TO ΙΡΑΝ ΕΙΝΑΙ μια χώρα με πολύ μεγάλη ιστορία. Από την εμφάνιση της γραπτής του ιστορίας τον 6ο αι. π.Χ., με την αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών, μέχρι και την Ισλαμική «Δημοκρατία» του late Χαμενεΐ, θα μπορούσε κάποιος να εντοπίσει περιστατικά ικανά να δικαιολογήσουν σχεδόν κάθε θέση του. Υπάρχει όμως ένα αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό που συναντάται τόσο στις απαρχές της περσικής ιστορίας όσο και σήμερα, διαπερνώντας τον συγκεκριμένο πολιτισμό σε όλο του το εύρος· σε διαφορετικούς βαθμούς ανά περίοδο αλλά πάντα με σταθερότητα. Άλλοτε είναι εμφανές άλλοτε πιο υπόγειο. Πρόκειται για τον σεβασμό στην ιδέα της ελευθερίας.
Ο ιδρυτής της δυναστείας των Αχαιμενιδών, Κύρος ο Μέγας, ο οποίος ήταν και ο πρώτος Πέρσης αυτοκράτορας στη γραπτή ιστορία της Περσίας, έμεινε γνωστός για την αξιοσημείωτη διαλλακτικότητα και την ανεξιθρησκία που επέτρεψε στους κατεκτημένους από την περσική αυτοκρατορία λαούς. Σήμερα οι σχέσεις του ιρανικού καθεστώτος με το Ισραήλ είναι εντελώς εχθρικές, όμως δεν ήταν πάντα έτσι.
Οι νέοι του Ιράν εμπιστεύονται πολύ περισσότερο ξένα κράτη (και μάλιστα εχθρικά προς το δικό τους καθεστώς) παρά το δικό τους καθεστώς. Δεν πρόκειται για προδοσία. Είναι θέληση για ζωή. Είναι η δίκαιη απάντηση προς ένα καθεστώς που πρώτο πρόδωσε τους πολίτες του.
Ο ίδιος ο Κύρος –άρα ο πρώτος αυτοκράτορας της πρώτης ιστορικής περσικής αυτοκρατορίας– ήταν ένα πρόσωπο τόσο θετικά αποτυπωμένο στη συνείδηση του αρχαίου Ισραήλ, ώστε ένας απ’ τους συγγραφείς του βιβλίου του προφήτη Ησαΐα (Ησ. 45:1) να τον παρουσιάζει ρητώς σαν τον μεσσία που περίμεναν οι Εβραίοι. Η εικόνα ενός Ισραηλίτη να βλέπει έναν Πέρση σαν μεσσία ακούγεται παράδοξη, αλλά αιτιολογείται εύκολα. Ο Κύρος ήταν αυτός που έριξε τη νεο-βαβυλωνιακή αυτοκρατορία το 539 π.Χ., επιτρέποντας στους κατακτημένους λαούς να συνεχίσουν να ασκούν ανενόχλητοι τα θρησκευτικά τους καθήκοντα και έθιμα. Είναι αυτός που επέτρεψε στους αιχμάλωτους από τη νεο-βαβυλωνιακή αυτοκρατορία Εβραίους να επιστρέψουν στη γη τους και να ξαναχτίσουν τον ναό της Ιερουσαλήμ (γνωστό ως δεύτερο ναό, μετά τον πρώτο του Σολομώντα).
Παρατηρώντας κανείς ένα τέτοιο θετικό ξεκίνημα στις σχέσεις Ισραήλ - Ιράν αλλά και ένα πρώιμο Ιράν τόσο ανεκτικό στη διαφορετικότητα, καταλαμβάνεται από μια έντονη απογοήτευση βλέποντας την εξέλιξη αυτών των σχέσεων σήμερα, με το Ιράν και το Ισραήλ άσπονδους εχθρούς και με ένα ιρανικό καθεστώς όχι μόνο εντελώς δυσανεκτικό στην ελευθερία και την ανεξιθρησκία αλλά και βαθύτατα ασεβές και δολοφονικό προς τους πολίτες του.
Αυτό που ως εικόνα μοιάζει με αντίφαση, στην πραγματικότητα δεν είναι. Το Ιράν ακόμη και σήμερα φαίνεται να αγαπάει εξίσου την ελευθερία. Το Ιράν όμως ως λαός και όχι ως καθεστώς. Η γενικευτική επίκληση του ονόματος «Ιράν» κρύβει αυτή την πολύ σημαντική και αποδεδειγμένη διάκριση: ο ιρανικός λαός και το ιρανικό καθεστώς ανήκουν και τα δύο στην κατηγορία «Ιράν» αλλά είναι πολύ διαφορετικά και συχνά αντιθετικά πράγματα. Ο ιρανικός λαός, με τις θυσίες και αυτοθυσίες του, με την επανάστασή του απέναντι στο καθεστώς Χαμενεΐ αλλά και νωρίτερα, αποδεικνύει εμπράκτως τη βούληση για ελευθερία, το ότι θέλει να απελευθερωθεί από τα καθεστώτα που τον καταδυναστεύουν. Είναι από τις λίγες χώρες της Ανατολής (αν όχι η μόνη) που συγκεντρώνει έναν πολύ μεγάλο αριθμό καταπιεσμένων ανθρώπων (γυναικών, νέων και άλλων), οι οποίοι δεν διστάζουν να θέσουν θαρραλέα σε ρίσκο την ίδια τους τη ζωή, στο όνομα της ελευθερίας και των δικαιωμάτων τους.
