Στο νέο του ντοκιμαντέρ που φέρει ως τίτλο το γνωστό σύνθημα υποστήριξης του ουκρανικού αγώνα ("Slava Ukraini"), ο Μπερνάρ-Ανρί Λεβί, ο πλέον διάσημος και επιφανής Γάλλος διανοούμενος, εμφανίζεται να αποφεύγει τα πυρά Ρώσων ελεύθερων σκοπευτών στην Ουκρανία, φορώντας με χαλαρό και αδιάφορο στυλ ένα χακί αλεξίσφαιρο γιλέκο πάνω από ένα κομψό κοστούμι.
Σε μια άλλη σκηνή, τον βρίσκουμε στην Οδησσό να έχει επιβιβαστεί σε ουκρανικό σκάφος που σαρώνει τη Μαύρη Θάλασσα αναζητώντας ρωσικές νάρκες, με τη χαίτη των γκρίζων μαλλιών του να ανεμίζει απαλά στον άνεμο. Σε άλλα στιγμιότυπα της ταινίας, επιθεωρεί ανατιναγμένες πολυκατοικίες στο Κίεβο, κατεβαίνει σε χαρακώματα στο Σλόβιανσκ μαζί Ουκρανούς στρατιώτες και παρηγορεί μια μητέρα της οποίας ο μικρός γιος έχει τόσο τραυματιστεί ψυχολογικά από τον πόλεμο, ώστε έχει πάψει να μιλάει.
Είναι εύκολο να απορρίψει κανείς τον Λεβί – και πολλοί το κάνουν – ως έναν 74χρονο απερίσκεπτο τουρίστα του πολέμου ή ως έναν πλούσιο κληρονόμο που παριστάνει τον ήρωα ταινιών δράσης καθώς οι ρωσικοί πύραυλοι πέφτουν βροχή στο Κίεβο, στο Χάρκοβο και στη Μαριούπολη. Οφείλει όμως να αναγνωρίσει ότι, αντί να περάσει τους τελευταίους δώσεκα μήνες στο γεμάτο ακριβά έργα τέχνης σπίτι του στη δεξιά όχθη του Σηκουάνα ή να απολαύσει τη συνταξιοδότησή του στο παλάτι του 18ου αιώνα που διατηρεί στο Μαρακές, αυτός αποφάσισε να αψηφήσει τις ρωσικές επιθέσεις, τον ίλιγγο και αυτό που ο ίδιος αποκαλεί φυσική του τάση για μελαγχολία, προκειμένου να γυρίσει αυτήν την ταινία για την Ουκρανία.
Είναι εύκολο να απορρίψει κανείς τον Λεβί – και πολλοί το κάνουν – ως έναν 74χρονο απερίσκεπτο τουρίστα του πολέμου ή ως έναν πλούσιο κληρονόμο που παριστάνει τον ήρωα ταινιών δράσης καθώς οι ρωσικοί πύραυλοι πέφτουν βροχή στο Κίεβο, στο Χάρκοβο και στη Μαριούπολη.
Ήταν, όπως δηλώνει ο ίδιος, απολύτως απαραίτητο να υποστηρίξει την Ουκρανία σε μια σύγκρουση που θεωρεί ότι δεν είναι τίποτα λιγότερο από μια μάχη για το μέλλον της Ευρώπης, του παγκόσμιου φιλελευθερισμού και του δυτικού πολιτισμού.
«Στην Ουκρανία, είχα για πρώτη φορά την αίσθηση ότι ο κόσμος που ήξερα, ο κόσμος στον οποίο μεγάλωσα, ο κόσμος που θέλω να αφήσω στα παιδιά και τα εγγόνια μου, μπορεί να καταρρεύσει», είπε κατά τη διάρκεια συνέντευξής του στο ξενοδοχείο Carlyle της Νέας Υόρκης νωρίτερα αυτό το μήνα, την οποία εμπλούτισε με αναφορές στον Κλαούζεβιτς, τον Χέγκελ και τη βιεννέζικη λογοτεχνία.
Φιλόσοφος, συγγραφέας, τηλεοπτική προσωπικότητα και κινηματογραφιστής, ο Λεβί είναι μια κατεξοχήν γαλλική εφεύρεση σε μια χώρα που αποθεώνει τους επιφανείς διανοούμενούς της σα να είναι ποπ σταρ. Είναι τόσο πανταχού παρών στη Γαλλία ώστε είναι γνωστός απλά ως B.H.L., με τα αρχικά του να θυμίζουν κάποια γαλλική μάρκα πολυτελείας. Είναι επίσης μια βαθιά διχαστική φιγούρα, που χλευάζεται από πολλούς ως ναρκισσιστής ντιλετάντης και ως φιλόσοφος της ατάκας.
