Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Ευαίσθητος, ερωτικός, αιχμηρός: Σαν σήμερα πεθαίνει ο Ναπολέων Λαπαθιώτης

Ο Βαγγέλης Ψαραδάκης, μελετητής του επί δεκαετίες υποτιμημένου αυτόχειρα ποιητή, εξηγεί γιατί πρέπει να διαβάζουμε την ποίησή του είτε βράδυ είτε νωρίς το πρωί.
Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης σε νεαρή ηλικία

Στις 31 Οκτωβρίου 1888, γεννιέται στην Αθήνα ο Ναπολέων Λαπαθιώτης. Ο ανώτατος στρατιωτικός πατέρας του, που το 1909 έγινε και υπουργός στρατιωτικών, επιλέγει ένα γεμάτο συμβολισμούς όνομα για το γιο που απέκτησε με την ανιψιά του Χαρίλαου Τρικούπη, Βασιλική Παπαδοπούλου. Ο μικρός μεγαλώνει στα πούπουλα, μαθαίνει αγγλικά, γαλλικά και ιταλικά, ενώ παρακολουθεί μαθήματα πιάνου και ζωγραφικής. Το 1905 γράφεται στη Νομική Σχολή Αθηνών και παρότι θα πάρει κανονικά το δίπλωμά του, δε θα ασκήσει ποτέ το επάγγελμα του δικηγόρου. Την ίδια χρονιά δημοσιεύεται στο περιοδικό «Νουμάς» το ποίημά του «Έκσταση» και το 1907 γίνεται ιδρυτικό μέλος του βραχύβιου ποιητικού περιοδικού «Ηγησώ». Στη συνέχεια συνεργάζεται με τα περισσότερα περιοδικά της εποχής του γράφοντας, εκτός από ποιήματα, πεζοτράγουδα και διηγήματα, ενώ δημοσιεύει κριτικά άρθρα και μελέτες στο «Ελεύθερον Βήμα». Το 1917, όντας βενιζελικός, συμμετέχει στο κίνημα της Εθνικής Άμυνας μαζί με τον πατέρα του, ενώ λίγα χρόνια μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση θα ενστερνιστεί τον κομμουνισμό.

 

Λάτρης του Όσκαρ Ουάιλντ, ο ευαίσθητος, ερωτικός αλλά και αιχμηρός ποιητής γράφει ποιήματα σαφώς επηρεασμένος από τον αισθητισμό, ενώ πολύ αργότερα η μελαγχολική του διάθεση τον οδηγεί στον συμβολισμό. Οι τολμηροί του στίχοι, η διαρκής αναζήτηση της ηδονής και η δεδηλωμένη του ομοφυλοφιλία προκαλούν, η κομψότατη όσο και εξεζητημένη του εμφάνιση τραβά τα βλέμματα. Το 1937 πεθαίνει η λατρεμένη του μητέρα και πέντε χρόνια αργότερα ο πατέρας του, αφήνοντάς τον απροστάτευτο, καθώς ο Λαπαθιώτης δεν είχε στην πραγματικότητα υπάρξει ποτέ οικονομικά και ουσιαστικά ανεξάρτητος. Εθισμένος στην ηρωίνη, αρχίζει να ξεπουλά την πατρική περιουσία, χωρίς να γλυτώσει το πιάνο αλλά και η αγαπημένη του βιβλιοθήκη, μία από τις πλουσιότερες ιδιωτικές βιβλιοθήκες της εποχής. Η αυγή του 1944 θα τον βρει οικονομικά κατεστραμμένο και εξουθενωμένο από τις στερήσεις της Κατοχής. Στις 7 Ιανουαρίου θα αυτοκτονήσει μέσα στο πατρικό του σπίτι στα Εξάρχεια, χρησιμοποιώντας το όπλο του πατέρα του. Η κηδεία του θα πραγματοποιηθεί τέσσερις μέρες αργότερα, μετά από έρανο των φίλων του.

 

Όσο υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν τους ανθρώπους, τα λουλούδια, τα ζώα, το φεγγάρι, που ερωτεύονται, ενθουσιάζονται, απογοητεύονται, που γελούν ή κλαίνε – η ποίηση του Λαπαθιώτη παραμένει ενεργή.


