Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Ο Τζέιμς Μπόλντουιν δεν είναι ο νέγρος σου

Σαν ένας άλλος άγριος Ζενέ της μαύρης Αμερικής, ο Μπόλντουιν άφησε το δικό του στίγμα τον περασμένο αιώνα μέσα από μυθιστορήματα άγριας ομορφιάς και μανιφέστα σκληρής αλήθειας. Παρότι δεν χώρεσε ποτέ σε ταμπέλες, έγινε το κατεξοχήν σύμβολο της μαύρης κουλτούρας της Αμερικής, και όχι μόνο.
O Μπόλντουιν δεν σταμάτησε ποτέ να αγωνίζεται με απόλυτο πάθος για έναν δικαιότερο κόσμο, πέρα από τα σύνορα. Φωτο: Stephen Shames

Απόγνωση» και «προσμονή» είναι δύο λέξεις που επαναλαμβάνει συχνά ο Τζέιμς Μπόλντουιν στα μυθιστορήματά του, ξέροντας ότι τα δύο άκρα συνυπάρχουν στους φανταστικούς κόσμους των μαύρων της Αφρικής, του αμερικανικού Νότου και των μεγαλουπόλεων. Ο συγγραφέας, που εξακολουθεί, τριάντα τρία χρόνια μετά τον θάνατό του, να συνταράσσει τον αμερικανικό κόσμο, τόλμησε όσα κανείς πριν από αυτόν: κατέθεσε συγκλονιστικά κείμενα, έγραψε παραστατικά θεατρικά, σκάρωσε ποιήματα που διαβάζονται φωναχτά σαν κραυγή, δημιούργησε ανοιχτούς, αν και σκληρούς κόσμους, γεμάτους ανατροπές και κατέληξε να στήσει, ανάμεσα στα άλλα έργα του, το μεγάλο αντι-κινσειανό μυθιστόρημα για δύο οικογένειες που συνδέονται μεταξύ τους, καταλήγοντας σε ένα χρονικό στην terra incognita της μαύρης κουλτούρας.

 

Με το Κουαρτέτο του Χάρλεμ –σε ωραία μετάφραση Χρήστου Οικονόμου, ο οποίος δείχνει να αφουγκράζεται την αλήθεια του Αμερικανού συγγραφέα και στοχαστή– ο Μπόλντουιν προτάσσει τη δική του απάντηση στο Μεγάλο Αμερικανικό Μυθιστόρημα, μόνο που εδώ η οικογενειακή σάγκα δεν συντίθεται από διαφορετικές ιστορίες αλλά από θραύσματα, τραύματα και οδυνηρές αναδρομές. Ανάμεσα σε σκηνές που είναι πάντοτε αποσπασματικές και φευγαλέες, ακριβώς γιατί στον κόσμο των μαύρων, στα μέσα του περασμένου αιώνα, δεν επιτρεπόταν οτιδήποτε με μεγάλη διάρκεια και συνοχή, προβάλλεται η οδυνηρή αλήθεια ενός κόσμου ταυτόχρονα νεορεαλιστικού και μεταφυσικού: προσευχές ακούγονται ανάμεσα σε τραυματικές αποχωρήσεις, τζάνκι που βούτηξαν στον σκληρό κόσμο των παραισθήσεων συνομιλούν μοναδικά με τους αγγέλους, γυναίκες ιεροκήρυκες καταλήγουν πόρνες και μια σκληρή αγιότητα μοιάζει τελικά να τυλίγει τα πάντα, συνορεύοντας ταυτόχρονα με την αιμομιξία και τη μοναξιά.

 

Το σίγουρο είναι πως με όση χαμέρπεια κι αν βομβαρδίζει το μυθιστόρημά του o Μπόλντουιν, όσο σκληρές κι αν φαίνονται οι άκρως βιωματικές περιγραφές της καθημερινότητας, άλλο τόσο θετικές και γεμάτες τρυφερότητα είναι οι εσωτερικές του σκέψεις.


