Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

ΑΝΙΜΑ Ι: Η παράδοξη γοητεία των τοτέμ του Γιάννη Βαρελά

Μια μεγάλη ατομική έκθεση του Έλληνα καλλιτέχνη ανοίγει τη φθινοπωρινή εικαστική σεζόν στο Μουσείο Μπενάκη.

Tις παλιότερες εποχές η κοινωνία και η εποπτεία της των μελών της ήταν τόσο αυστηρές, που, για έναν άντρα για παράδειγμα, ήταν ευκολότερο και ασφαλέστερο να καταπιέσει τις πτυχές του ψυχισμού του που θεωρούνταν «θηλυκές» και να θωρακιστεί μέσα σε ό,τι όλοι αντιλαμβάνονταν ως αμιγώς ανδρικό. Αυτό ήταν το «τίμημα» για να απολαμβάνει κάποιος το «όφελος» από μια διαφορά των φύλων που φάνταζε ξεκάθαρη και στρωτή – χωρίς αμφιβολίες για το ποια σύμβολα είναι του ενός και ποια του άλλου.


Ο περίφημος Ελβετός ψυχίατρος και ψυχαναλυτής Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ θεωρούσε τότε ότι κάπου μέσα στη «σκιά του εαυτού» (στη σκοτεινή και ασυνείδητη πλευρά της ύπαρξης) «φώλιαζε» η «δεξαμενή» κάθε ανθρώπου που περιείχε την καταπιεσμένη ικανότητα και την ετοιμότητά του να ταυτίζεται με τον ψυχισμό του αντίθετου φύλου από το δικό του. Έτσι, ο Γιουνγκ εισήγαγε γι' αυτήν τη «δεξαμενή» μια θεμελιώδη σύλληψή του, που ήταν το δίπολο Animus / Anima: ένα ζεύγος αντίρροπων δυνάμεων μέσα στον ψυχισμό, στο οποίο Anima είναι το αίτιο ενσωμάτωσης και εκδήλωσης των διαφόρων θηλυκών ψυχολογικών τάσεων που υποβόσκουν στην ανδρική ψυχή. Με την επιλογή, λοιπόν, του τίτλου ΑΝΙΜΑ Ι, ο Γιάννης Βαρελάς καταφέρνει να κεντρίσει διαμιάς το ενδιαφέρον του κοινού και αναμένεται ότι η έκθεσή του θα αναδειχτεί σε μείζον εικαστικό γεγονός για το αθηναϊκό σύμπαν της σύγχρονης τέχνης.


Η παρουσίαση της δουλειάς του θα έχει δύο σκέλη. Το πρώτο θα περιλαμβάνει ζωγραφικά έργα με ανθρωπόμορφες φιγούρες, τα οποία δημιουργήθηκαν με την ακόλουθη διαδικασία: ο καλλιτέχνης φωτογραφίζει φίλους του, γνωστούς του και άσχετους, στη συνέχεια μεταφέρει τις φωτογραφίες σε καμβά μεγάλης κλίμακας (2,5 x 2 μέτρα) και τις επιζωγραφίζει με λάδι. Τα μοντέλα φωτογραφίζονται σε χώρο του ατελιέ του που ο καλλιτέχνης έχει «σκηνογραφήσει» με την τοποθέτηση μερικών αντικειμένων, τα οποία, κατά την άποψή του, είναι «αυξημένης σημασίας» για τη σύνθεση, παρότι είναι κοινά και καθημερινά αντικείμενα που δεν μοιάζουν να της προσδίδουν αισθητό νοηματικό βάρος ή βάθος (κι ας προέρχονται κάποια από αυτά από τις συλλογές του Μουσείου Μπενάκη). Στη συνέχεια, η ζωγραφική πάνω στην τυπωμένη φωτογραφία παραμορφώνει τα ανθρώπινα σώματα προκειμένου να αποδώσει δικές τους φαντασιακές ταυτότητες και να τα παρουσιάσει ως τοτεμικές φιγούρες του εαυτού τους.

 

Η πρόθεση των έργων είναι να φανταστεί κάποιος ότι συμβιβάζεται με μια τοτεμική φιγούρα του εαυτού του, στην οποία φιγουράρουν οι αδυναμίες πάνω στις οποίες σκοντάφτουν οι ναρκισσιστικές του εξιδανικεύσεις. Κι αφού συμβεί αυτό, να αποδεχτεί τον εαυτό του στην ανθρώπινη διάστασή του, αποδεσμευόμενος από τη σαγήνη που θα μπορούσε να του ασκεί οποιαδήποτε υπερφυσική της εκδοχή.


