Λίνα Βερτμίλερ (1928-2021): Σκαμπρόζα κουλτουριάρα

wertmuller Facebook Twitter
Για πάρα πολλά χρόνια η Λίνα Βερτμίλερ ήταν η μοναδική, ίσως, διάσημη σκηνοθέτρια στον πλανήτη, όσο περίεργο κι αν φαίνεται αυτό σήμερα. Φωτ.: Santi Visalli/Getty Images/Ideal Image
0

«ΣΗΜΕΡΑ ΤΟ ΠΡΩΙ στις δέκα, στην οδό Ανθέων, σε γνωστό οίκο ανοχής…» είναι η φράση με την οποία αρχίζει και τελειώνει, αλλά επίσης και η φράση που αποτελεί τον εναλλακτικό τίτλο της ταινίας «Ιστορία Έρωτα και Αναρχίας», μιας από τις τρεις-τέσσερις πιο γνωστές από τις φαινομενικά άπειρες που είχε γυρίσει η Λίνα Βερτμίλερ, η οποία πέθανε χθες στα 93 της έχοντας εξασφαλίσει μια σειρά από εντυπωσιακές πρωτιές στη μακρόχρονη καριέρα της.

Ήταν η πρώτη γυναίκα που προτάθηκε ποτέ για το Όσκαρ σκηνοθεσίας (για την ταινία «Ο Πασκουαλίνο και οι επτά καλλονές» του 1977) και μόλις η μία από τις επτά που έχουν κερδίσει μια τέτοια υποψηφιότητα μέχρι σήμερα. 

Και για να μην ξεχνάμε πόσο πρόσφατη είναι αυτή η ιστορία, οι υπόλοιπες είναι η Τζέιν Κάμπιον («Μαθήματα Πιάνου», 1993), η Σοφία Κόπολα («Χαμένοι στη Μετάφραση», 2003), η Κάθριν Μπίγκελοου («The Hurt Locker», 2009), η Γκρέτα Γκέργουικ («Lady Bird», 2017) και πέρσι η Έμεραλντ Φένελ («Promising Young Woman») και η Κλόι Ζάο («Nomadland») που το σήκωσε.

Η Λίνα Βερτμίλερ ήταν επίσης η δεύτερη σκηνοθέτρια που έχει τιμηθεί (πρόπερσι) με το Τιμητικό Όσκαρ για το σύνολο της στο προσφοράς της στο σινεμά – η πρώτη ήταν η τρισμέγιστη Ανιές Βαρντά, έναν χρόνο πριν. 

Ήταν πραγματικά ζήτημα ζωής και θανάτου το σινεμά και πολύ σκληρές οι ιδεολογικές κόντρες με φόντο την μεγάλη οθόνη στα ‘70s, πλέον όμως δεν υπάρχει λόγος να αμφισβητούμε τις ευγενείς προθέσεις της πρώτης σκηνοθέτριας που μάθαμε ποτέ.

Ομολογώ ότι μου είχαν φανεί κάπως ακατανόητες τέτοιες τιμές και τόση αναγνώριση για το έργο μιας δημιουργού που στο μυαλό μου είχε τραυματικά συνδεθεί με μια σειρά από αλύπητα ελευθεριακές σάτιρες ηθών που έμοιαζαν να ευδοκιμούν στη βαρέως τύπου πολιτικοποίηση των ‘70s, όπως ο «Μίμης ο Σιδεράς» και η «Κυρία και ο Ναύτης», παρότι βεβαίως οι ελληνικοί τίτλοι ασκούσαν μια περίεργη υπο-λούμπεν γοητεία. Το γεγονός ότι η δεύτερη έγινε ένα προβλέψιμα κακόγουστο ριμέικ με πρωταγωνίστρια τη Μαντόνα σίγουρα δεν βοήθησε. 

Για πάρα πολλά χρόνια όμως η Λίνα Βερτμίλερ (που προς τιμήν της είχε στωικά δεχτεί επιθέσεις κι από φαλλοκράτες κι από φεμινίστριες, κι από δεξιούς κι από αριστερούς) ήταν η μοναδική, ίσως, διάσημη σκηνοθέτρια στον πλανήτη, όσο περίεργο κι αν φαίνεται αυτό σήμερα.