Κάθε σκηνή του βιβλίου είναι βουτηγμένη για τα καλά στα σκοτάδια του κάτω κόσμου, αλλά τελικά αποσκοπεί στη μοναδική δυνατότητα που έχουν οι συνοδοιπόροι του Μπόλντουιν, αν θέλουν πραγματικά να κρατηθούν στη ζωή: τη φαντασία ενός άλλου κόσμου και τη μαγεία της στιγμής. Εξού και προσεύχονται με τον ίδιο μανιακό τρόπο που κάνουν έρωτα, σαν αυτή η ιερή στιγμή να είναι η τελευταία. Πραγματικά οι ερωτικές σκηνές του βιβλίου είναι τόσο παραστατικές όσο και οι εκστατικές στιγμές ενός αγίου: «Οι νέγροι τραγουδούν τα γκόσπελ όπως κανείς άλλος, επειδή δεν τραγουδούν τα γκόσπελ – καταλαβαίνετε, ελπίζω, τι εννοώ. Όταν ένας νέγρος παραθέτει φράσεις από τα Ευαγγέλια, δεν μιλάει για πράγματα αλλότρια: μιλάει για πράγματα που συνέβησαν στον ίδιο και σίγουρα θα συμβούν αύριο και σ' εσένα – ή που σου έχουν συμβεί, χωρίς, φευ, να το ξέρεις».


Η ιστορία του Κουαρτέτου του Χάρλεμ αφορά, λοιπόν, το χρονικό δύο οικογενειών, των Μοντάνα και των Μίλερ, κάπου στα μέσα του περασμένου αιώνα, που πασχίζουν να κατακτήσουν τον κόσμο της εκκλησιαστικής μουσικής και της διασημότητας, περιπλανώμενοι από τη μακρινή Αφρική και τον αμερικανικό Νότο μέχρι την καρδιά του Χάρλεμ, όπου εντοπίζεται το βασικό σκηνικό του βιβλίου. Αφηγητής ο Χαλ, ο οποίος, με αφορμή τον χαμό του πολυαγαπημένου του αδελφού Άρθουρ Μοντάνα, ξεδιπλώνει τις αναμνήσεις από τα δύσκολα και σκληρά χρόνια της Νέας Υόρκης την εποχή της δόξας αλλά και των παραισθήσεων.

 

Ο περίφημος «αυτοκράτορας της σόουλ», όπως αποκαλούσαν τον γκέι, ναρκομανή γοητευτικό και οριακό αδελφό του, βρίσκεται νεκρός και ο Χαλ καλείται να ανασυνθέσει όλες τις μνήμες και τις εικόνες που διαμόρφωσαν την ιστορία τους, «μακριά από τα απανωτά χτυπήματα της μοίρας που θα τους τσακίσουν τις μύτες, θα τους μαυρίσουν τα μάτια και θα τους κάνουν τα μούτρα κιμά». Γονείς του Χαλ και του Άρθουρ είναι ο επίσης μουσικός Πολ και η Φλόρενς, οι οποίοι ζουν βίους παράλληλους με τα μέλη της οικογένειας Μίλερ, δηλαδή την Τζούλια, την Έιμι, τον Τζόελ και τον Τζίμι.

 

Όλοι μαζί, περιβαλλόμενοι από τα υπόλοιπα μέλη της διευρυμένης παρέας του Άρθουρ, δηλαδή τον Φιστίκη, τον Τραγανό και τον Κόκκινο, συνθέτουν το χρονικό των γκόσπελ που ακούγονται σπαρακτικά, σαν ύστατες προσευχές. Ακόμα, όλοι ξέρουν ότι οι λευκοί τούς αποφεύγουν ή τους χρησιμοποιούν στους ρόλους που τους έχουν ετοιμάσει στα μέτρα τους, αλλά στην εκκλησία, στα μπαρ και στο κρεβάτι τους μπορούν επιτέλους να είναι οι «διαλεχτοί στους μύριους», όπως λέει και το απόσπασμα από το «Άσμα Ασμάτων» που επαναλαμβάνουν συχνά στις προσευχές τους.