Το δεύτερο σκέλος της έκθεσης θα αποτελείται από μια μεγάλη εγκατάσταση, όπου θα συγκεντρώνονται όλα εκείνα τα αντικείμενα και τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν για τη σκηνογραφία των φωτογραφιών των προσώπων. Το σκέλος αυτό θα πλαισιώνεται από ένα μεγάλων διαστάσεων μπρούντζινο γλυπτό τοτεμικής μορφής και ένα βίντεο που θα προβάλλεται σε εννέα οθόνες και θα δείχνει φωτογραφικές λήψεις των μοντέλων από εντελώς διαφορετικές γωνίες, με σκοπό ο θεατής να αποκτά μια ιδέα του εύρους της σύνθετης διαδικασίας σπουδής που προηγήθηκε της ολοκλήρωσης των έργων στους καμβάδες. Η εικονογράφηση αυτού του άρθρου, ακολουθώντας την επιθυμία του καλλιτέχνη, περιλαμβάνει μόνο μία εικόνα από το δεύτερο σκέλος της έκθεσης, ώστε να αναδυθεί η έκπληξη του θεατή όταν θα αντικρίσει από κοντά τα ζωγραφικά έργα του πρώτου σκέλους της.


Η νέα δουλειά του Βαρελά θέλει να δημιουργήσει μια αφήγηση της μυθολογίας των προσώπων μέσω των μυστικών σχέσεών τους με τα αντικείμενα με τα οποία φωτογραφήθηκαν, ξεκινώντας από την παραδοχή ότι αυτά τα τετριμμένα μικροαντικείμενα αποτελούν συμπυκνώσεις της anima εκείνων που τα κρατούν. Ο Βαρελάς αναζητά το μαγικό φάσμα στο οποίο το υποκείμενο κατακτά μια άλλη ταυτότητα. Ωστόσο, οι εικόνες που προτείνει δεν είναι λαμπερές και κολακευτικές απεικονίσεις των μοντέλων του. Πρόκειται κυρίως για σώματα και πρόσωπα παραμορφωμένα, σε στάσεις και με εκφράσεις που προκύπτουν από μύχιες, κρυφές, ντροπιαστικές και συμπλεγματικές αποδόσεις της φαντασιακής προσέγγισης του εγώ τους.

 

Παράδειγμα τέτοιας παραμόρφωσης αποτελεί η απεικόνιση της πολύ ανδροπρεπούς φυσιογνωμίας ενός πραγματικού προσώπου με πλούσια γυναικεία στήθη, των οποίων η προσθήκη θα αποκάλυπτε, ας πούμε, μια φαντασιακή ταύτιση με γυναίκα τροφό ή με προϊστορικό ειδώλιο ευτραφούς θεότητας της γονιμότητας.

 

«Οι παραμορφώσεις αυτές είναι αναπάντεχες», λέει ο καλλιτέχνης, «αλλά φανερώνουν μια άμεση φαντασιωτική ανάγκη του υποκειμένου. Αυτή αποδίδεται σε επίπεδο τοτεμικό και επ' ουδενί δεν είναι ψυχογραφική του πραγματικού προσώπου. Όλα προκύπτουν από εικασίες σχετικά με τον μύχιο εαυτό του άλλου, όπως μοιάζει να αντανακλάται από μια πόζα στον φωτογραφικό φακό.

 

Η πρόθεση των έργων είναι να φανταστεί κάποιος ότι συμβιβάζεται με μια τοτεμική φιγούρα του εαυτού του, στην οποία φιγουράρουν οι αδυναμίες πάνω στις οποίες σκοντάφτουν οι ναρκισσιστικές του εξιδανικεύσεις. © ΑΝΙΜΑ Ι, Γιάννης Βαρελάς. Φωτο: Κωνσταντίνος Καραβατέλλης
Η πρόθεση των έργων είναι να φανταστεί κάποιος ότι συμβιβάζεται με μια τοτεμική φιγούρα του εαυτού του, στην οποία φιγουράρουν οι αδυναμίες πάνω στις οποίες σκοντάφτουν οι ναρκισσιστικές του εξιδανικεύσεις. © ΑΝΙΜΑ Ι, Γιάννης Βαρελάς. Φωτο: Κωνσταντίνος Καραβατέλλης

 

»Η πρόθεση των έργων είναι να φανταστεί κάποιος ότι συμβιβάζεται με μια τοτεμική φιγούρα του εαυτού του, στην οποία φιγουράρουν οι αδυναμίες πάνω στις οποίες σκοντάφτουν οι ναρκισσιστικές του εξιδανικεύσεις. Κι αφού συμβεί αυτό, να αποδεχτεί τον εαυτό του στην ανθρώπινη διάστασή του, αποδεσμευόμενος από τη σαγήνη που θα μπορούσε να του ασκεί οποιαδήποτε υπερφυσική της εκδοχή.