Καθόλου λίγο, ειδικά για μια δημιουργό που είχε καταφέρει να στήσει το δικό της καθεστώς στη μεγάλη οθόνη και μάλιστα με τους δικούς της όρους. «Ήταν η πρώτη σκηνοθέτρια που ήξερα το όνομά της», όπως ακριβώς είπε χθες αποχαιρετώντας την ο Ταραντίνο, ο οποίος μας υπενθύμισε επίσης ότι υπήρξε η μοναδική γυναίκα που σκηνοθέτησε ποτέ σπαγκέτι γουέστερν («The Belle Starr Story», 1968).    

Παρότι «αναρχοσοσιαλίστρια», ήταν στα ’70s πολύ δημοφιλής και στην αμερικανική ιντελιτζένσια (πάντα συμπλεγματική απέναντι στην Ευρώπη) ως η επιτομή ενός ευρω-σοφιστικέ ήθους και μιας αορίστως ριζοσπαστικής και επιμελώς σκανταλιάρικης προδιάθεσης.

Υπήρξε βέβαια και ο αντίλογος, όπως μάλλον αυστηρά είχε εκφραστεί από την τότε κριτικό του περιοδικού Rolling Stone, Ellen Willis, η οποία είχε γράψει ότι οι ταινίες της «λειτουργούν σ’ ένα διπλό ταμπλό που επιτρέπει στους υψηλόφρονες να απολαμβάνουν τις πιο χαμερπείς προκαταλήψεις τους. Είναι μια μισογύνης που επενδύεται τον μανδύα της φεμινίστριας. Οικτίρει τις μάζες και αυτό το αποκαλεί ριζοσπαστισμό, χλευάζει την υπευθυνότητα και αυτό το αποκαλεί κωμωδία».   

    

Ήταν πραγματικά ζήτημα ζωής και θανάτου το σινεμά και πολύ σκληρές οι ιδεολογικές κόντρες με φόντο την μεγάλη οθόνη στα ‘70s, πλέον όμως δεν υπάρχει λόγος να αμφισβητούμε τις ευγενείς προθέσεις της πρώτης σκηνοθέτριας που μάθαμε ποτέ.

Η ίδια κάποτε είχε συνοψίσει ως εξής το ιδεολογικό της credo: «Είμαι σοσιαλίστρια. Αγαπώ πολύ τους αναρχικούς παρότι γνωρίζω καλά ότι ο αναρχισμός αποτελεί ολοκληρωτική ουτοπία και μπορεί να έχει τρομακτικό πρόσωπο. Στην ουτοπική ιδεολογία του αναρχισμού βρίσκεται όμως το κλειδί της ανθρώπινης φύσης, της επιθυμίας δηλαδή του ανθρώπου να εξελιχθεί σε μια ελεύθερη και πολιτισμένη οντότητα. Η ελευθερία του καθενός μας πρέπει να τελειώνει εκεί που ξεκινά η ελευθερία του άλλου».

Daily
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Αυτό το υπεροπτικό μειδίαμα που απευθύνει ο μη οπαδός στον «αφελή» υποστηρικτή μιας ομάδας

Daily / Αυτό το υπεροπτικό μειδίαμα που απευθύνει ο μη οπαδός στον «αφελή» υποστηρικτή μιας ομάδας

Στα 101 του αποχαιρέτησε για πάντα ο Αμερικανός ποιητής της «αθλητικογραφίας» Ρότζερ Έιντζελ, που τα κείμενά του στο «New Yorker» λειτουργούσαν ως η ιδανική έκφραση της φωνής του μέσου οπαδού, αν βέβαια αυτός ο οπαδός μπορούσε να γράφει σαν άγγελος.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
«Το λένε αμερικάνικο όνειρο επειδή μόνο κοιμισμένος μπορείς να το πιστέψεις»: Η μπαλάντα του Τζορτζ Κάρλιν

