— Ωμή βία, έτσι για τη φάση. Τι σκέψεις σάς δημιουργεί η βίαιη συμπεριφορά των νέων στις μέρες μας;
Η βία ανάμεσα στους νέους είναι ένα πολυσύνθετο φαινόμενο που έχει πολλές αιτίες και προεκτάσεις. Λόγω της εκτεταμένης αποξένωσης, οι νέοι είναι εκτεθειμένοι σε πολλές κοινωνικές πιέσεις, από τις απαιτήσεις της εκπαίδευσης μέχρι την αλληλεπίδραση στα κοινωνικά δίκτυα. Όταν δεν έχουν τα κατάλληλα υποστηρικτικά συστήματα, αναπτύσσουν συναισθήματα που μπορεί να τους οδηγήσουν σε επιθετική συμπεριφορά. Σημαντικό ρόλο παίζει η επιρροή των ΜΜΕ, επειδή προβάλλει έντονα τη βία, έτσι μειώνεται η ευαισθησία έναντι της βίας, η οποία από πολλούς νέους θεωρείται αποδεκτή συμπεριφορά.
Η οικονομική ανισότητα, ειδικά στην έντονα καταναλωτική κοινωνία μας, πυροδοτεί τη βίαιη συμπεριφορά των νέων λόγω. Επίσης, η αδυναμία των νέων να διαχειριστούν το άγχος, την οργή ή τον θυμό μπορεί να οδηγήσει σε βίαιες πράξεις. Ένας ακόμα παράγοντας είναι η ανασφάλεια και προσωπικές προκλήσεις, επειδή για κάποιους νέους η βίαιη συμπεριφορά μπορεί να είναι αποτέλεσμα προσωπικών ανασφαλειών, τραυμάτων ή ακόμα και ψυχολογικών προβλημάτων που εκφράζονται μέσα από την επιθετικότητα.
«Οι νέοι μεγαλώνουν σε μια εποχή οικονομικής αστάθειας, αυξανόμενων κοινωνικών ανισοτήτων και αβεβαιότητας για το μέλλον. Αυτές οι συνθήκες εντείνουν το αίσθημα αδιεξόδου και μπορούν να οδηγήσουν σε επιθετική συμπεριφορά».
— Πώς εξηγείτε το γεγονός ότι έχουμε καθημερινά πολλά περιστατικά βίας στους νέους;
Οι νέοι μεγαλώνουν σε μια εποχή οικονομικής αστάθειας, αυξανόμενων κοινωνικών ανισοτήτων και αβεβαιότητας για το μέλλον. Αυτές οι συνθήκες εντείνουν το αίσθημα αδιεξόδου και μπορούν να οδηγήσουν σε επιθετική συμπεριφορά. Επίσης, καθώς η κοινωνία εξελίσσεται, βλέπουμε ότι η οικογένεια, το σχολείο και άλλοι κοινωνικοί θεσμοί που παλιότερα έπαιζαν σημαντικό ρόλο στην κοινωνικοποίηση των νέων συχνά πλέον αντιμετωπίζουν προκλήσεις. Η αδυναμία τους να προσφέρουν σταθερότητα μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένης της βίας.
ψυχολόγος-παιδοψυχολόγος
Σημαντικό ρόλο παίζουν το άγχος, η ψυχική πίεση και οι δυσκολίες στη διαχείριση των συναισθημάτων. Παρατηρούμε, επίσης, τα τελευταία χρόνια την αποσύνδεση από αξίες που προωθούν τη συνεργασία, την κατανόηση και τον αλληλοσεβασμό, έτσι οι νέοι δεν έχουν σαφή πρότυπα περί σωστού και λάθους. Τέλος, σε πολλές περιπτώσεις, η βία είναι ένας τρόπος ένταξης σε κοινωνικές ομάδες ή συμμορίες και η συμμετοχή σε αυτές μπορεί να θεωρηθεί ως μέσο αποδοχής ή αναγνώρισης από τους συνομηλίκους.