 

»Η σεξουαλικότητα, η εκάστοτε τοποθέτηση του ατόμου έναντι της διαφοράς των φύλων, το δυσδιάκριτο του διαχωρισμού τους, η πρόθεση και οι απόπειρες του ατόμου να απελευθερωθεί από τα δεσμά της ταυτότητάς του μέσω της χρήσης ουσιών και πολλές ακόμα συνθήκες που καλείται να αντιμετωπίσει ο ψυχισμός παράγουν τέτοιες αδυναμίες».

 
Ο Γιάννης Βαρελάς είναι ο μόνος καλλιτέχνης –και όχι μόνο της γενιάς του– ο οποίος έχει κάνει τόσο μεγάλες ατομικές εκθέσεις σε ιδρύματα και φορείς που δεν συνηθίζουν να κάνουν ατομικές εκθέσεις, και ειδικότερα νεότερων καλλιτεχνών σαν κι αυτόν. Η τωρινή του έκθεση θα συνοδευτεί από ένα βιβλίο με χαρακτήρα καλλιτεχνικού πρότζεκτ, το οποίο θα υπερβαίνει το σύνηθες πλαίσιο ενός καταλόγου και θα παρουσιαστεί τον Οκτώβριο.


Ο Βαρελάς πολύ συχνά ξεκινά από ένα μεγάλο μέγεθος ζωγραφικής επιφάνειας για να ενδιαφερθεί για την «τριχοειδή» κλίμακα στην απεικόνιση του θέματός του. Μια ξεχωριστή ευαισθησία φανερώνεται καθώς γεφυρώνει τη μικροκλίμακα λεπτοφυούς απεικόνισης των μορφών με την πιο αδρομερή και επίπεδη απόδοσή τους στην κλίμακα του καμβά. Για ένα διάστημα, αυτή η ευαισθησία είχε εκλείψει από τα έργα του προς όφελος της απόδοσης του παλμού της δόνησης που απηύθυναν στον θεατή. Στη νέα του όμως δουλειά ανακτάται και είναι αξιοθαύμαστη.


Η έκθεση είναι συμπαραγωγή του Μουσείου Μπενάκη με το Ίδρυμα Ωνάση και επιμελητές της είναι η Πολύνα Κοσμαδάκη και ο Γιώργος Τζιρτζιλάκης. Υποστηρίζεται επίσης από τις τρεις γκαλερί που εκπροσωπούν τον Γιάννη Βαρελά: την αθηναϊκή και διεθνή The Breeder, την γκαλερί Krinzinger στη Βιέννη και την γκαλερί Forlsblom στη Στοκχόλμη και το Ελσίνκι.

 

Η ζωγραφική πάνω στην τυπωμένη φωτογραφία παραμορφώνει τα ανθρώπινα σώματα προκειμένου να αποδώσει δικές τους φαντασιακές ταυτότητες και να τα παρουσιάσει ως τοτεμικές φιγούρες του εαυτού τους. © ΑΝΙΜΑ Ι, Γιάννης Βαρελάς. Φωτο: Κωνσταντίνος Καραβατέλλης
Η ζωγραφική πάνω στην τυπωμένη φωτογραφία παραμορφώνει τα ανθρώπινα σώματα προκειμένου να αποδώσει δικές τους φαντασιακές ταυτότητες και να τα παρουσιάσει ως τοτεμικές φιγούρες του εαυτού τους. © ΑΝΙΜΑ Ι, Γιάννης Βαρελάς. Φωτο: Κωνσταντίνος Καραβατέλλης

 

Το δεύτερο σκέλος της έκθεσης θα αποτελείται από μια μεγάλη εγκατάσταση, όπου θα συγκεντρώνονται όλα εκείνα τα αντικείμενα και τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν για τη σκηνογραφία των φωτογραφιών των προσώπων, όπως το μεγάλων διαστάσεων μπρούντζινο γλυπτό τοτεμικής μορφής που βλέπουμε στη φωτογραφία. © ΑΝΙΜΑ Ι, Γιάννης Βαρελάς. Φωτο: Κωνσταντίνος Καραβατέλλης
Το δεύτερο σκέλος της έκθεσης θα αποτελείται από μια μεγάλη εγκατάσταση, όπου θα συγκεντρώνονται όλα εκείνα τα αντικείμενα και τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν για τη σκηνογραφία των φωτογραφιών των προσώπων, όπως το μεγάλων διαστάσεων μπρούντζινο γλυπτό τοτεμικής μορφής που βλέπουμε στη φωτογραφία. © ΑΝΙΜΑ Ι, Γιάννης Βαρελάς. Φωτο: Κωνσταντίνος Καραβατέλλης

 

© ΑΝΙΜΑ Ι, Γιάννης Βαρελάς. Φωτο: Κωνσταντίνος Καραβατέλλης
© ΑΝΙΜΑ Ι, Γιάννης Βαρελάς. Φωτο: Κωνσταντίνος Καραβατέλλης

 

© ΑΝΙΜΑ Ι, Γιάννης Βαρελάς. Φωτο: Τάσος Γκαϊντατζής
© ΑΝΙΜΑ Ι, Γιάννης Βαρελάς. Φωτο: Τάσος Γκαϊντατζής

 

© ΑΝΙΜΑ Ι, Γιάννης Βαρελάς. Φωτο: Τάσος Γκαϊντατζής
© ΑΝΙΜΑ Ι, Γιάννης Βαρελάς. Φωτο: Τάσος Γκαϊντατζής

 

 

Info:

Γιάννης Βαρελάς - Anima Ι

Εγκαίνια: 11/9, 20:00

Διάρκεια: 12/9-17/11

 

Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς 138 & Ανδρονίκου

Ώρες λειτουργίας: Πέμ. & Κυρ. 10:00-18:00, Παρ. & Σάβ. 10:00-22:00 (το μουσείο παραμένει κλειστό Δευτέρα, Τρίτη & Τετάρτη)

 

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LifO.

 

Γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε Βιολογία και Γεωλογία στη Γαλλία και στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην Παλαιοντολογία. Το 1992, εγκατέλειψε την επιστήμη του για να ασχοληθεί κυρίως με μεταφράσεις και επιμέλειες λογοτεχνικών κειμένων, καθώς και με την αρθρογραφία συνεργαζόμενος ως ανεξάρτητος δημοσιογράφος με διάφορα έντυπα, αποκλειστικά και μόνο ποικίλης ύλης.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το φως του ελληνικού καλοκαιριού σε 20 φωτογραφίες από το αρχείο του Μουσείου Μπενάκη
Όλα μπορει να έχουν αλλάξει, όμως το ελληνικό καλοκαίρι έχει ακόμη το ίδιο «αγγελικό και μαύρο φως»
Όλα όσα θα δούμε στο Μουσείο Μπενάκη μετά το καλοκαίρι
Σημαντικά έργα του Αλέξη Ακριθάκη, ένα μεγάλο αφιέρωμα στον αρχιτέκτονα Ιωάννη Δεσποτόπουλο και το Bauhaus, μια εισαγωγή στο έργο του Christian Zervos, ενός από τους μεγάλους «αγνοημένους» της Ιστορίας της Τέχνης, και πολλά άλλα που θα έχουμε την ευκαιρία να δούμε απ' τον Σεπτέμβριο.
 Christian Zervos στο Μουσείο Μπενάκη: Ένας μεγάλος Έλληνας στην σημαντικότερη έκθεση του 2020
Ο Κριστιάν Ζερβός μεσουράνησε στην ακμή του μοντερνισμού ως εκδότης, κριτικός τέχνης και συλλέκτης τέχνης. Ωστόσο, λίγοι στην Ελλάδα γνωρίζουν την τεράστια επίδραση που είχε στην εποχή του και στο Παρίσι αυτός ο σπουδαίος Έλληνας. Τον Δεκέμβριο στο Μουσείο Μπενάκη θα έχουμε την ευκαιρία να δούμε μια μεγάλη έκθεση για τη ζωή και το έργο του.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Μάκης Θεοφυλακτόπουλος: Ανάμεσα στα πάθη της ζωής και της τέχνης
Επτά χρόνια μετά την τελευταία του έκθεση, ένας από τους σημαντικότερους εν ζωή ζωγράφους μας παρουσιάζει τα νέα του έργα
Άνοιξε το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης - Εντυπωσιακές εικόνες από την έκθεση
Το νέο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) υποδέχθηκε σήμερα τους δημοσιογράφους ενώ για το κοινό ανοίγει στις 28 Φεβρουαρίου, με ελεύθερη είσοδο για έναν μήνα.
Μια ηρωίδα ρευστού φύλου με ψηλοτάκουνα στη βάρκα των μεταναστών
Δυο γιγάντιοι πίνακες του Kent Monkman θα κοσμήσουν την μεγάλη αίθουσα του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης.
Ζούμε ακόμη στην εποχή του Άντι Γουόρχολ
Σύντομη σκιαγράφηση της περίπλοκης, σχεδόν μυθιστορηματικής προσωπικότητας και των αμφισημιών ενός σπουδαίου pop καλλιτέχνη που πέθανε σαν σήμερα.
Η εικαστικός που υποδύθηκε την Μέγκαν Μαρκλ στο βίντεο της μεταπτυχιακής της διατριβής
Η Lacey Lemmon σήμερα διδάσκει στην Σχολή Καλών Τεχνών στο Yale αλλά και στο Preston School of Design
Ένα μεσημέρι με τον εικαστικό Αλέκο Λεβίδη, στο σπίτι του στην Πλάκα
Ζωγράφος, σκηνογράφος, εικαστικός επιμελητής βιβλίων, ο Αλέκος Λεβίδης παρουσιάζει στην Πινακοθήκη Γκίκα του Μουσείου Μπενάκη την έκθεση «Μυθ-ιστορικά», με 24 έργα που ζωγράφισε κατά τη διάρκεια τεσσάρων δεκαετιών.
Σπάνια ερωτικά σχέδια του νεαρού Άντι Γουόρχολ για πρώτη φορά στη δημοσιότητα
Οι νεαροί άνδρες που απεικόνιζε σε σκηνές ερωτικής προσμονής ο Γουόρχολ, είχαν απορριφθεί με εντελώς ομοφοβικά κριτήρια από τις γκαλερί της Νέας Υόρκης, στη συντηρητική δεκαετία του 1950.
Ο Edward Hopper στην εξοχή: Μια έκθεση με τα «παραμελημένα» έργα του
Μια μεγάλη έκθεση με τοπιογραφίες του στο Fondation Beyeler της Ελβετίας αποδεικνύει πόσο σημαντική αλλά και ταυτόχρονα πόσο λιγότερο γνωστή είναι αυτή η ενότητα έργων του Αμερικανού ζωγράφου.
Οι έξοχες εικονογραφήσεις του Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα σε βιβλία
Υπάρχει μία σημαντική αλλά άγνωστη πτυχή στο έργο του μεγάλου Έλληνα ζωγράφου: οι εικονογραφήσεις του στα εξώφυλλα βιβλίων, οι προμετωπίδες και οι εικονογραφήσεις, κυρίως ποιητικών έργων, που φιλοτέχνησε από το 1937 μέχρι το 1992
Tο σημειωματάριο ταξιδιών ως έργο τέχνης
Τα καλλιγραφικά ημερολόγια του José Naranja συγκεντρώνουν εμπειρίες από ταξίδια σε ολόκληρο τον κόσμο
Η τέχνη της «Μπαλάντας της Τρύπιας Καρδιάς» από 15 εικονογράφους και εικαστικούς
Με αφορμή την κυκλοφορία της νέας ταινίας του Γιάννη Οικονομίδη στους κινηματογράφους στις 5 Μαρτίου, δεκαπέντε εικονογράφοι και εικαστικοί μπαίνουν με τον δικό τους τρόπο στο σύμπαν της.
Σίλεια Δασκοπούλου: Men and Motorcycles
'Εκθεση στην CAN Christina Androulidaki GALLERY
Είδα τις δύο εκθέσεις του AnnexM στο Μέγαρο Μουσικής
Δύο εκθέσεις σε καλλιτεχνική διεύθυνση της Άννας Καφέτση, μία ατομική και μία ομαδική, που στόχο είχαν να αναδείξουν νέους καλλιτέχνες.
Ρομπότ, ζόμπι και ο «πατέρας» των εμπορικών κέντρων, Βίκτορ Γκρούεν στις συνθέσεις της Μυρτώς Σταμπούλου
Η έκθεση «The Gruen Effect» παρουσιάζεται στην γκαλερί Ζουμπουλάκη.
Nικόλαος Βεντούρας εχάραξεν
Μια ανέκδοτη συνομιλία με τον κορυφαίο Έλληνα χαράκτη Νικόλαο Βεντούρα
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή