ΜIA AΠΟ ΤΙΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΦΑΣΕΙΣ που χρησιμοποίησε το καθεστώς Πούτιν για να δικαιολογήσει την απρόκλητη στρατιωτική εισβολή στην Ουκρανία ήταν ότι είχε ως πρόθεση την «αποναζιστικοποίηση» της χώρας.
Παρότι προφανώς επρόκειτο για μια εντελώς αστήρικτη κατηγορία, καθώς το μόνο νεοναζιστικό κόμμα που υπάρχει αυτήν τη στιγμή στην Ουκρανία έμεινε εκτός Βουλής στις προηγούμενες εκλογές με πολύ μικρό ποσοστό (2,15%), η κατηγορία αυτή που εκτοξεύτηκε κατά της κυβέρνησης Ζελένσκι ίσως θα μπορούσε να θεωρηθεί ένα προπέτασμα καπνού για να κρύψει τις φιλοφασιστικές απόψεις του ίδιου του Προέδρου Πούτιν.
Έχει πάντα ιδιαίτερη αξία να γνωρίζουμε πώς κάποιος που έχει συγκεντρώσει όλη την κρατική εξουσία στα χέρια του σε ένα μονοπρόσωπο καθεστώς διαμορφώθηκε πολιτικά και ποια είναι τα διανοητικά εργαλεία που διαθέτει για να ερμηνεύει την Ιστορία και τη θέση της χώρας του μέσα σε αυτήν. Διότι η απουσία θεσμικών αντίβαρων επιτρέπει στο προσωπικό του όραμα να μετατραπεί απρόσκοπτα και σε όραμα του έθνους, ασχέτως της ευρύτερης νομιμοποίησης της οποίας ενδέχεται να χαίρει κάτι τέτοιο.
Ο Πρόεδρος Πούτιν δεν έχει κρύψει ποτέ ότι μία από τις κυρίαρχες φιλοσοφικές αναφορές του είναι ο Ιβάν Ίλιν - ένας χριστιανοφασίστας, οπαδός του ολοκληρωτισμού και λάτρης της βίας
Ο Πρόεδρος Πούτιν δεν έχει κρύψει ποτέ ότι μία από τις κυρίαρχες φιλοσοφικές αναφορές του, που αφορά εν τέλει και την άποψή του για τη θέση της Ρωσίας στην ιστορία της Ευρώπης και του κόσμου, είναι ο Ιβάν Ίλιν (1883-1954).
Καταγόμενος από οικογένεια ευγενών, ο Ίλιν υπήρξε ένας μάλλον ελάσσων εγελιανός φιλόσοφος που ως σφοδρός αντίπαλος της Οκτωβριανής Επανάστασης εγκατέλειψε τη Ρωσία μετά την επικράτηση των μπολσεβίκων το 1922 και έζησε έκτοτε στους κύκλους των Ρώσων εμιγκρέδων στη Γερμανία και κατόπιν στην Ελβετία. Το ρωσικό ενδιαφέρον γι’ αυτόν θα αναβίωνε εντονότατα μετά την πτώση του κομμουνισμού το 1991, και κάποιος που θα φρόντιζε γι’ αυτό ήταν ένας σύγχρονος θαυμαστής της τσαρικής Ρωσίας, ο γνωστός σκηνοθέτης και ηθοποιός Νικήτα Μιχάλκοφ (βλ. την ταινία του Ψεύτης ήλιος, 1994).
Καθώς ο τελευταίος θα εντασσόταν σταδιακά στον στενό κύκλο του Πούτιν, όταν εκείνος θα γινόταν Πρόεδρος της χώρας, θα του έδινε να διαβάσει και το φιλοσοφικό έργο του Ίλιν, το οποίο θα καταγοήτευε τον νέο «τσάρο» της Μόσχας. Σύντομα πολλοί λόγοι του θα γέμιζαν με αναφορές στον φιλόσοφο, ενώ το 2005, σε μια μεγαλοπρεπή τελετή σκηνοθετημένη από τον ίδιο τον Μιχάλκοφ, θα επαναπατρίζονταν και τα οστά του Ίλιν, καθώς και άλλων Λευκών Ρώσων που είχαν ταχθεί κατά των Κόκκινων στην Οκτωβριανή Επανάσταση.
Ο Ιβάν Ίλιν μπορεί να περιγραφεί ως ένας χριστιανοφασίστας, οπαδός του ολοκληρωτισμού και λάτρης της βίας. Ενώ προεπανασταστικά ξεκίνησε ως υποστηρικτής των μεταρρυθμίσεων και του κράτους δικαίου, μετά το ξέσπασμα της επανάστασης στράφηκε στην άκρα δεξιά και είδε σε ηγέτες όπως ο Μουσολίνι το πρότυπο που χρειαζόταν ο σύγχρονος κόσμος για να ξεφύγει από τη σήψη και τη διαφθορά, ενώ στο πρόσωπο του Χίτλερ τον λυτρωτή του κόσμου από τον μπολσεβικισμό.