— Υπάρχουν τρόποι για να αντιμετωπίσουμε αυτό το φαινόμενο της ωμής βίας;
Είναι ένα περίπλοκο ζήτημα, αλλά υπάρχουν τρόποι που μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του φαινομένου τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Ένας πρώτος τρόπος είναι η εκπαίδευση των νέων έτσι ώστε να εκφράζουν τον θυμό τους με υγιείς τρόπους. Στα σχολεία μπορούν να ενταχθούν προγράμματα που ενισχύουν την αυτογνωσία, την ενσυναίσθηση και την ικανότητα επίλυσης συγκρούσεων χωρίς βία.
Η πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας είναι ουσιαστική για την πρόληψη της βίας. Πολλοί νέοι που επιδεικνύουν επιθετική συμπεριφορά μπορεί να έχουν ψυχικά προβλήματα ή να αντιμετωπίζουν προσωπικές δυσκολίες. Οι ειδικοί ψυχικής υγείας μπορούν να παράσχουν υποστήριξη, προσφέροντας εργαλεία για τη διαχείριση συναισθημάτων και καταστάσεων που προκαλούν βία. Οι γονείς παίζουν καθοριστικό ρόλο, γι’ αυτό και είναι σημαντική η εκπαίδευσή τους ώστε να ενθαρρύνουν θετικές συμπεριφορές, να θέτουν σαφή όρια και να αναπτύσσουν υγιείς σχέσεις με τα παιδιά τους.
Τα σχολεία μπορούν να εφαρμόσουν προγράμματα πρόληψης του εκφοβισμού και της βίας, ενθαρρύνοντας την αλληλοσεβασμό και την ομαδικότητα. Η δημιουργία ενός θετικού κλίματος, όπου οι μαθητές νιώθουν ασφαλείς και αποδεκτοί, μπορεί να μειώσει την εμφάνιση βίαιων συμπεριφορών. Ο αθλητισμός, η μουσική, οι τέχνες και άλλες δημιουργικές δραστηριότητες δίνουν στους νέους την ευκαιρία να εκφραστούν και να αναπτύξουν δεξιότητες όπως η συνεργασία, η επιμονή και η θετική αντιμετώπιση των καταστάσεων. Τέτοιες δραστηριότητες μειώνουν την πιθανότητα εμπλοκής σε βίαιες καταστάσεις και προσφέρουν ασφαλείς διεξόδους για την εκτόνωση του άγχους και των συναισθημάτων.
Οι νομικές παρεμβάσεις μπορούν, επίσης, να παίξουν ρόλο στην αντιμετώπιση της βίας. Ωστόσο, πρέπει να συνοδεύονται από κοινωνική δικαιοσύνη και ίσες ευκαιρίες για τους νέους, ώστε να μη νιώθουν παραγκωνισμένοι ή αδικημένοι από το σύστημα.
— Πόσο επηρεάζει το διαδίκτυο και το online gaming την ανάπτυξη των εφήβων;
Ο αντίκτυπός τους είναι σημαντικός. Αν και προσφέρουν ευκαιρίες μάθησης και ψυχαγωγίας, υπάρχουν και προκλήσεις που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη. Μία αρνητική επίδραση είναι η διάσπαση προσοχής, καθώς η συνεχής εναλλαγή πληροφοριών μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα του παιδιού να εστιάζει την προσοχή του κάπου για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Επίσης, οι έφηβοι περνούν υπερβολικά πολλές ώρες online, με αποτέλεσμα να χάνουν σημαντικές ευκαιρίες για φυσική αλληλεπίδραση και ανάπτυξη ουσιαστικών σχέσεων στον πραγματικό κόσμο.
Επιπλέον, οι αρνητικές συμπεριφορές όπως ο διαδικτυακός εκφοβισμός (cyberbullying) και η συμμετοχή σε τοξικές κοινότητες παιχνιδιών μπορούν να επηρεάσουν την αυτοεκτίμηση και την κοινωνική εξέλιξη. Όσον αφορά την ψυχολογία, η υπερβολική ενασχόληση με το διαδίκτυο και το online gaming συνδέεται με άγχος, κατάθλιψη και επιθετικότητα, ειδικά αν οι έφηβοι ασχολούνται με βίαια παιχνίδια ή δέχονται διαδικτυακή κακοποίηση. Επίσης, με προβλήματα ύπνου, παραμέληση των σχολικών υποχρεώσεων και αδυναμία διαχείρισης του χρόνου. Και κάτι τελευταίο: πολλά παιδιά μιμούνται τη βίαιη συμπεριφορά που προβάλλεται στο online gaming.
