ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΚΑΠΟΙΑ ΧΡΟΝΙΑ, είχα διαβάσει ένα ρεπορτάζ που έγραφε ότι στην Ελλάδα εκτιμάται πως συμβαίνουν περίπου 4.500 βιασμοί κάθε χρόνο. Απ’ αυτούς, καταγγέλλονται περίπου 200. Το ποσοστό που δεν ξέρω είναι εκείνο που λέει πόσες απ’ αυτές τις 200 καταγγέλλουσες δικαιώνονται.
Διάβασα πολλά για το αποτέλεσμα της δίκης Φιλιππίδη. Διάβασα εκτενείς απόψεις σχετικά με το ότι «η ποινή είναι πλασματική» και ότι «υποτιμά τα θύματα». Διάβασα επίσης ότι «δεν είναι για να πανηγυρίζουμε» ή ότι «δεν αποτελεί νίκη, μας ρίχνουν στάχτη στα μάτια». Σήμερα θα σας γράψω γιατί, προσωπικά, δεν βρίσκω ασήμαντη ή φεμινιστικά αδιάφορη τη συγκεκριμένη απόφαση.
Έχουμε δύο δεδομένα. Το πρώτο είναι ότι η κατηγορία δεν αφορά το έγκλημα του βιασμού αλλά την απόπειρα βιασμού. Το δεύτερο είναι το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε μεταξύ εγκλήματος και αναζήτησης της δικαιοσύνης. Αυτό σημαίνει ότι, εκ των πραγμάτων, θα υπάρχουν δυσκολίες στο στάδιο της απόδειξης, καθότι ορισμένα απ’ τα «κοινωνικά αναγνωρισμένα» αποδεικτικά μέσα δεν μπορούν να υπάρξουν. Ο συνήγορος υπεράσπισης είχε σχολιάσει σχετικά ότι «το αποδεικτικό υλικό αυτής της δικογραφίας είναι ισχνό. Δεν υπάρχουν αντικειμενικά αποδεικτικά μέσα. Δεν υπάρχει μία έκθεση ιατροδικαστή. Δεν υπάρχει DNA. Δεν υπάρχουν τοξικολογικές εξετάσεις. Δεν υπάρχει άρση του απορρήτου των επικοινωνιών. Δεν υπάρχει τίποτα, παρά μόνο κάποιες φίλες, οι οποίες επιβεβαιώνουν τις καταγγελίες, και μάλιστα με τρόπο αντιφατικό».
Τώρα, μια απόφαση δικαστηρίου αναγνωρίζει ως αξιόποινο κάτι που πολλές γυναίκες ονοματίζουν μέσα τους «ανδρική συμπεριφορά». Αυτό δεν είναι καθόλου λίγο.
Σε γενικές γραμμές, όταν λες «απόδειξη βιασμού» ο κόσμος σκέφτεται «καταγγελία στην αστυνομία τη μέρα που έγινε ή την επομένη, σκισμένα ρούχα, νυχιές, ίσως αίμα, ίσως σπέρμα, ιατροδικαστής». Χωρίς αυτά, είναι δύσκολο να φανταστούμε «απόδειξη», αφού μπαίνουμε στη συζήτηση «αυτή λέει, αυτός απαντάει». Στη δίκη Φιλιππίδη, έγινε μεγάλη κουβέντα για το είδος των αποδεικτικών μέσων που παρουσιάστηκαν. Έγινε μεγάλη προσπάθεια να παρουσιαστούν στο κοινό ως ανεπαρκή. Ακούσαμε, όχι μόνο από τον συνήγορο υπεράσπισης αλλά και από τον εισαγγελέα, περιγραφές του «ορθού βιαστή». Ο «ορθός βιαστής» είναι ένα πλάσμα βίαιο, σκληρό, που κάνει τόσο μεγάλη ζημιά ώστε κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει το έγκλημα. Τα θύματα δεν θα μπορούσαν να έχουν πράγματι υποστεί απόπειρα βιασμού γιατί «δεν ήταν αναμαλλιασμένα». Στον βιασμό, ως κοινό, ως μη δικαστές, την απόδειξη έχουμε μάθει να την αναζητάμε στην εικόνα. Ο βιαστής πρέπει να φαίνεται για να είναι και η βιασμένη πρέπει και να είναι και να φαίνεται.
Αυτό, λοιπόν, που βρήκα αξιοσημείωτο στη συγκεκριμένη δίκη είναι ότι έχει ως αποτέλεσμα μια τελεσίδικη απόφαση, όχι για βιασμό αλλά για απόπειρα, την οποία θα μπορούμε να μνημονεύουμε κάθε φορά που χρειαζόμαστε ένα παράδειγμα δικαίωσης θυμάτων που δεν ενήργησαν σε χρόνο κοντινό με την τέλεση του εγκλήματος. Για να το πω αλλιώς, η συγκεκριμένη απόφαση δικαιώνει ένα είδος θυμάτων που πολύς κόσμος θα απαξίωνε, θα έλεγε «τώρα που το θυμήθηκες, βράσ' το» και «πού πας να μπλέξεις μετά από τόσο καιρό, ούτε καν σε βίασε».
Αν σκεφτούμε το πόσο λίγες είναι οι καταγγελίες των βιασμών, αξιοπρόσεκτη είναι ήδη η καταγγελία της απόπειρας. Και από τις καταγγελίες απόπειρας, πόσες μπορούμε να σκεφτούμε που να έχουν τέτοιο αποτέλεσμα χρόνια μετά την τέλεσή τους; Πέρα από νομικό ενδιαφέρον, υπάρχει και ένα μη μετρήσιμο κοινωνικό ίχνος που αφήνει μια τέτοια απόφαση σε μια τόσο πολύκροτη δίκη· σας φαίνεται απίθανο η επόμενη κοπέλα που θα σκεφτεί ότι κανείς δεν θα την πάρει στα σοβαρά να αναθαρρήσει ενθυμούμενη αυτό το αποτέλεσμα; Σας φαίνεται απίθανο να υπάρχουν τώρα γυναίκες στη χώρα που βλέπουν με έκπληξη ότι κάποιες πέτυχαν να αναγνωριστεί ως έγκλημα μια συνθήκη που για πάρα πολλές είναι απλώς συνώνυμο του να είσαι γυναίκα; Πολλές γυναίκες που γνωρίζω εγώ δεν θα σκέφτονταν καν να πάνε στην αστυνομία για κάτι που είναι «απόπειρα» και όχι «τετελεσμένος βιασμός». Δεν θα σκέφτονταν καν ότι τους συνέβη «κάτι», γιατί απλώς αυτά τα πράγματα είναι τόσο συνηθισμένα, τα κορίτσια μεγαλώνουν από μικρά με την ιδέα ότι «φταίνε» και ότι «προκαλούν», κι ένα στρίμωγμα στη γωνία δυο γενιές πριν μπορεί και να εντασσόταν στο πλαίσιο της επιθετικής διεκδίκησης. Τώρα, μια απόφαση δικαστηρίου αναγνωρίζει ως αξιόποινο κάτι που πολλές γυναίκες ονοματίζουν μέσα τους «ανδρική συμπεριφορά». Αυτό δεν είναι καθόλου λίγο. Ακόμη κι αν ο Άρειος Πάγος έχει άλλη άποψη για όσα έγιναν, δεν αλλάζει το γεγονός ότι η υπόθεση αυτή θα έχει φτάσει ως εκεί.
Τα σημαντικά δεν είναι πάντα μεγάλα. Η κοινωνική αλλαγή δεν είναι πάντα κάτι τεράστιο. Μπορεί να μην είναι μια αυστηρή ποινή ή μια κάθειρξη. Μπορεί να είναι αναγνώριση συνθηκών που σπανίως εμφανίζονται σε επίσημα έγγραφα. Μπορεί να είναι μια εκτίμηση αποδεικτικών μέσων με τρόπο διαφορετικό απ’ τον συνηθισμένο. Μπορεί να είναι μια συγκεκριμένη δικαίωση, συγκεκριμένων ανθρώπων, που με προσωπικό κόστος και δημόσια έκθεση μπήκαν σε μια διαδικασία στην οποία θα μπορούσαν, απλώς, να μην έχουν μπει. Δεν υπάρχουν μόνο μεγέθη. Υπάρχουν και ποιότητες.