Daily / «Το λένε αμερικάνικο όνειρο επειδή μόνο κοιμισμένος μπορείς να το πιστέψεις»: Η μπαλάντα του Τζορτζ Κάρλιν

Ένα νέο ντοκιμαντέρ του HBO με τίτλο «George Carlin’s American Dream» ξεδιπλώνει την περιπετειώδη ζωή και την γεμάτη μεταμορφώσεις καριέρα του πιο σημαντικού ίσως Αμερικανού κωμικού όλων των εποχών.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
bruce willis

Daily / Μια συνάντηση με τον Μπρους Γουίλις πριν από χρόνια

Αυτή η ανάμνηση ανασύρθηκε τώρα πρόσφατα με την είδηση της οριστικής του αποχώρησης από το σινεμά λόγω της διάγνωσής του με αφασία, πάθηση που εμφανίζεται με διαφορετικές διαβαθμίσεις ανά ασθενή, αλλά η λέξη και μόνο προκαλεί τις πιο δυσοίωνες σκέψεις.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Το λυκόφως του χρόνου: Ο Ιάπωνας υπολοχαγός που έμαθε ότι ο πόλεμος τέλειωσε 30 χρόνια μετά

Shortcut / Το λυκόφως του χρόνου: Ο Ιάπωνας υπολοχαγός που έμαθε ότι ο πόλεμος τέλειωσε 30 χρόνια μετά

Μια πρόσφατη ταινία και η νουβέλα που έγραψε στην καραντίνα ο Βέρνερ Χέρτζογκ και κυκλοφορεί αυτές τις μέρες φέρνουν ξανά στο προσκήνιο την ιστορία του Χιρόο Ονόντα που έμεινε για τρεις δεκαετίες μόνος στη ζούγκλα πολεμώντας σκιές, χωρίς να ξέρει ότι ο πόλεμος είχε λήξει.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Clark: Ο χαρισματικός ψυχοπαθής νάρκισσος και το σύνδρομο της Στοκχόλμης

Daily / Clark: Ο χαρισματικός ψυχοπαθής νάρκισσος και το Σύνδρομο της Στοκχόλμης

Σαν δυνατό κοκτέιλ με παραισθησιογόνα συστατικά καταναλώνεται η μίνι σειρά που ξετυλίγει την τρελή κι απίστευτη διαδρομή του Κλαρκ Όλαφσον, του πιο διαβόητου ληστή – δραπέτη – σταρ που γνώρισε ποτέ η Σουηδία.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
KAPOUTZIDIS

Δημήτρης Πολιτάκης / Αδερφές και «παλικάρια»

Ο Καπουτζίδης τόλμησε να εκφράσει κάτι σημαντικό και το έκανε με τον πλέον ταιριαστό για την περίσταση τρόπο: υπό μορφή απόκρισης σε ένα επίμονο και κακόβουλο κλισέ, και με την ελαφρότητα που υπαγορεύει η πλατφόρμα που του δόθηκε.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
«Ζούμε σε μια εντελώς νέα εποχή»: Θα μας θάψει όλους ο Κίσινγκερ;

Daily / «Ζούμε σε μια εντελώς νέα εποχή»: Θα μας θάψει όλους ο Κίσινγκερ;

Τα 99 κλείνει στα τέλη του μήνα ο αμφιλεγόμενος ινστρούχτορας του realpolitik κυνισμού που βρέθηκε ξανά στην επικαιρότητα με τις προβλέψεις του γύρω από τις προοπτικές του πολέμου στην Ουκρανία αλλά και της ανθρωπότητας γενικότερα, στο πλαίσιο ενός νέου ψυχρού πολέμου.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
depp heard

Shortcut / Από το #MeToo στο #MenToo: Το κωμικοτραγικό τσίρκο της «δίκης Ντεπ - Χερντ»

Μοιάζει να δημιουργείται ένα κλίμα που, με αφετηρία την πλήρη απαξίωση της Άμπερ Χερντ ακόμα και σε επικεφαλίδες mainstream μέσων, υπονομεύει τις αλλαγές που έφερε το #MeToo, αναβιώνοντας το στερεότυπο της ανισόρροπης και ραδιούργας «μέγαιρας».
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Μπαμπά, ποιος ήταν αυτός ο Γκουσγκούνης;

Daily / Μπαμπά, ποιος ήταν αυτός ο Γκουσγκούνης;

Ο Κώστας Γκουσγκούνης δεν αποχαιρετίστηκε ως πορνοστάρ, που δεν ήταν ακριβώς, έτσι κι αλλιώς, αλλά ως κάτι ανάμεσα σε πορνοβοσκό-περφόρμερ για τη γενιά της μεταπολίτευσης και σε σύμβολο μιας υπόγειας ηθογραφίας.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Navalny: Ένα κοντινό πορτρέτο του πιο επιφανούς Ρώσου αντικαθεστωτικού

Daily / Navalny: Ένα ντοκιμαντέρ για τον πιο επιφανή Ρώσο αντικαθεστωτικό

Το «πολύκροτο» ντοκιμαντέρ για τον Αλεξέι Ναβάλνι που προβάλλεται ήδη στις πλατφόρμες είναι μια συμπαραγωγή CNN και HBO και προσφέρει αποκαλύψεις, απαντήσεις αλλά και επίμονα ερωτηματικά.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
«We Own This City»: Επιστροφή στα λημέρια του θρυλικού «Wire»

Daily / «We Own This City»: Επιστροφή στα λημέρια του θρυλικού «Wire»

Όπως και στο «Wire», έτσι και σ’ αυτήν εδώ τη μίνι αστυνομική σειρά που έγραψε ο Ντέιβιντ Σάιμον μαζί με τον Τζορτζ Πελεκάνο και βασίζεται σε πραγματικά περιστατικά, η πόλη της Βαλτιμόρης λειτουργεί ως περιπτωσιολογική μελέτη μιας βαθιάς συστημικής κρίσης που έχει ως αιχμή την αστυνομική αυθαιρεσία.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Ντροπιαστική «πρωτιά» με προβληματικά κριτήρια

Shortcut / Ελευθερία του Τύπου στην Ελλάδα: Ντροπιαστική «πρωτιά» με προβληματικά κριτήρια

Πρώτη από το τέλος ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες και 108η στον κόσμο εμφανίστηκε η Ελλάδα στην ετήσια κατάταξη του Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου που δημοσίευσαν οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα. Όχι ότι δεν έχουμε τα χάλια μας, αλλά μοιάζει κάπως υπερβολική αυτή η θέση.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
«Athos» στο Netflix: Από πού πάνε για το Άγιο Όρος;

Daily / «Athos» στο Netflix: Από πού πάνε για το Άγιο Όρος;

Παρά τις σκιές που έχουν κυκλώσει κατά καιρούς την Αθωνική Πολιτεία, είναι αναμφισβήτητη η έλξη που ασκεί στην κοινή συνείδηση το «άβατο» του Αγίου Όρους, που παρουσιάζεται με διακριτικό και ελκυστικό τρόπο στο γερμανικό ντοκιμαντέρ που βρίσκεται σταθερά στο top10 του ελληνικού Netflix.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Έτσι όπως πάει, στο τέλος δεν θα μείνει κανένα σινεμά στην Αθήνα

Daily / Έτσι όπως πάει, στο τέλος δεν θα μείνει κανένα σινεμά στην Αθήνα

Πρέπει να προστατευτούν με κάποιο τρόπο οι ελάχιστοι εναπομείναντες κινηματογράφοι, όπως γίνεται αλλού στον κόσμο, και να μη σβήσει εντελώς η συνήθεια της σκοτεινής αίθουσας, της μεγάλης οθόνης και της συλλογικής εμπειρίας.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
atlanta cast

Daily / Atlanta: Πού μπορεί να φτάσει αυτή η απίστευτη σειρά;

Μετά από τέσσερα χρόνια η αριστουργηματική σειρά, που με την αισθητική και αφηγηματική της φιλοδοξία προχωρά το μέσο σε απόκοσμα επίπεδα, επέστρεψε με τον τρίτο της κύκλο, που ήδη μας έχει προσφέρει κάποια μνημειώδη επεισόδια.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