Ο μελετητής του έργου του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, Βαγγέλης Ψαραδάκης, μίλησε στο LIFO.gr για τον ποιητή:

«Παλιότερα ο μύθος για το πρόσωπο του Λαπαθιώτη, θετικός ή αρνητικός, ήταν ισχυρότερος από το έργο του. Γνωρίζαμε κάμποσα κρίσιμα στοιχεία για τη ζωή και ελάχιστα για τη λογοτεχνική προσφορά του. Σε τούτο συνέβαλαν διάφοροι λόγοι. Πρωτίστως το γεγονός πως ο λογοτέχνης, ακολουθώντας αρχικά τις επιταγές του αισθητισμού, δεν φρόντισε ο ίδιος τη συγκεντρωτική έκδοση αλλά σκόρπισε το ποικίλο έργο του σε διάφορα έντυπα, δυσπρόσιτα σήμερα. Μονάχα προς το τέλος της ζωής του (1939), ενώ είχε ήδη ανατείλει η μοντέρνα ποίηση, δημοσίευσε μια επιλογή 50 ποιημάτων και σχεδίαζε άλλη μία.


Μετά θάνατον το έργο του έπεσε σε χέρια που δεν το μεταχειρίστηκαν πάντοτε με τον καλύτερο τρόπο. Το γεγονός αυτό στάθηκε ο δεύτερος θάνατος του λογοτέχνη για πολλά χρόνια. Μόλις το 1964 έχουμε μια πρώτη έκδοση των περισσοτέρων ποιημάτων του. Παρά τις ατέλειες, δυνάμει αυτής έγινε η πρώτη επικοινωνία του αναγνωστικού κοινού με τον ποιητή, ετεροχρονισμένα. Χάρη στις νεότερες φιλότιμες, επίμονες και επίπονες προσπάθειες διαφόρων, από τα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1980 και μετά, το έργο του Λαπαθιώτη επανέρχεται συχνά στο προσκήνιο ως μέσο μελέτης, έρευνας και απόλαυσης, ιδίως στον 21ο αιώνα, είτε άμεσα με εκδόσεις βιβλίων, είτε έμμεσα με θεατρικές παραστάσεις, μελοποιήσεις ποιημάτων κ.λπ.

 

Με τη στολή του έφεδρου ανθυπολοχαγού (Συλλογή Κ. Καζάζη)
Με τη στολή του έφεδρου ανθυπολοχαγού (Συλλογή Κ. Καζάζη)


Σχετικά με το έργο του Λαπαθιώτη πρέπει να κάνουμε μια διάκριση ανάμεσα στο δημοσιευμένο και στο αδημοσίευτο από τον συγγραφέα έργο. Από το πρώτο γνωρίζουμε ένα μεγάλο μέρος του, γύρω στα 300+ ποιήματα διαφόρων ειδών, γύρω στα 100 διηγήματα και 2 νουβέλες, αλλά και κάμποσα κριτικά–αισθητικά άρθρα και μελέτες. Αυτό τουλάχιστον έχει αποθησαυριστεί μέχρι σήμερα. Στην πορεία θα προκύψει ασφαλώς και νεότερο υλικό. Υπάρχει όμως και το αδημοσίευτο έργο, στο οποίο ο Λαπαθιώτης αναφέρθηκε σε μιαν επιστολή του εμφατικά (1942). Το μεγαλύτερο μέρος μιας ανέκδοτης ποιητικής συλλογής του, σατιρικού περιεχομένου, δημοσιεύτηκε ηλεκτρονικά και παρουσιάστηκε πριν από λίγα χρόνια. Αν και ο λογοτέχνης δεν ήταν ολιγογράφος δεν γνωρίζουμε την έκταση του υπόλοιπου ούτε το είδος του αδημοσίευτου έργου του.