— Πιστεύτε ότι σήμερα οι γονείς είναι παρόντες στη ζωή των παιδιών τους και καλοί ακροατές;
Σε πολλές περιπτώσεις, οι γονείς προσπαθούν να είναι παρόντες και καλοί ακροατές, αλλά η σύγχρονη καθημερινότητα, η εργασία και οι υποχρεώσεις μπορεί να αποτελέσουν εμπόδια. Από τη μία πλευρά, υπάρχουν γονείς που αφιερώνουν πολύ χρόνο και ενέργεια για να συμμετέχουν ενεργά στη ζωή των παιδιών τους, προσπαθώντας να κατανοήσουν τις ανάγκες τους και να είναι διαθέσιμοι για να τα ακούσουν. Η έννοια της «συνειδητής γονεϊκότητας» έχει γίνει αρκετά δημοφιλής, με πολλούς γονείς να επιδιώκουν να είναι περισσότερο παρόντες και να δημιουργούν μια θετική σχέση επικοινωνίας.
Από την άλλη, η πίεση της καθημερινότητας και της εργασίας μπορεί να επηρεάσει τη δυνατότητά τους να είναι όσο διαθέσιμοι θα ήθελαν. Ο χρόνος που περνούν με τα παιδιά μπορεί να είναι περιορισμένος και συχνά ίσως αισθάνονται ότι δεν ακούνε τις ανάγκες των παιδιών όσο αποτελεσματικά θα έπρεπε. Η τεχνολογία, π.χ. τα κινητά τηλέφωνα και τα κοινωνικά μέσα, μπορεί επίσης να αποτελέσει εμπόδιο στην άμεση επικοινωνία, τόσο για τους γονείς όσο και για τα παιδιά, κάνοντας πιο δύσκολη τη δημιουργία ουσιαστικής σύνδεσης. Ωστόσο, οι γονείς που αναγνωρίζουν αυτά τα ζητήματα συνήθως καταβάλλουν προσπάθεια να βελτιώσουν την παρουσία τους στη ζωή των παιδιών.
— Τι πρέπει να κάνει ο γονιός όταν το παιδί του αντιληφθεί ότι είναι ο θύτης, όχι το θύμα;
Η αντίδραση του γονέα δεν είναι πάντα ίδια. Υπάρχουν γονείς που καμαρώνουν και άλλοι που προβληματίζονται σχετικά με τους λόγους που μετέτρεψαν το παιδί τους σε θύτη. Γενικά, όμως, ο γονιός πρέπει να αντιδράσει άμεσα, να διερευνήσει τι έχει συμβεί και να προσπαθήσει να βοηθήσει το παιδί του, κατά προτίμηση με τη βοήθεια ειδικών ψυχικής υγείας. Η κατανόηση, η εκπαίδευση και η ενεργή υποστήριξη είναι τα πιο σημαντικά εργαλεία για να βοηθήσει το παιδί να αναγνωρίσει τα λάθη του και να βελτιωθεί.
— Πώς φτάσαμε στο σημείο να μιλάμε για βιασμό 5χρονου από συνομηλίκους του;
Δυστυχώς, η συγκεκριμένη πράξη μάς δείχνει ότι τα θύματα είναι τρία και όχι ένα. Για να φτάσουν δυο πεντάχρονα να βιάσουν ένα συνομήλικό τους σε παιδικό σταθμό, έχουν υπάρξει και τα ίδια θύματα βίας ή έχουν αναγκαστεί να παρακολουθήσουν ανάλογες συμπεριφορές. Επιπλέον, καταλαβαίνουμε ότι η ενημέρωση των παιδιών για θέματα σεξουαλικής κακοποίησης και όχι μόνο πρέπει να ξεκινάει από το νηπιαγωγείο.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
