Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Ευαίσθητος, ερωτικός, αιχμηρός: Σαν σήμερα πεθαίνει ο Ναπολέων Λαπαθιώτης

Ο Βαγγέλης Ψαραδάκης, μελετητής του επί δεκαετίες υποτιμημένου αυτόχειρα ποιητή, εξηγεί γιατί πρέπει να διαβάζουμε την ποίησή του είτε βράδυ είτε νωρίς το πρωί.
Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης σε νεαρή ηλικία

Στις 31 Οκτωβρίου 1888, γεννιέται στην Αθήνα ο Ναπολέων Λαπαθιώτης. Ο ανώτατος στρατιωτικός πατέρας του, που το 1909 έγινε και υπουργός στρατιωτικών, επιλέγει ένα γεμάτο συμβολισμούς όνομα για το γιο που απέκτησε με την ανιψιά του Χαρίλαου Τρικούπη, Βασιλική Παπαδοπούλου. Ο μικρός μεγαλώνει στα πούπουλα, μαθαίνει αγγλικά, γαλλικά και ιταλικά, ενώ παρακολουθεί μαθήματα πιάνου και ζωγραφικής. Το 1905 γράφεται στη Νομική Σχολή Αθηνών και παρότι θα πάρει κανονικά το δίπλωμά του, δε θα ασκήσει ποτέ το επάγγελμα του δικηγόρου. Την ίδια χρονιά δημοσιεύεται στο περιοδικό «Νουμάς» το ποίημά του «Έκσταση» και το 1907 γίνεται ιδρυτικό μέλος του βραχύβιου ποιητικού περιοδικού «Ηγησώ». Στη συνέχεια συνεργάζεται με τα περισσότερα περιοδικά της εποχής του γράφοντας, εκτός από ποιήματα, πεζοτράγουδα και διηγήματα, ενώ δημοσιεύει κριτικά άρθρα και μελέτες στο «Ελεύθερον Βήμα». Το 1917, όντας βενιζελικός, συμμετέχει στο κίνημα της Εθνικής Άμυνας μαζί με τον πατέρα του, ενώ λίγα χρόνια μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση θα ενστερνιστεί τον κομμουνισμό.

 

Λάτρης του Όσκαρ Ουάιλντ, ο ευαίσθητος, ερωτικός αλλά και αιχμηρός ποιητής γράφει ποιήματα σαφώς επηρεασμένος από τον αισθητισμό, ενώ πολύ αργότερα η μελαγχολική του διάθεση τον οδηγεί στον συμβολισμό. Οι τολμηροί του στίχοι, η διαρκής αναζήτηση της ηδονής και η δεδηλωμένη του ομοφυλοφιλία προκαλούν, η κομψότατη όσο και εξεζητημένη του εμφάνιση τραβά τα βλέμματα. Το 1937 πεθαίνει η λατρεμένη του μητέρα και πέντε χρόνια αργότερα ο πατέρας του, αφήνοντάς τον απροστάτευτο, καθώς ο Λαπαθιώτης δεν είχε στην πραγματικότητα υπάρξει ποτέ οικονομικά και ουσιαστικά ανεξάρτητος. Εθισμένος στην ηρωίνη, αρχίζει να ξεπουλά την πατρική περιουσία, χωρίς να γλυτώσει το πιάνο αλλά και η αγαπημένη του βιβλιοθήκη, μία από τις πλουσιότερες ιδιωτικές βιβλιοθήκες της εποχής. Η αυγή του 1944 θα τον βρει οικονομικά κατεστραμμένο και εξουθενωμένο από τις στερήσεις της Κατοχής. Στις 7 Ιανουαρίου θα αυτοκτονήσει μέσα στο πατρικό του σπίτι στα Εξάρχεια, χρησιμοποιώντας το όπλο του πατέρα του. Η κηδεία του θα πραγματοποιηθεί τέσσερις μέρες αργότερα, μετά από έρανο των φίλων του.