Θεωρούσε μάλιστα ότι ο αντισημιτισμός του τελευταίου όφειλε πολλά στους Ρώσους εμιγκρέδες της Γερμανίας. Όμως η δική του ιδεολογία συμπληρωνόταν από μια εκδοχή χριστιανισμού πολύ επιθετική, στο όνομα του οποίου επιβαλλόταν και η χρήση βίας ενάντια στους εχθρούς του Θεού.
Στο πλαίσιο αυτό, η χριστιανορθόδοξη Ρωσία, την οποία περιέγραφε ως ένα μονίμως αφελές και αθώο θύμα της Δύσης, όφειλε να λειτουργήσει ως ο σωτήρας του σάπιου αυτού κόσμου. Το υπαγόρευε αυτό η διαχρονική αγνότητά του. Έτσι, ο «αμόλυντος» ρωσικός λαός αποκτούσε μια σωτηριολογική διάσταση εκλεκτού λαού που ακριβώς επειδή υποτίθεται δεν είχε βλάψει ποτέ κανέναν, αναλάμβανε αυτοδικαίως την αποστολή της λύτρωσης του κόσμου από το κακό.
Όχι βεβαίως μόνος του. Του αγώνα αυτού, που σήμαινε και πόλεμο με τους εχθρούς της «θεϊκής τάξης επί της γης», θα αναλάμβανε να ηγηθεί ο «λυτρωτής» της Ρωσίας. Θα ήταν κάποιος που θα εμφανιζόταν μια μέρα ξαφνικά και όλοι θα ξέραμε ότι είναι αυτός. Θεόσταλτος και ταγμένος στην υπηρεσία του κράτους, πέρα από κόμματα, θα εξέφραζε το όλον του έθνους πέρα από τάξεις και επιμέρους διαφορές.
Θα ήταν ένας ανδροπρεπής ηγέτης όπως ο Μουσολίνι, που με τη σύμφωνη γνώμη όλων των Ρώσων θα επέβαλε μια «δημοκρατική δικτατορία», με τις εκλογές να μην έχουν εν τέλει πολλή σημασία. Θα ήταν εκείνος που θα ηγούνταν της μετασοβιετικής «εθνικής ρωσικής ανοικοδόμησης», εκείνης που στερήθηκε η χώρα εξαιτίας του μπολσεβικισμού – μιας ξενόφερτης και καταστροφικής ιδεολογίας. Ο Ίλιν δεν παρέλειπε να κάνει ειδική αναφορά και στους «Ουκρανούς», τους οποίους ανέφερε πάντα σε εισαγωγικά διότι δεν θεωρούσε ότι συνιστούσαν διακριτό έθνος, λέγοντας ότι όσοι υποστήριζαν κάτι τέτοιο ήταν εχθροί της Ρωσίας.
Πιστεύω ότι εύκολα μπορεί κανείς να «διαβάσει» τον Πούτιν μέσα από το πνεύμα του αγαπημένου του στοχαστή. Αναγνωρίζει σε αυτή την ολοκληρωτική και αποστολική αντίληψη περί κράτους με μεγάλη ακρίβεια το μετασοβιετικό όραμα του πρώην στελέχους της KGB. Μιας μεγάλης, υπερήφανης, αλλά ταπεινωμένης από τους Δυτικούς χώρας που επιτέλους βρήκε στο πρόσωπο ενός λυτρωτή ηγέτη όχι μόνο τον προστάτη των συμφερόντων της αλλά και εκείνον που θα ενσαρκώσει το όραμα της αναβίωσης της ρωσικής αυτοκρατορίας. Μιας αποστολικής αυτοκρατορίας που έχει εκ Θεού καθήκον να αντισταθεί στην παρακμιακή Δύση, αυτή την «αυτοκρατορία των ψεμάτων», όπως την αποκάλεσε προχθές ο Πούτιν.
Κάπως έτσι η ενσωμάτωση της Ουκρανίας αποκτά για εκείνον υπαρξιακή διάσταση. Στον πρώτο του λόγο στη Δούμα μετά την ανάληψη των προεδρικών καθηκόντων του το 2012 είχε αναφερθεί στην κοιτίδα του ρωσικού πολιτισμού (των Ρως), που θεωρείται το Κίεβο του δέκατου-εντέκατου αιώνα και ο τότε ηγεμόνας του, ο «συνονόματός» του Βλαντίμιρ (στην πραγματικότητα αποκαλούνταν Βολοντίμιρ ή Βάλντεμαρ και ήταν σκανδιναβικής καταγωγής).
Όσα θα ακολουθούσαν με την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014 και τη ρωσική εισβολή στη χώρα πριν από λίγες μέρες δείχνουν πόσο λίγο απέχουν στο μυαλό ενός δικτάτορα τα ιστορικά σχήματα από την πραγματικότητα που επιδιώκει να διαμορφώσει. Και όπως θα έλεγε ο Γκαίτε, ένας φιλόσοφος σημαντικότερος από τον Ίλιν, «κάθε μεγάλη ιδέα, μόλις πραγματοποιείται, γίνεται τυραννική».
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