 

Κατά τα άλλα, όμως, «ονειρεύονταν πως είναι ασφαλείς – και το ίδιο ονειρευόμουν κι εγώ. Δεν ήταν σε θέση να γνωρίζουν ότι βρίσκονται αντιμέτωποι μ' έναν αιώνιο και πανταχού παρόντα κίνδυνο, αφού ήταν κι αυτοί, όπως όλοι οι άνθρωποι, ο Λόγος που έγινε σάρκα. Νόμιζαν, λοιπόν, ότι μισούσαν τους λευκούς επειδή δεν ήταν μαύροι, αλλά δεν μπορούσαν να καταλάβουν πως κι εκείνοι τρόμαζαν τους λευκούς, επειδή οι μαύροι δεν είναι λευκοί. Τα πρόσωπα και οι φωνές τους αντανακλούσαν την υπόσχεση για τη Γη της Επαγγελίας, όμως κανείς μας δεν βλέπει ποτέ το πρόσωπό του και ο τραγουδιστής σπανίως ακούει τι τραγουδάει. Είχαν αρχίσει να γαμάνε – στο φλεγόμενο, εξωτερικό χείλος του έρωτα».


Αυτή «η αναμέτρηση του βίαιου, ανατρεπτικού πάθους με την αθωότητα είναι μια φαντασίωση κοινή σε όλους τους ανθρώπους» και συνιστά το βασικό υλικό της γοητείας, γνώριμο στη μαύρη κοινότητα. Πόσο μάλλον όταν φτάνει να χαρακτηρίζει τον ίδιο τον Μπόλντουιν, ο οποίος δεν σταμάτησε ποτέ να αγωνίζεται με απόλυτο πάθος για έναν δικαιότερο κόσμο, πέρα από τα σύνορα.

 

Το σίγουρο είναι, πάντως, πως με όση χαμέρπεια κι αν βομβαρδίζει το μυθιστόρημά του, όσο σκληρές κι αν φαίνονται οι άκρως βιωματικές περιγραφές της καθημερινότητας, άλλο τόσο θετικές και γεμάτες τρυφερότητα είναι οι εσωτερικές του σκέψεις. Σχεδόν συναρμόζουν ιδανικά με το άλλο βιβλίο, το Δεν είμαι ο νέγρος σου, επίσης από τις εκδόσεις Πόλις, σε μετάφραση Ισμήνης Θεοδωροπούλου, που, παρότι έμεινε ημιτελές, δεν έπαψε να προκαλεί, να οδηγεί και να εμπνέει, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το συναρπαστικό ντοκιμαντέρ του Ραούλ Πεκ που έφτασε μέχρι τα Όσκαρ και, με βασικό αφηγητή τον Σάμιουελ Τζάκσον, εμπλέκει μοναδικά προσωπικά βιώματα με τις εμβληματικές φιγούρες των Μάλκολμ Χ, Μέντγκαρ Έβερς και Μάρτιν Λούθερ Κινγκ.

 

O Τζέιμς Μπόλντουιν στο συναρπαστικό ντοκιμαντέρ «Δεν είμαι ο νέγρος σου» του Ραούλ Πεκ που έφτασε μέχρι τα Όσκαρ.
O Τζέιμς Μπόλντουιν στο συναρπαστικό ντοκιμαντέρ «Δεν είμαι ο νέγρος σου» του Ραούλ Πεκ που έφτασε μέχρι τα Όσκαρ.


Μπορεί, λοιπόν, ο Μπόλντουιν να υπήρξε ενεργός σε όλους τους ξεσηκωμούς των μαύρων –τόσο στις ταραχές του Χάρλεμ τη δεκαετία του '60 όσο και αλλού–, αλλά ποτέ δεν δέχτηκε την ταμπέλα του στρατευμένου ακτιβιστή όπως και καμία άλλη ταμπέλα μπορούσε να αμαυρώσει την ανεξίτηλη ελευθερία του. «Το πάθος είναι τρομακτικό» λέει σε κάποιο απόσπασμα του Κουαρτέτου και μοιάζει να καταγράφει το μότο της ίδιας του της ζωής, «μπορεί να σε συγκλονίσει, να σε αλλάξει, να σε βουλιάξει σαν τον άνεμο που τρανεύει από τον βυθό της θάλασσας και σε σαρώνει καθώς πλέεις μονάχος στο βαρκάκι της θνητότητάς σου». Ευτυχώς, δεν είμαστε όλοι οι θνητοί ίδιοι και κάποιοι μαύροι συγγραφείς γεννήθηκαν για να υπερέχουν από τους λευκούς ομοτέχνους τους, βγάζοντάς τους από το ψεύτικο βάθρο της ματαιότητάς τους.

 

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO

Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε φιλολογία και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στην Αισθητική (Essex) και στην Πολιτική Θεωρία (LSE). Μετάφρασε βιβλία αγαπημένων της συγγραφέων (όπως Ντελέζ και Χόμπσμπαουμ) και από το 2000 έχει την ευτυχία να δημοσιογραφεί σε περιοδικά κι εφημερίδες.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Δεν είμαι ο νέγρος σου
Ένα απόσπασμα από το ομώνυμο βιβλίο με κείμενα του James Baldwin που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά
Η Ελλάδα του λευκού, straight, αρτιμελούς αρσενικού
Κυβέρνηση και συμπολίτευση "αποφάσισαν" ότι εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες αυτής της χώρας είναι αποπαίδια ενός κατώτερου θεού, με 177 "όχι" στη συνταγματική κατοχύρωση των δικαιωμάτων λοατκι+ αλλά και ΑΜΕΑ πολιτών
Τι ετοιμάζουν οι ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι τους προσεχείς μήνες;
Ένα φθινόπωρο γεμάτο βιβλία

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Κική Δημουλά: Ποια ήταν η ποιήτρια των μικρών πραγμάτων και της ύπαρξης
Τα ποιήματα της Κικής Δημουλά πρόβαλλαν απρόσμενα στη νεοελληνική ζωή τα τελευταία χρόνια, ως memento mori, ως υπόμνηση της θνητότητας και του θανάτου, εκεί που νόμιζες πως όλοι τον είχαν ξεχάσει.
«Πρωτόλειο» του Άντριου Μάρτιν: Απιστίες και ναρκισσισμός στην εποχή των millennials
Ο Άντριου Μάρτιν έγραψε ένα μυθιστόρημα αλύπητης ειρωνείας για μια γενιά που έχει δικιά της ηθική, θεωρεί ότι όλα της ανήκουν και ότι κανένα λάθος δεν είναι ασυγχώρητο.
Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Την κρίση την πληρώνουν εκείνοι που δεν την προκάλεσαν»
Με αφορμή το τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «το τραγούδι του πατέρα», ο συγγραφέας ανατρέχει στο παρελθόν και στις εμπειρίες που κουβαλά ως πολύτιμο υλικό της ζωής του.
Η Νταϊάν Κίτον έγραψε ένα συγκινητικό βιβλίο για τον ψυχικά ασθενή αδελφό της
«Πάντα έβλεπε πράγματα που εγώ δεν μπορούσα να δω και τα εξέφραζε με έναν μαγικό τρόπο» γράφει η 74χρονη σταρ στο βιβλίο απομνημονευμάτων της που έχει τίτλο απλά “Brother & Sister”
Τι γυρεύει ο Φρόυντ στην Ακρόπολη;
Ερευνώντας εκ νέου το κείμενο του Φρόυντ για την επίσκεψή του στην Ακρόπολη, ο Ηλίας Παπαγιαννόπουλος επιχειρεί μια άκρως πρωτότυπη θεωρητική περιήγηση και μια νέα «ψυχαναλυτική αρχαιολογία».
Ουμπέρτο Έκο: Η λιακάδα ενός υπέροχου μυαλού
Ένας ακαταπόνητος εραστής της λίστας, του διαρκούς continuum της γνώσης που δεν έβρισκε στεγανά και όρια σε κανένα πεδίο συνταιριάζοντας ιδανικά τα pulp αναγνώσματα της εφηβικής του μνήμης με τις υψηλές προσδοκίες των κλασικών έργων. Πέθανε σαν σήμερα το 2016.
Ένα 24ωρο με ιστορίες ανθρώπων στην αρχαία Αθήνα και στην αρχαία Ρώμη
Τα βιβλία του Philip Matyszak, με καθημερινές ιστορίες ιστορικών προσώπων αλλά και συνηθισμένων ανθρώπων κατά τους αρχαίους χρόνους, είναι το καλύτερο μάθημα Ιστορίας.
«Τζέλντεν». Ένα road trip του Γιώργου Ιωάννου στην έρημο της Λιβύης
Ενα διήγημα του σημαντικού Έλληνα συγγραφέα απο τα χρόνια του εκπατρισμού του στη Λιβύη. Περιγράφει την πορεία του μέσα στη νύχτα προς τις πετρελαιοπηγές του Νότου.
O έρωτας στη λογοτεχνία: 10 ιστορίες αγάπης από μεγάλους λογοτέχνες
Κλασικά έργα και σύγχρονα αριστουργήματα που αποδεικνύουν ότι ο έρωτας ήταν ανέκαθεν η πρώτη ύλη της λογοτεχνίας
«Ο θάνατος της δημοκρατίας»: Πώς η Γερμανία οδηγήθηκε στον ναζισμό
Ο πανεπιστημιακός και ιστορικός Μπέντζαμιν Κάρτερ Χετ στο άκρως κατατοπιστικό Ο θάνατος της δημοκρατίας που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα εξετάζει τα αίτια που οδήγησαν από τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης στον ναζισμό.
Ο νέος βιβλιοπώλης της Φωκίωνος Νέγρη είναι Γάλλος
Ο Μπενουά Ντουραντέν άνοιξε πριν από έναν χρόνο το βιβλιοπωλείο «Ο Μετεωρίτης» στην Κυψέλη και αγάπησε τον ρόλο του βιβλιοπώλη της γειτονιάς.
Η ανίκητη δύναμη του Κόμη Μοντεχρίστου
Οι εκδόσεις Gutenberg κυκλοφορούν στη σειρά Οrbis Literae σε δύο τόμους τον «Κόμη Μοντεχρίστο» του Aλέξανδρου Δουμά, σε μετάφραση Ωρίωνα Αρκομάνη, θυμίζοντάς μας γιατί ο αξεπέραστος υπερ-ήρωας εξακολουθεί να συναρπάζει.
Δεν πεινάω, δεν θέλω να κολυμπήσω, θέλω να διαβάσω Φίλιπ Ροθ
Ένα βιβλίο του μεγάλου συγγραφέα που γίνεται τηλεοπτική σειρά είναι η αφορμή να θυμηθούμε ξανά το έργο του.
Στέφανος Πατάκης: Ένας από τους μεγαλύτερους Έλληνες εκδότες  αφηγείται τη ζωή του στη LiFO
«Ο πατέρας μου ήταν Ούγγρος. Μάλιστα, το επώνυμο Pataki στην Ουγγαρία είναι τόσο συνηθισμένο όσο το δικό μας Παπαδόπουλος».
Τζορτζ Στάινερ (1929-2020): Ένας ανένδοτος εραστής της λογοτεχνίας
Ο σπουδαίος αυτός κριτικός λογοτεχνίας, που πέθανε χθες, μπορούσε να σε πείσει για το καθετί – όχι γιατί δόξαζε την αρχή της επιχειρηματολογίας αλλά γιατί ευελπιστούσε ότι ο κόσμος μπορούσε να αλλάξει μέσω της δύναμης της μεταφοράς (των λέξεων).
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή