ΤΟ ΒΟΤΑΝΙΚΟ ΠΑΡΚΟ της Αμοργού μυρίζει λεμόνι και βασιλικό. Βρίσκομαι στο νησί για να μάθω για το Αμοργόραμα, μια μοναδική στην Ελλάδα πρωτοβουλία των Αμοργιανών ψαράδων. Πρόσφατα έμαθε γι’ αυτό όλη η υφήλιος, αφού αναφέρθηκε σ’ αυτό ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στην ομιλία του στο Παγκόσμιο Συνέδριο των Ωκεανών που πραγματοποιήθηκε στη Νίκαια της Γαλλίας.
«Λαμβάνουμε στοχευμένα μέτρα για την αποκατάσταση, την ανάκτηση και την ανθεκτικότητα των θαλάσσιων ειδών και της βιοποικιλότητάς μας με στόχο να κηρύξουμε το 10% των χωρικών μας υδάτων ζώνες απαγόρευσης της αλιείας. Στο πλαίσιο αυτό, υποστηρίζουμε πρωτοβουλίες τοπικών αλιευτικών κοινοτήτων, όπως αυτή στο νησί της Αμοργού, το Αμοργόραμα, βάσει του οποίου θα θεσπιστούν συγκεκριμένες ζώνες απαγόρευσης αλιείας γύρω από το νησί που θα είναι ασφαλή καταφύγια για τη θαλάσσια ζωή».
Εν αναμονή του προεδρικού διατάγματος που θα ορίζει τις περιοχές περιορισμού αλιείας της Αμοργού, η κοινότητα των ψαράδων και οι οικογένειές τους φαίνεται πως έχουν αρχίσει να νιώθουν δικαίωση για τις προσπάθειές τους.
Οι αλιείς της Αμοργού, βλέποντας πως τα ψάρια μειώνονται, άρα μειώνεται και το βιος τους, συσπειρώθηκαν και αποφάσισαν πως για να συνεχίσουν και εκείνοι να δουλεύουν αλλά και τα ψάρια να υπάρχουν, πρέπει να γίνει μια αλλαγή. Η αλλαγή που αποφάσισαν και διεκδίκησαν ήταν να θεσμοθετηθούν Περιοχές Περιορισμού Αλιείας για δύο μήνες κάθε χρόνο.
«Βέβαια είμαι περήφανος. Είμαι περήφανος που έφτασε το Αμοργόραμα στη Νίκαια, γιατί το προσπαθούμε δέκα χρόνια. Έχουμε πάει σε υπουργεία, μας έχουν διώξει. Μας σκίσανε τα χαρτιά που τους πήγαμε, μας είπαν αυτά δεν γίνονται, εμείς δεν τα παρατήσαμε. Τώρα που έφτασε εκεί το θέμα, είμαστε χαρούμενοι. Θέλουμε να πετύχει. Θα το δούμε στην πορεία», λέει στη LiFO ο Αμοργιανός ψαράς, Mιχάλης Βεκρής.
Ο κ. Βεκρής περιγράφει με λίγα λόγια μια προσπάθεια που κράτησε πάνω κάτω μια δεκαετία και είχε πολλά εμπόδια που εκ των υστέρων αποδείχθηκε ότι δεν ήταν αξεπέραστα.
Γιατί το Αμοργόραμα είναι τόσο ξεχωριστό;
Ας το πιάσουμε απ’ την αρχή. Τι είναι το Αμοργόραμα; Οι αλιείς της Αμοργού, βλέποντας πως τα ψάρια μειώνονται, άρα μειώνεται και το βιος τους, συσπειρώθηκαν και αποφάσισαν πως για να συνεχίσουν και εκείνοι να δουλεύουν αλλά και τα ψάρια να υπάρχουν, πρέπει να γίνει μια αλλαγή. Η αλλαγή που αποφάσισαν και διεκδίκησαν ήταν να θεσμοθετηθούν Περιοχές Περιορισμού Αλιείας για δύο μήνες κάθε χρόνο. Αυτό συνιστά μια τρομερή καινοτομία εκ μέρους τους καθότι οι αλιείς, συνήθως, δεν δέχονται θετικά τις προσπάθειες περιορισμού της επαγγελματικής τους δραστηριότητας.
Πώς έγινε και διεκδίκησαν οι Αμοργιανοί ψαράδες το κλείσιμο των περιοχών;
«Η ανάγκη ξεκινάει απ’ τους ίδιους. Κάναμε μεγάλο αγώνα για την επιβίωση. Συμφωνήσαμε, καταρχάς, σε δύσκολα μέτρα για εμάς, μέτρα που αποφασίσαμε ακριβώς γιατί είναι θέμα επιβίωσης. Την ηγεσία την έχει το διοικητικό συμβούλιο του επαγγελματικού αλιευτικού συλλόγου Αμοργού “Η Χοζοβιώτισσα”. Το Δ.Σ. εκτελεί τις αποφάσεις της γενικής συνέλευσης. Όλα τα μέτρα που είναι να πάρουμε τώρα στην Αμοργό έχουν εγκριθεί ομόφωνα απ’ τη γενική συνέλευση», εξηγεί ο πρόεδρος του συλλόγου, Μιχάλης Κρόσμαν.
«Θα πω, επίσης, ότι πολλά παιδιά είναι περήφανα που βλέπουν τι κάνουν οι πατεράδες τους, περήφανα που πήραν μια πρωτοβουλία που δεν τη βλέπουμε σε άλλα νησιά. Περιμένουν τώρα την εξέλιξη του Αμοργοράματος για να δουν αν θα μπουν στο επάγγελμα ή όχι» συνεχίζει, αναφερόμενος στο μέλλον της επαγγελματικής αλιείας στην Αμοργό.
Ένα στοίχημα για τις αμοργιανές οικογένειες και την τοπική οικονομία
Βρίσκομαι στα Κατάπολα, στο Ξυλοκερατίδι, στο αλιευτικό καταφύγιο που έχει γίνει εκεί. Δεκάδες άνδρες και γυναίκες στήνουν τραπέζια και κάνουν ετοιμασίες για τη Γιορτή του Ψαρά που θα ξεκινήσει το βράδυ. Μου εξηγούν ότι για τους αλιείς το ψάρεμα είναι συνήθως οικογενειακή υπόθεση. Οι άντρες θα βγουν με τα καΐκια στη θάλασσα και οι γυναίκες θα οργανώσουν τα οικονομικά και τις πωλήσεις.
Βλέπω παιδιά να τριγυρνάνε, μικρά και εφήβους. Το «μέλλον» της Αμοργού ετοιμάζει με τα ίδια του τα χέρια τη γιορτή που φέτος είναι διπλή: προσπάθειες μιας δεκαετίας έχουν φτάσει μισό βήμα πριν από την ευόδωση. Αν το Αμοργόραμα πετύχει, κάποια απ’ αυτά τα παιδιά θα αναλάβουν τα καΐκια της οικογένειας και θα συνεχίσουν να εργάζονται στον πρωτογενή τομέα.
Αναρωτιέμαι αν υπάρχουν εναλλακτικές, αν εκτός απ’ το ψάρεμα υπάρχουν κι άλλες πηγές εισοδήματος.
«Παίζει εναλλακτική, πέραν της αλιείας, δηλαδή υπάρχει ο αλιευτικός τουρισμός. Εμείς όμως έχουμε θέμα με τον τουρισμό λόγω των μποφόρ. Απ’ τις 365 μέρες που έχει ο χρόνος, στην Αμοργό μόνο τις 100 έχει καιρό κατάλληλο για αλιευτικό τουρισμό. Επίσης, τα άλλα νησιά έχουν πολλή μέση αλιεία. Εμείς εδώ δεν έχουμε μέση αλιεία, μόνο ένα σκάφος, το οποίο όμως είναι μαζί μας στην προσπάθεια. Ελπίζουμε ότι, αν υλοποιηθεί το Αμοργόραμα, θα συνεχίσουν τη δουλειά και οι επόμενες γενιές, αν και είναι αρκετά δύσκολο. Θέλουμε να δούμε αν θα πετύχει στην πενταετία», μου εξηγεί ο κ. Βεκρής.
Άρα, σκέφτομαι, αυτό εννοεί ο κ. Κρόσμαν όταν λέει ότι για τους αλιείς της Αμοργού το να πετύχει το Αμοργόραμα είναι θέμα επιβίωσης. Ακόμη κι αν στη θεωρία υπάρχουν εναλλακτικές, η τοποθεσία, ο καιρός και οι ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν στο νησί καθιστούν αδύνατη την υλοποίησή τους.
Θεσμική σύμπραξη: Mια επιτυχία από μόνη της
«Απ’ τη στιγμή που το Αμοργόραμα έχει ξεφύγει απ’ τα όρια της ελληνικής επικράτειας, δεν υπάρχει πια επιστροφή. Όταν διεθνοποιείται ένα τέτοιο παράδειγμα, μόνο καλό μπορεί να είναι για τη χώρα μας», λέει στη LiFO η Άννυ Μητροπούλου, διευθύντρια του Cyclades Preservation Fund (CPF), το οποίο υποστηρίζει εμπράκτως την πρωτοβουλία μαζί με το Blue Marine Foundation (BMF), που στην Ελλάδα εκπροσωπεί η project manager Άντζελα Λάζου-Dean.
«Το Αμοργόραμα αποτελεί λαμπρό παράδειγμα συνεργασίας των αλιέων, των επιστημόνων, της κοινωνίας των πολιτών και της πολιτικής ηγεσίας. Μας διδάσκει ότι η προστασία της θάλασσας και η ευημερία των τοπικών κοινοτήτων μπορούν να συμπορεύονται. Αυτή η συνύπαρξη τοπικής γνώσης, επιστημονικής τεκμηρίωσης, ευρείας αποδοχής από το νησί και σχεδιασμού από την πολιτεία θα είναι το κλειδί της επιτυχίας του εγχειρήματος αυτού, αφού εξασφαλίζει τη δέσμευση όλων των εμπλεκομένων και τη θεσμική κατοχύρωση των μέτρων, οδηγώντας τελικά σε θετικά αποτελέσματα για τη θάλασσα και τους Αμοργιανούς», λέει στη LiFO η κ. Λάζου-Dean.
Γενική Διευθύντρια Αλιείας
«Στην περίπτωση του Αμοργοράματος η πρωτοβουλία ξεκίνησε με κατεύθυνση από τα χαμηλά, τους αλιείς, στα ψηλά, τους θεσμούς, και κάπου συναντήθηκαν. Έτσι, λοιπόν, εδώ έχουμε μια συνθήκη στην οποία η όλη προσπάθεια ξεκίνησε από τα κάτω, συναντήθηκε με το πάνω, και το κάτω παραμένει στο παιχνίδι. Αυτό είναι και το μεγάλο στοίχημα για μας. Οι αλιείς κατάφεραν να χτυπήσουν την πόρτα της πολιτείας και η πολιτεία τούς άνοιξε, αν και όχι άκοπα. Οι αλιείς χρειάζεται να παραμείνουν κομμάτι μιας συμμετοχικής πλέον διακυβέρνησης. Είναι κρίσιμο, δηλαδή, να συνεχίσει η πολιτεία να συνομιλεί με αυτούς που πήραν την πρωτοβουλία. Η επόμενη μεγάλη πρόκληση είναι να συνεχιστεί η συνεργασία αυτού του κομματιού της κοινωνίας με την πολιτεία τουλάχιστον για την επόμενη πενταετία», σημειώνει η Άννυ Μητροπούλου.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι τόσο στη Γιορτή του Ψαρά όσο και σε επαγγελματικές συναντήσεις μεταξύ αλιέων και θεσμών το «παρών» και την υποστήριξή της στην πρωτοβουλία έδωσε η Γενική Διευθύντρια Αλιείας, δρ. Άλκηστις Παρπούρα.
επίκουρος καθηγητής στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο
Την προσπάθεια στηρίζει και το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το οποίο έχει εκπονήσει συγκεκριμένη μελέτη που τεκμηριώνει επιστημονικά τα αιτήματα των αλιέων με επιστημονικό υπεύθυνο τον δρ. Στέφανο Καλογήρου.
Χάρη στη στήριξη πολλών, τόσο θεσμών όσο και ανθρώπων που πιστεύουν στο όραμα του Αμοργοράματος, η πρωτοβουλία έφτασε στο σημείο που είναι σήμερα.
Η Αμοργός δίνει το παράδειγμα. Θα ακολουθήσουν κι άλλοι;
Αυτή η επιτυχία αφορά μόνο την Αμοργό ή θ’ ακολουθήσουν κι άλλα νησιά;
«Τρεις προϋποθέσεις υπάρχουν για να μεγαλώσει αυτή η πρωτοβουλία και να συμμετέχουν κι άλλα νησιά. Αρχικά, να πετύχει το Αμοργόραμα. Αυτό περιμένουν όλοι οι ψαράδες από άλλα νησιά. Το δεύτερο είναι ότι πρέπει να βρεθούν σύλλογοι που έχουν μάθει να δουλεύουν οργανωμένα. Γι’ αυτήν τη δουλειά χρειάζεται να ξέρουν όλοι πώς να δουλεύουν συλλογικά. Και το τρίτο είναι να κοιτάξουμε πώς θα επιβιώσουν οι ψαράδες με τα μέτρα που θα ληφθούν, αυτό είναι ένα μεγάλο ζήτημα», απαντά ο κ. Κρόσμαν.
Μέχρι τώρα έχει καταστεί απολύτως σαφές ότι συστατικό της επιτυχίας είναι η συσπείρωση και η οργανωμένη επιμονή των αλιέων του νησιού.
«Ο λόγος που δεν υπάρχουν αντίστοιχες πρωτοβουλίες σε άλλα νησιά είναι ότι δεν υπάρχει συσπείρωση. Τώρα, ως προς το γιατί δεν υπάρχει συσπείρωση, τι να σου πω. Άλλοι δεν θέλουν, άλλοι σύλλογοι είναι διαλυμένοι. Εμείς είμαστε ο μοναδικός σύλλογος εδώ στις Κυκλάδες, μη σου πω στην Ελλάδα, που είμαστε συσπειρωμένοι. Όταν παίρνουμε μια απόφαση, την παίρνει το 90% των ψαράδων, ελάχιστοι είναι εκείνοι που δεν συμφωνούν», υπογραμμίζει ο κ. Βεκρής.
Λίγα λεπτά πριν από ένα λαμπρό αύριο
Αυτό που περιμένουν τώρα δεν είναι άλλο από το προεδρικό διάταγμα που θα ορίζει τις Ζώνες Περιορισμού Αλιείας, με τι όρους και υπό ποιες προϋποθέσεις θα κριθεί η επιτυχία του Αμοργοράματος σε βάθος πενταετίας.
«Περιμένουμε το προεδρικό διάταγμα από ώρα σε ώρα, από μέρα σε μέρα», λέει ο κ. Βεκρής. «Αλλά εγώ, άμα δεν δω να το υπογράφουν, δεν πιστεύω τίποτα», προσθέτει γελώντας.
