Η ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗ Περιοχή της Γυάρου εντάσσεται στο Δίκτυο Νatura 2000 μαζί με ακόμη 173 θαλάσσιες περιοχές. Η Γυάρος είναι μία από τις 12 μόνο περιοχές από το σύνολο των 174 που εντάσσονται σε κάποιο καθεστώς προστασίας, το οποίο είναι προσωρινό και έχει ημερομηνία λήξης.
Από το 2019, με διαδοχικές υπουργικές αποφάσεις που υπογράφονται από τον εκάστοτε υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αυτό το καθεστώς ανανεώνεται. Σήμερα, η προστασία της βασίζεται στην 5η κατά σειρά και υποχρεωτικά τελευταία υπουργική απόφαση, της οποίας η ισχύς λήγει οριστικά τον ερχόμενο Ιούλιο.
Για να αποκτήσει η Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή στη Γυάρο μόνιμα και απαραβίαστα χαρακτηριστικά θα πρέπει να εκδοθεί Προεδρικό Διάταγμα. Εάν κάτι τέτοιο δεν συμβεί, «η περιοχή κινδυνεύει να χάσει ολοκληρωτικά όλα τα σημαντικά οφέλη της προστασίας, με άμεσες συνέπειες για τη θαλάσσια βιοποικιλότητα, τους αλιευτικούς πόρους, αλλά και την τοπική κοινωνία και οικονομία», αναφέρουν από την περιβαλλοντική οργάνωση WWF Ελλάς.
Η προστασία των 446 συνολικά περιοχών Natura 2000, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται όχι μόνο οι θαλάσσιες αλλά και οι χερσαίες περιοχές, παραμένει ακόμη γράμμα κενό, παρόλο που η Ευρώπη πιέζει με έγγραφες προειδοποιήσεις και πρόστιμα.
Η αναγέννηση της θαλάσσιας ζωής
Ποια είναι όμως αυτά τα σημαντικά οφέλη στα οποία αναφέρεται το WWF; Από το 2018 μέχρι το 2024 το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), σε συνεργασία με το WWF Ελλάς και με τη συμμετοχή των ψαράδων της περιοχής, υλοποιεί αδιάλειπτα ένα ερευνητικό πρόγραμμα για την αξιολόγηση της κατάστασης των πληθυσμών των ψαριών εντός της Θαλάσσιας Προστατευόμενης Περιοχής της Γυάρου.
Αυτό που διαπίστωσαν είναι ότι μέσα στην προστατευόμενη περιοχή καταγράφονται περισσότερα είδη ψαριών, σε μεγαλύτερες ποσότητες και σε μεγαλύτερα μεγέθη συγκριτικά με τις περιοχές εκτός των ορίων της Θαλάσσιας Προστατευόμενης Περιοχής. Ειδικότερα, οι ερευνητές εντοπίζουν την αναγέννηση της θαλάσσιας ζωής σε τρεις παραμέτρους. Πρώτον, στην αύξηση της βιοποικιλότητας, γιατί από το 2018 υπήρξε σταθερή και σημαντική αύξηση του αριθμού των ειδών. Μάλιστα, στις δειγματοληψίες εντός της προστατευόμενης ζώνης καταγράφονται πλέον 80 διαφορετικά είδη.
Δεύτερον, μέσα στην προστατευόμενη περιοχή τα μεγέθη των ψαριών ήταν πολύ μεγαλύτερα σε σχέση με τις γειτονικές, μη προστατευόμενες περιοχές. Και τρίτον, καταγράφεται έως και τετραπλάσια αφθονία μέσα στη Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή, σε σύγκριση με περιοχές χωρίς προστασία. Ειδικότερα, τα είδη υψηλής εμπορικής αξίας, όπως ροφοί, μπαρμπούνια και φαγκριά, εντοπίζονται σε ακόμα μεγαλύτερη και πολλαπλάσια αφθονία.
Για το WWF Ελλάς «τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής, που έρχονται σε μια τόσο κρίσιμη για το μέλλον της περιοχής περίοδο, καταδεικνύουν ότι η αυστηρή προστασία, σε συνδυασμό με τη συστηματική επιτήρηση και φύλαξη της περιοχής, συνετέλεσε σημαντικά στην εντυπωσιακή ανάκαμψη των αλιευτικών πόρων». Υποστηρίζουν ακόμη ότι είναι σημαντικό να μην υπάρξει κανένα χρονικό κενό στο καθεστώς προστασίας, όπως είχε συμβεί το καλοκαίρι του 2022, όταν στην περιοχή για ένα τρίμηνο δεν ίσχυσαν περιορισμοί και κανόνες στην παράκτια αλιεία και σημειώθηκε κατακόρυφη μείωση της αφθονίας στα περισσότερα είδη ψαριών.
Επείγουσα δημόσια έκκληση
Το WWF Ελλάς έχει απευθύνει επείγουσα δημόσια έκκληση στον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Θεόδωρο Σκυλακάκη, να προχωρήσει στην άμεση και έγκαιρη έκδοση Προεδρικού Διατάγματος για τη ΘΠΠ Γυάρου, πριν να είναι αργά, όπως αναφέρει. Υποστηρίζει ότι «η έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος αποτελεί, σε κάθε περίπτωση, υποχρέωση και δέσμευση του ΥΠΕΝ που εκκρεμεί από το 2018. Μόνο με αυτόν τον τρόπο θα εξασφαλιστεί η απρόσκοπτη συνέχεια στην προστασία του ξεχωριστού φυσικού πλούτου της περιοχής, αλλά και, μέσω αυτής, στη στήριξη των τοπικών κοινωνιών στις Βόρειες Κυκλάδες».
Ο Δημήτρης Καραβέλλας, γενικός διευθυντής του WWF Ελλάς, σχολίασε για το ζήτημα πως «με τα νέα επιστημονικά δεδομένα, η περίπτωση της Γυάρου έρχεται να προστεθεί στις δεκάδες έρευνες ανά τον κόσμο που τεκμηριώνουν πως μια Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή μπορεί να ωφελήσει πολλαπλώς τη θάλασσα και αυτούς που ζουν από τους πόρους της. Ενώ οι έρευνες αυτές δίνουν αισιοδοξία, την ίδια στιγμή η Γυάρος, όπως και η πλειονότητα των ΘΠΠ της χώρας, παραμένει χωρίς την αναγκαία θεσμική προστασία των Προεδρικών Διαταγμάτων.
H εκκρεμότητα αυτή υπονομεύει κάθε σχετική προσπάθεια που γίνεται στη χώρα μας για την προστασία σημαντικών περιοχών, ενώ ακυρώνει στην πράξη τις δεσμεύσεις της κυβέρνησης για τήρηση των ευρωπαϊκών μας υποχρεώσεων και δημιουργία νέων ΘΠΠ». Σε ό,τι αφορά ειδικά στη Γυάρο, όπως ανέφερε, «έχουμε επανειλημμένως τονίσει προς το αρμόδιο ΥΠΕΝ την κρισιμότητα του παράγοντα χρόνου. Αν δεν εκδοθεί Προεδρικό Διάταγμα μέσα στους επόμενους 6 μήνες, θα πάψει να υφίσταται το ειδικό καθεστώς προστασίας της περιοχής. Ένα συλλογικό έργο πολλών ετών θα πέσει στο κενό. Θέλουμε να ελπίζουμε πως θα υπάρξει ανταπόκριση, έστω και την ύστατη στιγμή, και η Γυάρος θα εξελιχθεί σε ένα πραγματικό πρότυπο ΘΠΠ, έτσι όπως της αξίζει».
Η προστασία που καθυστερεί χρόνια
Η προστασία των 446 συνολικά περιοχών Natura 2000, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται όχι μόνο οι θαλάσσιες αλλά και οι χερσαίες περιοχές, παραμένει ακόμη γράμμα κενό, παρόλο που η Ευρώπη πιέζει με έγγραφες προειδοποιήσεις και πρόστιμα. Στην έκθεση αξιολόγησης των θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών που εξέδωσαν τον περασμένο Οκτώβριο 9 περιβαλλοντικές οργανώσεις (ΑΡΧΕΛΩΝ, Blue Marine Foundation, Cyclades Preservation Fund, Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Greenpeace, MEDASSET, iSea, Ίδρυμα Thalassa, WWF Ελλάς) επισημαίνεται αυτή η ολιγωρία. Δηλαδή «η αδικαιολόγητη καθυστέρηση θέσπισης των αναγκαίων Προεδρικών Διαταγμάτων και των σχεδίων διαχείρισης για όλες τις Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές». Ανέφεραν επίσης ότι «ενώ έχουν ανατεθεί οι σχετικές μελέτες από το 2019, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), το οποίο είναι αρμόδιο, δεν προχωράει στην έγκρισή τους και στην έκδοση των σχετικών διαταγμάτων».
Για τη θεσμική κατοχύρωση του προστατευτικού πλαισίου όλων αυτών των περιοχών υπήρχε κυβερνητική δέσμευση ότι θα έχει ολοκληρωθεί έως τα τέλη του 2022. Διανύουμε ήδη το 2025 και όλα είναι ακόμη στον αέρα. Ειδικά για τη Γυάρο, σε λίγους μήνες θα εξαντληθεί κάθε περιθώριο μιας νέας χρονικής μετάθεσης.