 

Εύλογο είναι, σ' ένα έργο που ανακαλύπτουμε σταδιακά, να μην έχουμε μια οριστική και τελεσίδικη κρίση για τη σημασία και την αξία του. Παρά τούτο, θα επιχειρήσω μερικές νύξεις. Στην Ελλάδα έχουμε συνηθίσει να ζούμε και να λειτουργούμε –ακρίτως, κατά κανόνα– με μύθους. Άλλοι είναι αυτοφυείς, πράγματι, και άλλοι χτίζονται ποικιλοτρόπως... Ο Λαπαθιώτης ανήκει στην ποιητική γενιά του 1920, εξαιρετική κατ' εμέ, η οποία απαξιώθηκε πολλαπλώς από την επόμενη γενιά του '30, που εισήγαγε τη μοντέρνα ποίηση στη χώρα μας συστηματικά. Ωστόσο η γενιά του '20, για μένα, είναι πιο αγωνιστική στη ζωή και, ασφαλώς, πιο αισθαντική και ειλικρινής στο έργο της.


Ο Λαπαθιώτης ανήκει στη χορεία των ποιητών όπου ζωή και έργο είναι ένα αδιαίρετο σύνολο – χωρίς τούτο να σημαίνει, ντε και καλά, βιογραφισμό κ.λπ. Είτε μας αρέσει αυτό είτε όχι (μας έχουν φάει οι θεωρίες...), ακριβώς έτσι πρέπει να τον αντιμετωπίσουμε. Έχουμε ξεφύγει πια, ευτυχώς, από κάποιες ελαφριές, αστόχαστες και στρεβλές κρίσεις –υπερβολικές κατά την άποψή μου– του παρελθόντος. Ενδεικτικά και μόνο θα αναφέρω δύο. Η πρώτη (1964) κάνει λόγο για "ωραιοποίηση των πάντων κι ας βουρλίζεται η Ιστορία..." Η δεύτερη (1984) θεωρεί πως το έργο του "έθρεψε την παραλογοτεχνία". Το αποκαλυπτόμενο διαρκώς λογοτεχνικό έργο του Λαπαθιώτη, πιστεύω, δεν αξίζει τούτες τις κρίσεις.

 

Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης το 1942.
Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης το 1942.


Μια και ο Λαπαθιώτης είναι ένας από τους ελάσσονες ποιητές μας, θυμάμαι πάντα κάποιες καίριες σκέψεις του Έλιοτ : "Όταν μιλάμε για Ποίηση, με κεφαλαίο το αρχικό, έχουμε την τάση να σκεφτόμαστε μόνο την πιο έντονη συγκίνηση ή την πιο μαγική φράση – ωστόσο, υπάρχουν πολλά παράθυρα στην ποίηση που δεν είναι μαγικά, που δεν ανοίγουν για να μας δείξουν τους αφρούς μιας μανιασμένης θάλασσας, αλλά που παρ' όλα αυτά είναι πολύ καλά παράθυρα."


Ένα τέτοιο ακριβώς παράθυρο είναι η ποίηση του Λαπαθιώτη. Στα ανθρώπινα μέτρα. Μας μιλά με απλό και συγκινητικό τρόπο για βασικά συναισθήματα και καταστάσεις όπως ο έρωτας, η χαρά, η λύπη, ο πόνος, η ανάμνηση, η απογοήτευση, ο θάνατος κ.ά. Πιστεύω πως, όσο υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν τους ανθρώπους, τα λουλούδια, τα ζώα, το φεγγάρι, που ερωτεύονται, ενθουσιάζονται, απογοητεύονται, που γελούν ή κλαίνε – η ποίηση του Λαπαθιώτη παραμένει ενεργή. Κι επειδή ο Λαπαθιώτης ήταν τύπος κατεξοχήν νυχτερινός, η ποίησή του, νομίζω, πρέπει να διαβάζεται είτε βράδυ είτε νωρίς το πρωί. Για τις νύχτες που έγιναν – ή όχι».

