φωτογραφία και λεπτομέρειες, ειναι σχεδον ετοιμος και ο φτερωτος Ευχαριστω !!
Ερώτηση: το "πουλί" ως ονομασία για το ανδρικό μόριο προέρχεται από αυτή την εποχή; σε άλλους πολιτισμούς κλπ υπάρχει η αντίστοιχη ονομασία /παρομοίωση στην καθημερινή αργκό;;;
Δυστυχώς δεν το βρήκα διαθέσιμο στο e-shop του Μουσείου. Σας δίνω το λινκ για να κοιτάξετε και εσείς και ενδεχομένως να δοκιμάσετε να επικοινωνήσετε τηλεφωνικά ή με mail μήπως σας διευκολύνουν στην αγορά εξ αποστάσεως http://www.benaki.gr/index.asp?lang=gr&id=601
Συγχαρητήρια για άλλη μια φορά για την όμορφη στήλη!!Θυμάμαι πριν χρόνια που είχα πάει στην αρχαία Θήρα, είχε φαλλούς έκω από πάρα πολλά σπίτια (δεν θυμάμαι αν είχαν φτερά).
http://www.etymonline.com/index.php?search=fascinatefascinate (v.)1590s, "bewitch, enchant," from Middle French fasciner (14c.), from Latin fascinatus, pp. of fascinare "bewitch, enchant, fascinate," from fascinus "spell, witchcraft," of uncertain origin. Possibly from Greek baskanos "bewitcher, sorcerer," with form influenced by Latin fari "speak" (see fame). The Greek word might be from a Thracian equivalent of Greek phaskein "to say;" cf. also enchant, and German besprechen "to charm," from sprechen "to speak." Earliest used of witches and of serpents, who were said to be able to cast a spell by a look that rendered one unable to move or resist. Sense of "delight, attract" is first recorded 1815. Related: Fascinated; fascinating.Τα λεξικά έχουν tintinnabulum, με διπλό n.
Σας ευχαριστώ πολύ για την σημαντικότατη παρατήρηση.Δεν ξέρω σε ποιά λεξικά αναφέρεστε, πάντως εγώ βρήκα δόκιμες και τις δύο γραφές (με ένα και δύο n) και γι'αυτό συνειδητά χρησιμοποίησα στο κείμενο και τις δύο (στο κείμενο με δύο n, στις λεζάντες με n), ελπίζοντας προφανώς μάταια να πάρω καλό βαθμό στο διαγώνισμα.
Τ̲ο oed.com, το m-w.com, το Petit Robert, το etymonline.com, το de.pons.eu, η Wikipedia το έχουν παντού με διπλό n. (Εξαιρείται το ισπανικό λήμμα http://es.wikipedia.org/wiki/Tintin%C3%A1bulo, αλλά στα Ισπανικά έτσι κι αλλιώς δεν υπάρχουν διπλά σύμφωνα, αν δεν απατώμαι).Η Google βρίσκει και τις δύο γραφές, αλλά το διπλό n υπερτερεί πέντε προς ένα.Το ιταλικό λεξικό μου έχει πάλι διπλό n, το οποίο στα Ιταλικά δεν γράφεται απλώς, αλλά προφέρεται διπλό.Στο de.pons.eu βρίσκω πάντως tintinnō, αλλά και tintinō.

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