 

Όσο υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν τους ανθρώπους, τα λουλούδια, τα ζώα, το φεγγάρι, που ερωτεύονται, ενθουσιάζονται, απογοητεύονται, που γελούν ή κλαίνε – η ποίηση του Λαπαθιώτη παραμένει ενεργή.


Ο μελετητής του έργου του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, Βαγγέλης Ψαραδάκης, μίλησε στο LIFO.gr για τον ποιητή:

«Παλιότερα ο μύθος για το πρόσωπο του Λαπαθιώτη, θετικός ή αρνητικός, ήταν ισχυρότερος από το έργο του. Γνωρίζαμε κάμποσα κρίσιμα στοιχεία για τη ζωή και ελάχιστα για τη λογοτεχνική προσφορά του. Σε τούτο συνέβαλαν διάφοροι λόγοι. Πρωτίστως το γεγονός πως ο λογοτέχνης, ακολουθώντας αρχικά τις επιταγές του αισθητισμού, δεν φρόντισε ο ίδιος τη συγκεντρωτική έκδοση αλλά σκόρπισε το ποικίλο έργο του σε διάφορα έντυπα, δυσπρόσιτα σήμερα. Μονάχα προς το τέλος της ζωής του (1939), ενώ είχε ήδη ανατείλει η μοντέρνα ποίηση, δημοσίευσε μια επιλογή 50 ποιημάτων και σχεδίαζε άλλη μία.


Μετά θάνατον το έργο του έπεσε σε χέρια που δεν το μεταχειρίστηκαν πάντοτε με τον καλύτερο τρόπο. Το γεγονός αυτό στάθηκε ο δεύτερος θάνατος του λογοτέχνη για πολλά χρόνια. Μόλις το 1964 έχουμε μια πρώτη έκδοση των περισσοτέρων ποιημάτων του. Παρά τις ατέλειες, δυνάμει αυτής έγινε η πρώτη επικοινωνία του αναγνωστικού κοινού με τον ποιητή, ετεροχρονισμένα. Χάρη στις νεότερες φιλότιμες, επίμονες και επίπονες προσπάθειες διαφόρων, από τα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1980 και μετά, το έργο του Λαπαθιώτη επανέρχεται συχνά στο προσκήνιο ως μέσο μελέτης, έρευνας και απόλαυσης, ιδίως στον 21ο αιώνα, είτε άμεσα με εκδόσεις βιβλίων, είτε έμμεσα με θεατρικές παραστάσεις, μελοποιήσεις ποιημάτων κ.λπ.

 

Με τη στολή του έφεδρου ανθυπολοχαγού (Συλλογή Κ. Καζάζη)
Με τη στολή του έφεδρου ανθυπολοχαγού (Συλλογή Κ. Καζάζη)


Σχετικά με το έργο του Λαπαθιώτη πρέπει να κάνουμε μια διάκριση ανάμεσα στο δημοσιευμένο και στο αδημοσίευτο από τον συγγραφέα έργο. Από το πρώτο γνωρίζουμε ένα μεγάλο μέρος του, γύρω στα 300+ ποιήματα διαφόρων ειδών, γύρω στα 100 διηγήματα και 2 νουβέλες, αλλά και κάμποσα κριτικά–αισθητικά άρθρα και μελέτες. Αυτό τουλάχιστον έχει αποθησαυριστεί μέχρι σήμερα. Στην πορεία θα προκύψει ασφαλώς και νεότερο υλικό. Υπάρχει όμως και το αδημοσίευτο έργο, στο οποίο ο Λαπαθιώτης αναφέρθηκε σε μιαν επιστολή του εμφατικά (1942). Το μεγαλύτερο μέρος μιας ανέκδοτης ποιητικής συλλογής του, σατιρικού περιεχομένου, δημοσιεύτηκε ηλεκτρονικά και παρουσιάστηκε πριν από λίγα χρόνια. Αν και ο λογοτέχνης δεν ήταν ολιγογράφος δεν γνωρίζουμε την έκταση του υπόλοιπου ούτε το είδος του αδημοσίευτου έργου του.