 

Γεννήθηκε, μεγάλωσε και ζει στη Σαλαμίνα. Σπούδασε Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και εργάζεται ως εκπαιδευτικός.
ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Κώστας Καρυωτάκης αυτοκτονεί. Οι λόγοι παραμένουν μέχρι σήμερα μυστηριώδεις.
Επιχειρούμε να αποκρυπτογραφήσουμε και να ερμηνεύσουμε το σημείωμα της αυτοκτονίας του
Ο Χρήστος Χωμενίδης διαβάζει  Λαπαθιώτη στο LiFO.gr
Το ποίημα "Κι έπινα μες από τα χείλια σου". Επιμ.: Χρήστος Παρίδης
To ανάγνωσμα της Κυριακής | Ο συγγραφέας Γιώργος Ιωάννου γράφει για το σπίτι του Λαπαθιώτη στα Εξάρχεια
Το κέιμενο "Ο γείτονάς μου ο Λαπαθιώτης" είχε δημοσιευτεί στο περιοδικο "Η Λέξη" το 1984
Ο Λαπαθιώτης, ο Ιωάννου και ένα βραβευμένο queer μανιφέστο που απέκτησε την φήμη του «ρεμπέτικου porn»
Μια συζήτηση με τους συντελεστές της θεατρικής έκπληξης της περσινής σεζόν που επανέρχεται ανανεωμένη το φθινόπωρο στο Θέατρο του Νέου Κόσμου
Τα κάλαντα, του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη //
Ένα γλυκόπικρο χριστουγεννιάτικο διήγημα του ξεχωριστού ποιητή του μεσοπολέμου
 Τα σπίτια των λογοτεχνών στην Αθήνα
Εκεί που άνοιγαν τα φιλολογικά σαλόνια της εποχής και δίνονταν οι μάχες για το γλωσσικό ζήτημα

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ευτυχιοκρατία: Η κολλώδης βιομηχανία των «θετικών συναισθημάτων»
Πώς η βιομηχανία της θετικότητας μετακυλίει στους ανθρώπους την ευθύνη για την πλειονότητα των κακοτυχιών και της αντικειμενικής αδυναμίας τους, ανεξαρτήτως του πόσο μυωπική, αστήρικτη ή άδικη είναι μια τέτοια κρίση.
Ο «Mάγος» του Τζων Φώουλς ή οι Σπέτσες ως τόπος μαγείας
Τι είναι αυτό που διατηρεί ανέπαφη τη μαγεία του θρυλικού μυθιστορήματος του Τζων Φώουλς, το οποίο ετοιμάζεται να γίνει σειρά, μετατρέποντας τις Σπέτσες και το ελληνικό καλοκαίρι σε έναν τόπο λογοτεχνικής αναφοράς;
Η ζωή, ο θάνατος και τα ενδιαφέροντα μυστικά του νευρολόγου Όλιβερ Σακς
Ο συγγραφέας του «Ο άνθρωπος που μπέρδεψε τη γυναίκα του με ένα καπέλο» και του «Ξυπνήματα» που έγινε και ταινία, ήταν ένας συναρπαστικός τύπος
Ο μυθικός και ένδοξος κόσμος της Ρέας Γαλανάκη
Τα «Διηγήματα» της Ρέας Γαλανάκη, τα οποία ενώνουν αρχετυπικά πρόσωπα και μύθους σε ένα σύγχρονο κοσμοείδωλο, κυκλοφορούν για πρώτη φορά σε ένα τομίδιο από τις εκδόσεις Καστανιώτη.
Oι εκδότες επιλέγουν το αγαπημένο τους βιβλίο από την πρόσφατη παραγωγή
Ζητήσαμε από τους εκπροσώπους 19 ελληνικών εκδοτικών οίκων να επιλέξουν από ένα βιβλίο που εξέδωσαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν.
Νάσος Βαγενάς: «Ένας ποιητής πρέπει να ξέρει πότε να σταματά»
Υπήρξε ποδοσφαιριστής στην Α΄ Εθνική, έγινε ποιητής, μεταφραστής και καθηγητής της Θεωρίας και Κριτικής της Λογοτεχνίας. Γεννήθηκε στη Δράμα. Ζει στα Εξάρχεια. Δηλώνει «πρώτα απ’ όλα φιλόλογος».
«Μακρύ πέταλο από θάλασσα»: Διαβάστε ένα απόσπασμα από τo νέο μυθιστόρημα της Ιζαμπέλ Αλιέντε
Η Χιλιανή συγγραφέας επιστρέφει με ένα μυθιστόρημα για το οποίο ήδη γράφονται διθυραμβικές κριτικές. Ήρωές του οι πρόσφυγες του Ισπανικού Εμφυλίου που ταξιδεύουν στη Χιλή με το πλοίο που ναύλωσε ο Πάμπλο Νερούδα. Η LiFO εξασφάλισε ένα απόσπασμα.
Η κόκκινη Μασσαλία (από προχθές πρασινορόζ)
Μετά από ένα τέταρτο του αιώνα δεξιάς παντοκρατορίας, ο ενωτικός συνδυασμός Μασσαλιώτικη 'Ανοιξη κέρδισε την δημαρχία
Ο Τζιμ Κάρεϊ έγραψε μια αυτοβιογραφική νουβέλα με θέμα το τέλος του κόσμου όπως τον ξέραμε
Το βιβλίο του λέγεται «Απομνημονεύματα και Παραπληροφόρηση» και αποτελεί, μεταξύ άλλων, μια σατιρική περιπλάνηση στις εμμονές της αυτοαναφορικής κουλτούρας του Χόλιγουντ.
«Μεσακτή» του Μάκη Μαλαφέκα: Ένα καλοκαιρινό νουάρ στην Ικαρία
Η «Μεσακτή» είναι το δεύτερο παλπ μυθιστόρημα με ήρωα τον Μιχάλη Κρόκο, που ο Μάκης Μαλαφέκας αφιερώνει στους μόνιμους κατοίκους Ικαρίας.
Ο Τζορτζ Πελεκάνος στη LiFO: «Υπάρχει γνήσιο κακό σε αυτό τον κόσμο»
Ο διάσημος Ελληνοαμερικανός αστυνομικός συγγραφέας, σεναριογράφος και τηλεοπτικός παραγωγός σε μια δυνατή, εικονοκλαστική και ολίγον απρόβλεπτη, όπως και ο ίδιος, συνέντευξη με αφορμή το τελευταίο του μυθιστόρημα «Ο άντρας που επέστρεψε» (εκδ. Πατάκης).
82 βιβλία για το καλοκαίρι
Μυθιστορήματα, δοκίμια, ποίηση, non-fiction, Έλληνες και ξένοι συγγραφείς, κλασικές και σύγχρονες επιλογές: Ο οδηγός της LiFO για το φετινό εκδοτικό καλοκαίρι.
Τζέφρι Ευγενίδης: «Ένας λογοτέχνης χρειάζεται να κρατά αποστάσεις από θέματα της επικαιρότητας»
Μια συνέντευξη με τον κορυφαίο Ελληνοαμερικανό συγγραφέα με αφορμή την επανακυκλοφορία στα ελληνικά του μυθιστορήματος «Αυτόχειρες Παρθένοι» (εκδ. Πατάκης), που τον σύστησε ως λογοτέχνη, έγινε διεθνές μπεστ σέλερ και ταινία από τη Σοφία Κόπολα.
Ερνέστος Τσίλλερ: Ένα βιβλίο με τις «Αναμνήσεις» του Γερμανού αρχιτέκτονα που άφησε ουσιαστικό αποτύπωμα στην Ελλάδα
Η Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη, δρ Ιστορίας της Τέχνης και επιμελήτρια της Εθνικής Πινακοθήκης (1984-2018), μιλά για το βιβλίο της «Αναμνήσεις του Ερνστ Τσίλλερ» με τις χαμένες «Αναμνήσεις» του μεγάλου αρχιτέκτονα που γεννήθηκε σαν σήμερα.
Δύο άγνωστες ιστορίες για τον Κωνσταντίνο Δοξιάδη
Ο αρχιτέκτονας Δημήτρης Φιλιππίδης γράφει για τον πρωτοπόρο Έλληνα πολεοδόμο, με αφορμή τα βιβλία που έχει επιμεληθεί για τη δουλειά και τα ταξίδια του [«Κωνσταντίνος Α. Δοξιάδης (1913-1975)» και «Ταξιδιωτικά Ημερολόγια, 1954-1956», εκδόσεις Μέλισσα].
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή