Με ένα περίπλοκο σχέδιο επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις παθογένειες στην προστασία και τη διαχείριση των δασών το υπουργείο Περιβάλλοντος. Πρόκειται για ένα αυτοχρηματοδοτούμενο μοντέλο καθαρισμού των δασών, στο οποίο θα συμπράττουν και ιδιωτικές εταιρείες που παράγουν είτε προϊόντα ξυλείας είτε ενέργεια από την καύση βιομάζας. Το μοντέλο αυτό προβλέπει ένα νέο σύστημα εμπορίας ρύπων από τις «πιστώσεις άνθρακα», δηλαδή τις εξοικονομούμενες εκπομπές CO2, οι οποίες θα προέρχονται από κάθε δασικό οικοσύστημα στο οποίο θα γίνεται σωστή διαχείριση.
Ο υπουργός Περιβάλλοντος Θόδωρος Σκυλακάκης παρουσίασε το σχέδιο για τη διαχείριση των δασών μέσω του οποίου θα επιχειρηθεί να προστατευτεί ο δασικός πλούτος και παράλληλα να δημιουργηθεί προστιθέμενη αξία από την υπερβάλλουσα καύσιμη ύλη, την υπερσυσσώρευση δηλαδή της βιομάζας που υπάρχει σήμερα στα δάση λόγω της διαχρονικής έλλειψης διαχειριστικών ενεργειών, δηλαδή καθαρισμού. Πρόκειται για έναν φιλόδοξο σχεδιασμό, ο οποίος απαιτεί χρόνο. Εφόσον εφαρμοστεί, θα χρειαστούν τουλάχιστον δύο με τρία χρόνια για να τεθεί σε λειτουργία.
Αυτό σημαίνει ότι η αντιπυρική θωράκιση της χώρας τα επόμενα δύο χρόνια θα γίνει και πάλι μέσω του Antinero.Το Antinero είναι το πρόγραμμα προληπτικών καθαρισμών δασών που χρηματοδοτήθηκε από το ΤΑΙΠΕΔ και εφαρμόστηκε την τελευταία διετία.
Το εγχείρημα να περάσει η χώρα από τη χρόνια παραίτηση, την υποχρηματοδότηση της δασικής προστασίας και την υποστελέχωση των δασικών υπηρεσιών σε ένα μοντέλο τόσο προωθημένο όσο ανακοινώθηκε ακούγεται και είναι αρκετά φιλόδοξο.
Η πλήρης απαξίωση της δασικής διαχείρισης στη χώρα μας, εδώ και τρεις δεκαετίες περίπου, επιχειρείται να αποκατασταθεί με ένα σχέδιο το οποίο θα πάρει τη μορφή νόμου μέχρι το τέλος του έτους. Από το υπουργείο ανακοινώθηκαν οι γενικές αρχές του και η στρατηγική κατεύθυνση, χωρίς να δοθούν λεπτομέρειες για την υλοποίησή του.
Το εγχείρημα να περάσει η χώρα από τη χρόνια παραίτηση, την υποχρηματοδότηση της δασικής προστασίας και την υποστελέχωση των δασικών υπηρεσιών σε ένα μοντέλο τόσο προωθημένο όσο ανακοινώθηκε ακούγεται και είναι αρκετά φιλόδοξο. Το υπουργείο Περιβάλλοντος πάντως θεωρεί ότι μπορεί να γίνει και υποστήριξε, μάλιστα, ότι θα είναι ο ευχερέστερος τρόπος για την ανεύρεση νέων μόνιμων οικονομικών πόρων για την προστασία των δασών.
Το μεγαλύτερο μέρος των δασικών οικοσυστημάτων στη χώρα είναι χωρίς διαχείριση. Η διαχείριση των δασών είναι αυτή που υπαγορεύει στην πραγματικότητα το αντιπυρικό σχέδιο και τις δράσεις πρόληψης και έχει διττή στόχευση. Πρώτον, τη μείωση της βιομάζας ως μέτρο αντιπυρικής πρόληψης αλλά διατήρησης της παραγωγικότητας και της ικανότητας αναγέννησης των δασών και, δεύτερον, την οικονομική διαχείριση ενός δάσους από την υλοτόμηση και την εκμετάλλευση της βιομάζας.
Βάσει των στοιχείων που έδωσε το υπουργείο Περιβάλλοντος, πάνω από το 50% των δασικών οικοσυστημάτων είναι σήμερα χωρίς διαχείριση. Επίσης, για τα περισσότερα δάση δεν υπάρχουν διαχειριστικές μελέτες, το βασικό δηλαδή εργαλείο για να υπάρξει ορθή διαχείριση του δάσους, όπως αυτή περιγράφηκε πιο πάνω.