Ο ίδιος ο 74χρονος φιλόσοφος εμφανίζεται αποστασιοποιημένος από τις επικρίσεις, θεωρώντας ότι το έργο του αποτελεί «ένα ανώτερο κάλεσμα». «Το ηθικό κάλεσμα δεν σιωπά ποτέ για μένα», δηλώνει. «Υποθέτω ότι κάποια στιγμή δεν θα έχω πλέον τη δύναμη να απαντήσω».
Το "Slava Ukraini" γυρίστηκε τον περασμένο χρόνο κατά τη διάρκεια περισσότερων από δέκα ταξιδιών που πραγματοποίησε ο Λεβί στην Ουκρανία και έκανε πρεμιέρα στη Γαλλία στις 22 Φεβρουαρίου. Η ταινία (η δεύτερη που έκανε για τον πόλεμο εκεί) έχει αποσπάσει επαίνους για την αδυσώπητη απεικόνιση της φρίκης του πολέμου. Γιατί όμως φοράει επώνυμα κοστούμια σε μια εμπόλεμη ζώνη; «Το ντύσιμο δεν είναι σημαντικό, αλλά είναι ένα από τα μικρά σημάδια σεβασμού προς τον λαό της Ουκρανίας», εξηγεί ο ίδιος.
Ωστόσο, συνεχίζει να συγκεντρώνει έντονες αντιπάθειες. Έχει επικριθεί για την ανοιχτή υποστήριξή του προς τον Ρομάν Πολάνσκι και τον Ντομινίκ Στρος Καν, του έχει επιτεθεί με τούρτες τουλάχιστον οκτώ φορές ένας Βέλγος ακτιβιστής που στοχεύει τις πομπώδεις προσωπικότητες, και είναι το αντικείμενο τεσσάρων καυστικών βιογραφιών. Συχνά του αποδίδεται ένας αφορισμός τον οποίον ο ίδιος αρνείται ότι έχει εκστομίσει παρ’ όλα αυτά δηλώνει ότι τον βρίσκει αστείο: «Ο Θεός είναι νεκρός, αλλά τα μαλλιά μου είναι τέλεια».
Ο Λεβί λέει ότι η πίστη του στη δύναμη των ατόμων να αφυπνίσουν τον κόσμο εδραιώθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Βοσνία τη δεκαετία του 1990, όταν πήγε στο Σεράγεβο. Αρχικά ήθελε να οργανώσει μια διεθνή ταξιαρχία για να βοηθήσει τις μουσουλμανικές βοσνιακές δυνάμεις που πολεμούσαν τους Σέρβους, αλλά αποφάσισε ότι θα ήταν πιο αποτελεσματικός κάνοντας μια ταινία. Ο πατέρας του, ο οποίος τον παρακαλούσε να μην πάει στη Βοσνία, χρηματοδότησε τελικά την παραγωγή, η οποία βοήθησε να χυθεί φως στις θηριωδίες των Σέρβων κατά των μουσουλμάνων.
«Η Βοσνία μου έδειξε ότι οι ιδέες έχουν σημασία, οι λέξεις μπορούν να κάνουν τη διαφορά, οι υπεύθυνοι για την λήψη των αποφάσεων μπορούν να μεταπειστούν και τα άτομα μπορούν να γίνουν ένας κόκκος άμμου που μπλοκάρει τη μηχανή», λέει.
Το 2011, σε ένα διάστημα περίπου δύο εβδομάδων, ο Λεβί έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να πειστεί ο πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί να παρέμβει στη Λιβύη, βοηθώντας να ανοίξει ο δρόμος για τη Γαλλία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ να υποστηρίξουν μια νεοσύστατη ομάδα της αντιπολίτευσης και να διεξάγουν έναν πόλεμο που βοήθησε στην ανατροπή του Λίβυου ηγέτη, συνταγματάρχη Μουαμάρ αλ Καντάφι. Ο Λεβί είχε δηλώσει ότι η επέμβαση ήταν το «σωστό πράγμα που έπρεπε να γίνει», κάποιοι όμως επισημαίνουν ότι έκτοτε η κατάσταση στη Λιβύη υποτροπίασε αγρίως και η χώρα οδηγήθηκε σε μακελειό.
Αν και ο Λεβί συνδέεται στενά με την γαλλική κουλτούρα, έχει δηλώσει ότι τα δύο υψηλά πρότυπά του ήταν ανέκαθεν ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ, ο επιβλητικός λογοτέχνης της δράσης που κάλυψε τον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο, και ο Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ, ο πρίγκηπας της αλκοολικής Τζαζ Εποχής της τζαζ εποχής του Παρισιού της δεκαετία του 1920. Όπως είπε χαρακτηριστικά στην πρόσφατη συνέντευξή του, «μου αρέσει να σκέφτομαι με τα πόδια μου, με τα χέρια μου, με τα πνευμόνια μου, με τη σάρκα μου».
Με στοιχεία από τους The New York Times