Η πρόσφατη εξέγερσή τους, η οποία δυστυχώς καταπνίγηκε στο αίμα, με θύτη το ιρανικό καθεστώς, μετρώντας μέσα σε λίγες μέρες πάνω από 20.000 βάναυσες δολοφονίες, ήρθε ως εμπιστοσύνη στις διαβεβαιώσεις του Αμερικανού και του Ισραηλινού Προέδρου ότι ο ιρανικός λαός θα έχει τη στήριξή τους. Ακόμη κι αν δεν πήγαν αρχικώς όλα όπως θα έπρεπε να πάνε, αυτή η άμεση ανταπόκριση τόσων νέων Ιρανών στα διαγγέλματα ηγετών ξένων χωρών δείχνει με τον καλύτερο τρόπο ότι ο ιρανικός λαός είναι τόσο αγανακτισμένος από το καθεστώς του που προσπαθεί να πιαστεί από κάθε είδους αφορμή και ευκαιρία που θα μπορούσε να τον οδηγήσει στην απελευθέρωσή του. Οι νέοι του Ιράν εμπιστεύονται πολύ περισσότερο ξένα κράτη (και μάλιστα εχθρικά προς το δικό τους καθεστώς) παρά το δικό τους καθεστώς. Δεν πρόκειται για προδοσία. Είναι θέληση για ζωή. Είναι η δίκαιη απάντηση προς ένα καθεστώς που πρώτο πρόδωσε τους πολίτες του.
Αν κάνει κάποιος μια αναδρομή στην ιρανική ιστορία, η πολιτική της Περσίας του Κύρου και η ανεκτικότητα της τότε περσικής αυτοκρατορίας φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με την απολυταρχική στάση του σημερινού περσικού καθεστώτος. Δεν χάθηκε όμως η αξία της ελευθερίας. Απλώς το έκδηλο αναγκάστηκε να γίνει υπόγειο, για να μπορέσει να παραμείνει άσβεστη η φλόγα της ελευθερίας. Η ελευθερία κοχλάζει στα στήθη των Ιρανών πολιτών και προσπαθεί να βρει ρωγμές για να μπορέσει να εκφράζεται και πάλι ελεύθερα.
Θα βρεθούν αυτές οι ρωγμές; Ποιο θα είναι το μέλλον του πολύπαθου ιρανικού λαού; Η πρώτη και πιο τίμια απάντηση είναι ότι δεν μπορεί κανείς να προεξοφλήσει με βεβαιότητα το μέλλον, ιδίως για τόσο περίπλοκα ζητήματα. Υπάρχουν όμως παραλλήλως πολλές ενδείξεις και αποδείξεις που προσφέρουν μόνες τους μια πειστική απάντηση: το ιρανικό καθεστώς θα πέσει, και θα πέσει αρκετά σύντομα. Κυκλοφορούν διάφορες αναλύσεις που το παρουσιάζουν (μερικές φορές επίτηδες) σαν πολύ συμπαγές και δύσκολο να πέσει, όμως όλα τα στοιχεία δείχνουν το αντίθετο.
Στα συμπαγή καθεστώτα δεν μπορεί να διεισδύσει ένας τόσο μεγάλος αριθμός ξένων πρακτόρων σαν αυτούς που χρειάζονταν για να μπορούν να παρακολουθούν κάθε λεπτό κάθε κίνηση ένα σωρό διαφορετικών Ιρανών αξιωματούχων, συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου του ηγέτη της χώρας, ώστε να επιφέρουν τόσο αποτελεσματικά και αρκετά χειρουργικά χτυπήματα. Στα συμπαγή καθεστώτα δεν προκαλείται τόσο εύκολα επανάσταση με πρωταγωνιστές νέους και κύριο έρεισμα διαδικτυακά διαγγέλματα ηγετών ξένων χωρών. Ούτε μπορούν να περάσουν κάθε τόσο εύκολα πύραυλοι και drones για να χτυπήσουν εδάφη ισχυρών καθεστώτων. Όλα τα παραπάνω δείχνουν με πολύ καθαρό τρόπο ότι το ιρανικό καθεστώς είναι πολύ πιο αδύναμο απ’ όσο το παρουσιάζουν και έχει ήδη καταρρεύσει εσωτερικά. Τα τυφλά χτυπήματά του σε χώρες των Εμιράτων, της Σαουδικής Αραβίας ή και της Κύπρου είναι ανάλογα ενός ανθρώπου που βυθίζεται στο νερό και επειδή πνίγεται, λίγο πριν από την τελευταία του ανάσα, κουνάει τα χέρια του σπασμωδικά προς κάθε κατεύθυνση. Ο μεγάλος αριθμός πρακτόρων αποδεικνύει τη μεγάλη διάσταση του εσωτερικού «εχθρού» που βοηθάει και καλύπτει αυτούς τους πράκτορες.
Το ιρανικό καθεστώς θα πέσει από τα κενά που δημιούργησε το ίδιο. Όλες αυτές οι δεκαετίες κακομεταχείρισης και δολοφονίας των πολιτών του έστρεφαν σταδιακά τους τελευταίους ενάντια στο καθεστώς τους, μετατρέποντάς τους σε πιο φιλικά κείμενους προς τους εχθρούς του Ιράν. Ένα καθεστώς που δεν σέβεται τους πολίτες του πάντα οδηγείται αργά ή γρήγορα σε πτώση. Διότι προκαλεί μόνο του τις ρωγμές από τις οποίες περνούν ευκολότερα τόσο οι πράκτορες όσο και οι σφαίρες που θα δολοφονήσουν εν τέλει τη διεφθαρμένη ηγεσία του.
O Αστέριος Κεχαγιάς είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Τμήμα Φιλολογίας του ΕΚΠΑ.