Η πλειοψηφία των εν ισχύ διαχειριστικών μελετών καταγράφεται σε δάση που βρίσκονται στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, όπου υπάρχουν 101 μελέτες, στην Κεντρική Μακεδονία, όπου είναι σε ισχύ 96 μελέτες, και στη Δυτική Μακεδονία, όπου έχουν συνταχθεί και επικαιροποιηθεί 62 μελέτες. Αντίθετα, η Δυτική Ελλάδα, η Αττική και τα νησιά έχουν μόλις από δύο μελέτες η κάθε περιοχή, ενώ για τα δάση της Πελοποννήσου υπάρχουν μόνο τρεις μελέτες εν ισχύ.
Η διαχείριση των δασών γίνεται από τους δασικούς συνεταιρισμούς, οι οποίοι, όπως υποστηρίζεται από το υπουργείο, «είναι φορείς υψηλής κοινωνικής προσφοράς αλλά σήμερα με μικρές παραγωγικές δυνατότητες και περιορισμένο εξοπλισμό». Οι συνεταιρισμοί είναι 293 και διαθέτουν 9.000 δασεργάτες. Ωστόσο, ενεργοί είναι περίπου οι μισοί. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι αντιστοιχεί ένας ενεργός δασεργάτης περίπου στα 10.000 στρέμματα δάσους.
Το εμπόριο ρύπων και η επιδότηση της βιομάζας
Σύμφωνα με το νέο σχέδιο, οι καθαρισμοί των δασών, δηλαδή η απόληψη βιομάζας, όπως λέγεται, θα γίνεται από τους δασικούς συνεταιρισμούς, οι οποίοι θα μπορούν να συμπράττουν με εταιρείες που ασχολούνται με τη διαχείριση της βιομάζας, οι οποίες μπορεί να είναι είτε επιχειρήσεις εμπορίας ξυλείας ή ακόμη και μονάδες παραγωγής ενέργειας από βιομάζα.
Η απόληψη της βιομάζας θα επιδοτείται και θα πιστοποιείται. Με βάση την πιστοποίηση, η οποία θα γίνεται βάσει υπαρχουσών ευρωπαϊκών προδιαγραφών, θα δημιουργείται ένα είδος αποθέματος που θα αντιστοιχεί στις ποσότητες CO2 που εξοικονομούνται από τους καθαρισμούς δασών. Τα δικαιώματα αυτά, τα οποία ονομάζονται «πιστώσεις άνθρακα», θα μπορούν να πωλούνται σε εταιρείες που παράγουν ρύπους. Πρόκειται στην ουσία για ένα νέο, παράλληλο σύστημα εμπορίας ρύπων. Τα έσοδα που θα προκύπτουν από την πώληση των ρύπων θα χρηματοδοτούν και την επιδότηση της απόληψης βιομάζας, δημιουργώντας έναν αυτοχρηματοδοτούμενο κύκλο για τη διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων. Ο υπουργός Περιβάλλοντος υπογράμμισε ότι δεν θα επιδοτείται η βιομάζα από τις καμένες εκτάσεις, ώστε να μην υπάρχει η παραμικρή υπόνοια ότι μπαίνουν φωτιές με στόχο τις επιδοτήσεις.
Κατά το υπουργείο, η επιδότηση από τους πόρους των ρύπων μέσω της απόληψης βιομάζας από τα δάση σε συνδυασμό με τη δημιουργία αγοράς ρύπων θα αποφέρει έσοδα έως και 150 εκατ. ευρώ ετησίως, εφόσον το σύστημα τεθεί σε πλήρη ανάπτυξη.
Προϋπόθεση για να τεθεί σε εφαρμογή το αυτοχρηματοδοτούμενο μοντέλο θα είναι να υπάρχουν διαχειριστικές μελέτες σε όλα τα δάση. Όπως ανακοινώθηκε, οι μελέτες αυτές θα χρηματοδοτηθούν από το νέο ΕΣΠΑ με 80 εκατ. ευρώ. Ανακοινώθηκε επίσης ότι με το νέο μεταρρυθμιστικό σχέδιο θα υπάρξει ενίσχυση της Δασικής Υπηρεσίας με μόνιμο προσωπικό 500 στελεχών και με 1.200 άτομα εποχικού προσωπικού. Σήμερα η Δασική Υπηρεσία είναι γερασμένη (μέση ηλικία άνω των 50 ετών), με μειωμένο προσωπικό όλων των βαθμίδων, χωρίς σύγχρονα μέσα και ψηφιακά εργαλεία.
Τα βασικά σημεία του μεταρρυθμιστικού σχεδίου
Επικαιροποιημένες διαχειριστικές μελέτες: Θα συντάσσονται διαχειριστικές μελέτες για όλα τα δάση – με επικαιροποιημένες τεχνικές προδιαγραφές, που θα λαμβάνουν την έγκριση από την αρμόδια Δασική Υπηρεσία. Επιπρόσθετα, θα δημιουργηθεί ψηφιακή πλατφόρμα, μέσω της οποίας θα παρακολουθούνται και θα υλοποιούνται αυτές οι διαχειριστικές μελέτες, καθώς και όλες οι άλλες εργασίες της Δασικής Υπηρεσίας.
Επιδότηση της απόληψης δασικής πιστοποιημένης βιομάζας: Η επιδότηση θα προκύπτει από τις εγκεκριμένες διαχειριστικές μελέτες, με κριτήριο την προστασία και την ανάπτυξη των δασικών οικοσυστημάτων. Όσο πιο δύσκολη είναι η απόληψη της βιομάζας και όσο περισσότερο συνεισφέρει στην πρόληψη τόσο μεγαλύτερη θα είναι η επιδότηση. Θα παρέχεται ετησίως, με βάση τα τιμολόγια πώλησης της απολαμβανόμενης βιομάζας. Για τον σχεδιασμό του συστήματος επιδότησης θα λαμβάνονται υπόψη όλες οι σχετικές παράμετροι, όπως ο τύπος ξυλείας, η τελική χρήση, ο βαθμός δυσκολίας απόληψης (π.χ. κλίση δάσους, δυνατότητα πρόσβασης, ειδικά χαρακτηριστικά αναγλύφου) κ.ά.
«Αδελφοποίηση» δασών Βορρά - Νότου: Από τα 76 εκατομμύρια στρέμματα, που είναι η συνολική έκταση των δασικών οικοσυστημάτων της Ελλάδας, περίπου τα μισά δεν τελούν υπό διαχείριση – κυρίως τα δάση στη νότια Ελλάδα. Γι’ αυτό και προτείνεται να «αδελφοποιηθούν» με τα διαχειριζόμενα του Βορρά. Αυτό σημαίνει πως οι προσκλήσεις του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τη διαχείριση και την παραγωγική εκμετάλλευση αυτών θα αφορούν από κοινού «αδελφοποιημένα» δασικά οικοσυστήματα της βόρειας και της νότιας Ελλάδας.
Σύστημα δημιουργίας Carbon Credits: Προβλέπεται η δημιουργία εθελοντικής αγοράς απορροφήσεων CO2, μέσω χρηματιστηρίου, από έργα δάσωσης, αναδάσωσης ή βελτίωσης διαχείρισης δασών. Οι απορροφήσεις CO2 υπολογίζονται με βάση κοινούς κανόνες που θα θέσει το κράτος –ανάλογα με το είδος του έργου, το είδος βλάστησης και την κλιματική ζώνη– και θα πιστοποιούνται από ειδικά διαπιστευμένες εταιρείες αναγνωρισμένου κύρους.
Υποχρεωτικά μέτρα αντιπυρικής προστασίας: Μαζί με την εκάστοτε διαχειριστική μελέτη θα εφαρμόζεται, υποχρεωτικά, η αντίστοιχη εγκεκριμένη αντιπυρική μελέτη.
Νέα υβριδικά συνεργατικά σχήματα: Θα αξιοποιηθούν οι Δασικοί Συνεταιρισμοί Εργασίας (ΔΑΣΕ), οι οποίοι ανέρχονται σήμερα σε 293, για όλες τις διαδικασίες απόληψης των προϊόντων βιομάζας στα δημόσια δάση είτε αυτοτελώς είτε μέσω της υποχρεωτικής συνεργασίας με τους ΔΑΣΕ, με τη μορφή υβριδικών συνεργατικών σχημάτων εταιρειών που διαχειρίζονται και προσθέτουν αξία στην πιστοποιημένη βιομάζα (επεξεργασία ξύλου, παραγωγή βιοκαυσίμων κ.λπ.). Επιδίωξη, η πραγματοποίηση σημαντικών επενδύσεων σε εξοπλισμό, που θα αυξήσει την αποτελεσματικότητα της απόληψης της βιομάζας.
Ενίσχυση της Δασικής Υπηρεσίας: Για την υλοποίηση της παραπάνω μεταρρύθμισης ενισχύεται η Δασική Υπηρεσία με μόνιμο (500 στελέχη) και εποχικό προσωπικό (1.200 στελέχη ετησίως, με βάση την υφιστάμενη νομοθεσία) και αναβαθμίζονται τα μέσα και οι υποδομές της από το πρόγραμμα «Έξυπνο Δάσος» (π.χ. laptop, tablet, δορυφορικό internet, αισθητήρες, drones, 300 οχήματα ΑΙΓΙΣ κ.λπ.).