 

Εύλογο είναι, σ' ένα έργο που ανακαλύπτουμε σταδιακά, να μην έχουμε μια οριστική και τελεσίδικη κρίση για τη σημασία και την αξία του. Παρά τούτο, θα επιχειρήσω μερικές νύξεις. Στην Ελλάδα έχουμε συνηθίσει να ζούμε και να λειτουργούμε –ακρίτως, κατά κανόνα– με μύθους. Άλλοι είναι αυτοφυείς, πράγματι, και άλλοι χτίζονται ποικιλοτρόπως... Ο Λαπαθιώτης ανήκει στην ποιητική γενιά του 1920, εξαιρετική κατ' εμέ, η οποία απαξιώθηκε πολλαπλώς από την επόμενη γενιά του '30, που εισήγαγε τη μοντέρνα ποίηση στη χώρα μας συστηματικά. Ωστόσο η γενιά του '20, για μένα, είναι πιο αγωνιστική στη ζωή και, ασφαλώς, πιο αισθαντική και ειλικρινής στο έργο της.


Ο Λαπαθιώτης ανήκει στη χορεία των ποιητών όπου ζωή και έργο είναι ένα αδιαίρετο σύνολο – χωρίς τούτο να σημαίνει, ντε και καλά, βιογραφισμό κ.λπ. Είτε μας αρέσει αυτό είτε όχι (μας έχουν φάει οι θεωρίες...), ακριβώς έτσι πρέπει να τον αντιμετωπίσουμε. Έχουμε ξεφύγει πια, ευτυχώς, από κάποιες ελαφριές, αστόχαστες και στρεβλές κρίσεις –υπερβολικές κατά την άποψή μου– του παρελθόντος. Ενδεικτικά και μόνο θα αναφέρω δύο. Η πρώτη (1964) κάνει λόγο για "ωραιοποίηση των πάντων κι ας βουρλίζεται η Ιστορία..." Η δεύτερη (1984) θεωρεί πως το έργο του "έθρεψε την παραλογοτεχνία". Το αποκαλυπτόμενο διαρκώς λογοτεχνικό έργο του Λαπαθιώτη, πιστεύω, δεν αξίζει τούτες τις κρίσεις.

 

Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης το 1942.
Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης το 1942.


Μια και ο Λαπαθιώτης είναι ένας από τους ελάσσονες ποιητές μας, θυμάμαι πάντα κάποιες καίριες σκέψεις του Έλιοτ : "Όταν μιλάμε για Ποίηση, με κεφαλαίο το αρχικό, έχουμε την τάση να σκεφτόμαστε μόνο την πιο έντονη συγκίνηση ή την πιο μαγική φράση – ωστόσο, υπάρχουν πολλά παράθυρα στην ποίηση που δεν είναι μαγικά, που δεν ανοίγουν για να μας δείξουν τους αφρούς μιας μανιασμένης θάλασσας, αλλά που παρ' όλα αυτά είναι πολύ καλά παράθυρα."


Ένα τέτοιο ακριβώς παράθυρο είναι η ποίηση του Λαπαθιώτη. Στα ανθρώπινα μέτρα. Μας μιλά με απλό και συγκινητικό τρόπο για βασικά συναισθήματα και καταστάσεις όπως ο έρωτας, η χαρά, η λύπη, ο πόνος, η ανάμνηση, η απογοήτευση, ο θάνατος κ.ά. Πιστεύω πως, όσο υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν τους ανθρώπους, τα λουλούδια, τα ζώα, το φεγγάρι, που ερωτεύονται, ενθουσιάζονται, απογοητεύονται, που γελούν ή κλαίνε – η ποίηση του Λαπαθιώτη παραμένει ενεργή. Κι επειδή ο Λαπαθιώτης ήταν τύπος κατεξοχήν νυχτερινός, η ποίησή του, νομίζω, πρέπει να διαβάζεται είτε βράδυ είτε νωρίς το πρωί. Για τις νύχτες που έγιναν – ή όχι».

 

Γεννήθηκε, μεγάλωσε και ζει στη Σαλαμίνα. Σπούδασε Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και εργάζεται ως εκπαιδευτικός.
ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Κώστας Καρυωτάκης αυτοκτονεί. Οι λόγοι παραμένουν μέχρι σήμερα μυστηριώδεις.
Επιχειρούμε να αποκρυπτογραφήσουμε και να ερμηνεύσουμε το σημείωμα της αυτοκτονίας του
Ο Χρήστος Χωμενίδης διαβάζει  Λαπαθιώτη στο LiFO.gr
Το ποίημα "Κι έπινα μες από τα χείλια σου". Επιμ.: Χρήστος Παρίδης
To ανάγνωσμα της Κυριακής | Ο συγγραφέας Γιώργος Ιωάννου γράφει για το σπίτι του Λαπαθιώτη στα Εξάρχεια
Το κέιμενο "Ο γείτονάς μου ο Λαπαθιώτης" είχε δημοσιευτεί στο περιοδικο "Η Λέξη" το 1984
Ο Λαπαθιώτης, ο Ιωάννου και ένα βραβευμένο queer μανιφέστο που απέκτησε την φήμη του «ρεμπέτικου porn»
Μια συζήτηση με τους συντελεστές της θεατρικής έκπληξης της περσινής σεζόν που επανέρχεται ανανεωμένη το φθινόπωρο στο Θέατρο του Νέου Κόσμου
Τα κάλαντα, του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη //
Ένα γλυκόπικρο χριστουγεννιάτικο διήγημα του ξεχωριστού ποιητή του μεσοπολέμου
 Τα σπίτια των λογοτεχνών στην Αθήνα
Εκεί που άνοιγαν τα φιλολογικά σαλόνια της εποχής και δίνονταν οι μάχες για το γλωσσικό ζήτημα

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ο Γουίλιαμ Γκίμπσον δεν θέλει πια να είναι δυστοπικός προφήτης
Ο διάσημος συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας επανέρχεται στην επικαιρότητα με ένα νέο μυθιστόρημα στο οποίο ο Τραμπ δεν εξελέγη ούτε το Brexit υπερψηφίστηκε, η καταστροφή όμως συνέβη σε συνθήκες που εύκολα μπορούμε να αναγνωρίσουμε στην εποχή της κλιματικής αλλαγής και του κοροναϊού
Κική Δημουλά: Ποια ήταν η ποιήτρια των μικρών πραγμάτων και της ύπαρξης
Τα ποιήματα της Κικής Δημουλά πρόβαλλαν απρόσμενα στη νεοελληνική ζωή τα τελευταία χρόνια, ως memento mori, ως υπόμνηση της θνητότητας και του θανάτου, εκεί που νόμιζες πως όλοι τον είχαν ξεχάσει.
«Πρωτόλειο» του Άντριου Μάρτιν: Απιστίες και ναρκισσισμός στην εποχή των millennials
Ο Άντριου Μάρτιν έγραψε ένα μυθιστόρημα αλύπητης ειρωνείας για μια γενιά που έχει δικιά της ηθική, θεωρεί ότι όλα της ανήκουν και ότι κανένα λάθος δεν είναι ασυγχώρητο.
Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Την κρίση την πληρώνουν εκείνοι που δεν την προκάλεσαν»
Με αφορμή το τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «το τραγούδι του πατέρα», ο συγγραφέας ανατρέχει στο παρελθόν και στις εμπειρίες που κουβαλά ως πολύτιμο υλικό της ζωής του.
Η Νταϊάν Κίτον έγραψε ένα συγκινητικό βιβλίο για τον ψυχικά ασθενή αδελφό της
«Πάντα έβλεπε πράγματα που εγώ δεν μπορούσα να δω και τα εξέφραζε με έναν μαγικό τρόπο» γράφει η 74χρονη σταρ στο βιβλίο απομνημονευμάτων της που έχει τίτλο απλά “Brother & Sister”
Τι γυρεύει ο Φρόυντ στην Ακρόπολη;
Ερευνώντας εκ νέου το κείμενο του Φρόυντ για την επίσκεψή του στην Ακρόπολη, ο Ηλίας Παπαγιαννόπουλος επιχειρεί μια άκρως πρωτότυπη θεωρητική περιήγηση και μια νέα «ψυχαναλυτική αρχαιολογία».
Ουμπέρτο Έκο: Η λιακάδα ενός υπέροχου μυαλού
Ένας ακαταπόνητος εραστής της λίστας, του διαρκούς continuum της γνώσης που δεν έβρισκε στεγανά και όρια σε κανένα πεδίο συνταιριάζοντας ιδανικά τα pulp αναγνώσματα της εφηβικής του μνήμης με τις υψηλές προσδοκίες των κλασικών έργων. Πέθανε σαν σήμερα το 2016.
Ένα 24ωρο με ιστορίες ανθρώπων στην αρχαία Αθήνα και στην αρχαία Ρώμη
Τα βιβλία του Philip Matyszak, με καθημερινές ιστορίες ιστορικών προσώπων αλλά και συνηθισμένων ανθρώπων κατά τους αρχαίους χρόνους, είναι το καλύτερο μάθημα Ιστορίας.
«Τζέλντεν». Ένα road trip του Γιώργου Ιωάννου στην έρημο της Λιβύης
Ενα διήγημα του σημαντικού Έλληνα συγγραφέα απο τα χρόνια του εκπατρισμού του στη Λιβύη. Περιγράφει την πορεία του μέσα στη νύχτα προς τις πετρελαιοπηγές του Νότου.
O έρωτας στη λογοτεχνία: 10 ιστορίες αγάπης από μεγάλους λογοτέχνες
Κλασικά έργα και σύγχρονα αριστουργήματα που αποδεικνύουν ότι ο έρωτας ήταν ανέκαθεν η πρώτη ύλη της λογοτεχνίας
«Ο θάνατος της δημοκρατίας»: Πώς η Γερμανία οδηγήθηκε στον ναζισμό
Ο πανεπιστημιακός και ιστορικός Μπέντζαμιν Κάρτερ Χετ στο άκρως κατατοπιστικό Ο θάνατος της δημοκρατίας που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα εξετάζει τα αίτια που οδήγησαν από τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης στον ναζισμό.
Ο νέος βιβλιοπώλης της Φωκίωνος Νέγρη είναι Γάλλος
Ο Μπενουά Ντουραντέν άνοιξε πριν από έναν χρόνο το βιβλιοπωλείο «Ο Μετεωρίτης» στην Κυψέλη και αγάπησε τον ρόλο του βιβλιοπώλη της γειτονιάς.
Η ανίκητη δύναμη του Κόμη Μοντεχρίστου
Οι εκδόσεις Gutenberg κυκλοφορούν στη σειρά Οrbis Literae σε δύο τόμους τον «Κόμη Μοντεχρίστο» του Aλέξανδρου Δουμά, σε μετάφραση Ωρίωνα Αρκομάνη, θυμίζοντάς μας γιατί ο αξεπέραστος υπερ-ήρωας εξακολουθεί να συναρπάζει.
Δεν πεινάω, δεν θέλω να κολυμπήσω, θέλω να διαβάσω Φίλιπ Ροθ
Ένα βιβλίο του μεγάλου συγγραφέα που γίνεται τηλεοπτική σειρά είναι η αφορμή να θυμηθούμε ξανά το έργο του.
Στέφανος Πατάκης: Ένας από τους μεγαλύτερους Έλληνες εκδότες  αφηγείται τη ζωή του στη LiFO
«Ο πατέρας μου ήταν Ούγγρος. Μάλιστα, το επώνυμο Pataki στην Ουγγαρία είναι τόσο συνηθισμένο όσο το δικό μας Παπαδόπουλος».
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή