Πρωτομαγιά, λίγο έξω από το Ναύπλιο, κάποιος οδηγεί ένα ποδήλατο, μάλλον οικονομικός μετανάστης. Ποδηλατεί και τραβάει βίντεο με το κινητό τον εαυτό του. Θα το ανεβάσει πιθανόν στο Facebook, θα το μοιραστεί με φίλους του, θα το κρατήσει στο άλμπουμ του. Αν έχει κάποιο φτηνό πακέτο, θα μπορέσει να κάνει και ζωντανή προβολή του βίντεο στην πατρίδα του.
Η διάδοση των «έξυπνων κινητών» συνδυάστηκε με την επέλαση της προσωπικής κάμερας που τραβάει βίντεο και φωτό ανά πάσα στιγμή. Οι πωλήσεις σε φωτογραφικές μηχανές και κάμερες βίντεο πέφτουν ιλιγγιωδώς. Επιστροφή στην πιο αρχέγονη μορφή επικοινωνίας, στην εικόνα. Επέκτασή της σε βάρος της πιο εξελιγμένης μορφής, που είναι η γραφή, καθ’ ότι η τελευταία απαιτεί στοιχειώδη γνώση των κωδίκων, ενίοτε φροντίδα και καλλιέργεια.
Κάθε φορά που «μπαίνουμε» στο Facebook θα έπρεπε να μπορούμε να βλέπουμε περί τις 2.000 αναρτήσεις των «φίλων» μας, αλλά το ίδιο έχει επιλέξει να μας δείχνει έναν μικρό αριθμό με βάση τον κρυφό αλγόριθμό του.
Το Facebook, η πιο ισχυρή πλατφόρμα επικοινωνίας με 1,2 δισεκατομμύρια καθημερινούς χρήστες, ευνοεί σκανδαλωδώς τη χρήση κάμερας. Αν για το ίδιο θέμα γράψεις 3 γραμμές ή δείξεις ένα βίντεο 10’’, ο αλγόριθμος του Facebook θα δείξει το βίντεο σε πολύ περισσότερους «φίλους» απ’ όσους θα έδειχνε το κείμενο. Ο πιο απλός λόγος είναι ότι είναι πιο εύκολο να τοποθετήσει διαφημίσεις ανάμεσα σε βίντεο παρά ανάμεσα σε κείμενα. Από κοντά και οι περισσότερες εταιρείες μίντια που προσπαθούν να γίνουν παραγωγοί βίντεο, όπως σατιρίζει εδώ το Onion.
«Η κάμερα είναι το νέο πληκτρολόγιο» έλεγαν στις αρχές της χρονιάς μερικοί ομιλητές στα πιο δημοφιλή συνέδρια τεχνολογίας του κόσμου. Το πιο πιθανό είναι τα πράγματα να μη συμβούν έτσι ακριβώς, για τον απλό λόγο ότι η κάμερα δεν μπορεί να αντικαταστήσει το πληκτρολόγιο. Η αλήθεια είναι ότι το βίντεο και η εικόνα έχουν μεγάλο πλεονέκτημα έναντι του κειμένου: το ανθρώπινο μυαλό επεξεργάζεται την εικόνα 60.000 φορές πιο γρήγορα απ’ ό,τι το κείμενο. Απορροφάμε την εικόνα 50 φορές καλύτερα σε σχέση με το κείμενο.
Αυτά όμως δεν είναι ικανά να απαλείψουν τη γραφή. Ακόμα και η τελειότερη εικόνα χρειάζεται κάποια περιγραφή μέσω κειμένου. Επιπλέον, η παραγωγή ενός ποιοτικά αποδεκτού βίντεο που έχει τη δυνατότητα να περιγράψει με ακρίβεια συναισθήματα και πολύπλοκες καταστάσεις είναι μια πολύ ακριβή υπόθεση, σε αντίθεση με το κείμενο, που χρειάζεται ένα πληκτρολόγιο ή ένα μολύβι και λίγο χαρτί.
H δύναμη του Facebook
Η συζήτηση συνεχίζεται αμείωτη για τη δύναμη που έχει αποκτήσει το Facebook, το οποίο διαρκώς ενισχύεται. Με δύο δισεκατομμύρια χρήστες τον μήνα, είναι η πιο ισχυρή πλατφόρμα επικοινωνίας που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα. Η φιλοσοφία του είναι να προσφέρει «ό,τι του ζητάει το κοινό»’. Αυτό δεν αντιτίθεται μεν σε κάποιον νόμο αλλά οδηγεί σε παρενέργειες, όπως η περίπτωση του παράφρονα που έκανε ζωντανή εκπομπή σε βίντεο την εκτέλεση ενός ατόμου από τον ίδιο.
Κάθε φορά που «μπαίνουμε» στο Facebook θα έπρεπε να μπορούμε να βλέπουμε περί τις 2.000 αναρτήσεις των «φίλων» μας, αλλά το ίδιο έχει επιλέξει να μας δείχνει έναν μικρό αριθμό με βάση τον κρυφό αλγόριθμό του. Ξέρουμε έναν μονοψήφιο αριθμό παραμέτρων αυτού του αλγόριθμου, από τις 100.000 που χρησιμοποιεί συνολικά για να μας δείχνει αυτό που επιλεγει το ίδιο. Το εντυπωσιακό είναι ότι η ανάδειξή σε κορυφαίο δείγμα παγκοσμιοποίησης συμπίπτει με το ότι τελευταία επωφελούνται από τη δυναμική του οι πολιτικές εκείνες δυνάμεις που εμφανίζονται ως η νέμεση της παγκοσμιοποίησης. Το ίδιο το Facebook υπόσχεται κατά καιρούς αυτορρύθμιση, κάτι που η Ιστορία δείχνει ότι δεν είναι πιθανόν να συμβεί, ενώ, από την άλλη πλευρά, επιχειρεί να αγοράσει ή να τσακίσει κάθε πιθανό ανταγωνιστή του.
Υπάρχει και ένα ακόμα παράδοξο. Ο ίδιος ο ιδρυτής του Facebook δηλώνει ότι προτίθεται να δει τις πλευρές στις οποίες κάνουν κριτική επιστήμονες και παγκόσμια media, π.χ. τις ψευδείς ειδήσεις, τη δημιουργία «κλειστών συστημάτων» (echo chambers) που «φουντώνουν» τις μονομανίες και οργανώνουν τους φανατικούς.
Το Facebook, σε αντίθεση με τα μίντια, θεωρεί τον εαυτό του ουδέτερη πλατφόρμα που αφήνει τους χρήστες του να δημοσιεύουν ό,τι τους αρέσει – και αυτό φαίνεται ότι έχει δημιουργήσει ήδη ένα μεγαθήριο που σε κάποιες δράσεις του είναι εκτός ελέγχου. Όπως, εκτός ελέγχου είναι, κατά τον Economist, η χρήση των προσωπικών μας δεδομένων που συγκεντρώνουν οι 4 μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας (Google, Facebook, Amazon, Microsoft). Μέχρι στιγμής δεν έχει βρεθεί θεσμός που να θεωρήσει ότι πρέπει να επέμβει ώστε να μην κάνουν ζωντανή βιντεοσκόπηση παρανοϊκοί ή εγκληματίες. Ο ιδρυτής Μ. Zuckerberg λέει ότι δίνει αυτό που θέλει το κοινό, αυτό που αποδεχόμαστε οι χρήστες. Ψηφίζουμε κάθε μέρα και είμαστε συνυπεύθυνοι που το τζίνι έχει ελευθερωθεί. Το σχέδιο του Facebook είναι να μπει γερά στο «κατέβασμα» βίντεο, που είναι η τηλεόραση του μέλλοντος. Πρόκειται για έναν χώρο όπου (στις ΗΠΑ) το Netflix έχει 35%, το YouTube 17% και το Amazon 4%.
Τα πράγματα όμως δεν εξελίσσονται πάντοτε σύμφωνα με τις προβλέψεις. Για παράδειγμα, για το βιβλίο πολλοί είχαν προεξοφλήσει ότι θα γονάτιζε μπροστά στις ηλεκτρονικές εκδόσεις, αλλά τα δύο τελευταία χρόνια έχει αυξητικό ποσοστό.
Στο φετινό TEDxAthens (13 Μαΐου) θα μιλήσει η πολύ ιδιαίτερη, η κορυφαία ποιήτρια (και μεταφράστρια) Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, που δεν έχει κινητό τηλέφωνο, ούτε e-mail κι έχει ζήσει μια ζωή αποκλειστικά ανάμεσα σε λέξεις και κείμενα. Η αναγγελία της ομιλίας της σε μια εκδήλωση που απευθύνεται σε ένα αρκετά νεανικό κοινό που παίζει την τεχνολογία στα δάχτυλα αγκαλιάστηκε με πρωτοφανή θέρμη. Η δική της παρουσία κέρδισε την πιο ζεστή υποδοχή, μαζί με αυτήν της υποψήφιας για Όσκαρ νεαρής Δάφνης Ματζιαράκη (για το ντοκιμαντέρ «4,1 μίλια» που αφορά το προσφυγικό στη Λέσβο). Η μάχη των λέξεων και της γραφής δεν είναι άσκηση οπισθοφυλακής, ούτε μια απόπειρα ρετρό.
Όπως έχω γράψει παλιότερα, όποιος δεν διαβάζει έχει ένα κέρδος και τρεις ζημίες. Παίρνω το ρίσκο να πω ότι είναι ακόμα περισσότερες οι ζημίες για όποιον δεν γράφει και παρασυρθεί να τραβάει με την κάμερα.
