Πριν από περίπου μία δεκαετία, ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα κογιότ ζευγαρώνουν με έναν μόνο σύντροφο σε ολόκληρη τη ζωή τους.
Πιο πρόσφατες μελέτες, όμως, στράφηκαν στην «πιο σκοτεινή» πλευρά αυτής της δια βίου αφοσίωσης: το «πένθος της χηρείας», όπως γράφει το National Geographic.
Με την ελπίδα ότι οι έρευνές τους θα καλλιεργήσουν μεγαλύτερη κατανόηση για αυτά τα συχνά «παρεξηγημένα σαρκοφάγα» και ενδεχομένως θα συμβάλουν στην ανάπτυξη νέων θεραπειών ψυχικής υγείας για τον άνθρωπο, οι επιστήμονες παρατηρούν τα κογιότ μέσα από ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον πρίσμα.
«Έχουμε αυτή την ευκαιρία να κατανοήσουμε πραγματικά τι συμβαίνει κατά την απώλεια και πώς αυτό θα μπορούσε να μεταφραστεί σε καλύτερα αποτελέσματα για ανθρώπους που βιώνουν παρατεταμένο πένθος», λέει η νευροεπιστήμονας Sara Freeman, αναπληρώτρια καθηγήτρια βιολογίας στο Utah State University, η οποία μελετά τις αλλαγές που συμβαίνουν στον εγκέφαλο κογιότ που έχουν χάσει το ταίρι τους.
«Για πάντα μαζί»
Σύμφωνα με το δημοσίευμα του National Geographic, μόλις το 3% έως 5% των θηλαστικών είναι γνωστό ότι είναι μονογαμικά, δηλαδή επιλέγουν έναν σύντροφο για όλη τους τη ζωή. Ωστόσο, πολλά μονογαμικά είδη, όπως οι λύκοι, «απατούν», λέει ο Stan Gehrt, ερευνητής κογιότ και καθηγητής οικολογίας άγριας ζωής στο The Ohio State University.
Αυτό δεν φαίνεται να ισχύει για τα κογιότ. Ο Gehrt υπήρξε συν-συγγραφέας μελέτης του 2012 που διαπίστωσε 100% αφοσίωση μεταξύ των ζευγαριών κογιότ - μια ακόμη σπανιότερη μορφή δέσμευσης που ονομάζεται γενετική μονογαμία. Εστιάζοντας σε αστικά κογιότ στην περιοχή του Σικάγο, οι ερευνητές συνέλεξαν γενετικά δεδομένα και «δεν βρήκαν καμία ένδειξη απιστίας μεταξύ 18 γέννων που περιλάμβαναν 96 απογόνους», κάτι που ο Gehrt χαρακτηρίζει «αρκετά εντυπωσιακό». Από τότε, ο ίδιος και η ομάδα του έχουν συγκεντρώσει ακόμη δέκα χρόνια αδημοσίευτων δεδομένων που επιβεβαιώνουν τα αρχικά τους συμπεράσματα.
Η ύπαρξη πολλών συντρόφων έχει εξελικτικά πλεονεκτήματα, όπως αυξημένη αναπαραγωγική επιτυχία και γενετική ποικιλότητα.
Η γενετική μονογαμία, ωστόσο, παρουσιάζει και τα δικά της πλεονεκτήματα: επιτρέπει στα κογιότ να αποκτούν μεγαλύτερες γέννες, καθώς τα αρσενικά συμμετέχουν ενεργά στη φροντίδα των μικρών, λέει ο Gehrt. Παράλληλα, βοηθά τα ζευγάρια να καθιερώσουν και να διατηρήσουν την επικράτειά τους, καθώς τη σημαδεύουν και την υπερασπίζονται μαζί όταν δεν ζευγαρώνουν ή δεν φροντίζουν τους απογόνους τους.
«Μέχρι να μας χωρίσει ο θάνατος»
Η ομάδα του Gehrt έχει διαπιστώσει ότι τα κογιότ της ευρύτερης περιοχής του Σικάγο παραμένουν με τον ίδιο σύντροφο για πάντα, παρά τις πολλές «ευκαιρίες για νέες γνωριμίες» σε ένα πυκνό αστικό περιβάλλον. Η μόνη εξαίρεση είναι ο θάνατος του συντρόφου.
«Είναι απλώς απίστευτο», λέει ο Gehrt. «Αυτό σημαίνει ότι ένα κογιότ, όταν τελικά επιλέξει το ταίρι του, αυτό είναι πιθανότατα το μόνο ζώο με το οποίο θα ζήσει για το υπόλοιπο της ζωής του. Πρόκειται για μια πραγματικά μεγάλη απόφαση».
Όπως και οι άνθρωποι, τα κογιότ εμφανίζουν συμπεριφορές που μοιάζουν με πένθος μετά την απώλεια ενός συντρόφου. Ο Gehrt αφηγείται την ιστορία ενός θηλυκού που εκείνος και η ομάδα του παγίδευσαν προσωρινά για να αντικαταστήσουν το κολάρο εντοπισμού της. Ο σύντροφός της έμεινε κοντά της καθ’ όλη τη διαδικασία και, όταν ο Gehrt την πήρε για λίγο στο εργαστήριο, το αρσενικό «ούρλιαζε ασταμάτητα» μέχρι να την επιστρέψει. «Ήταν ξεκάθαρο ότι υπήρχε έντονη συναισθηματική φόρτιση σε αυτό το ζώο», λέει.
Σημάδια πένθους στα κογιότ περιλαμβάνουν επίμονα ουρλιαχτά που ορισμένοι επιστήμονες περιγράφουν ως «θρηνητικά», λήθαργο, μειωμένη όρεξη και χαμηλή ζωτικότητα, για παράδειγμα, μπορεί να κρατούν το κεφάλι χαμηλά. Τα κογιότ που πενθούν ενδέχεται επίσης να επιστρέφουν σε σημεία όπου ο σύντροφος ή το μικρό τους είχε εμφανιστεί για τελευταία φορά.
Τα κογιότ δεν είναι τα μόνα ζώα που εκδηλώνουν συμπεριφορές οι οποίες μπορούν να ερμηνευθούν ως πένθος.
Τα τελευταία έξι χρόνια, η Freeman επικεντρώνεται στη συμπεριφορική, ορμονική και νευρωνική βάση της μονογαμίας στα κογιότ. Η ομάδα της διεξάγει επιτόπιες μελέτες στο Εθνικό Κέντρο Έρευνας Άγριας Ζωής του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ (USDA) στο Millville της Γιούτα, όπου η Μονάδα Έρευνας Θηρευτών διατηρεί έναν πληθυσμό κογιότ σε αιχμαλωσία για ερευνητικούς σκοπούς.
Σε πρόσφατη εργασία, η Freeman και οι συνεργάτες της χαρτογράφησαν και αξιολόγησαν τις αλλαγές στον υποδοχέα μιας ορμόνης που ονομάζεται παράγοντας απελευθέρωσης κορτικοτροπίνης (CRF) στον εγκέφαλο κογιότ μετά την απώλεια του συντρόφου τους. Ο CRF, που εντοπίζεται τόσο στον ανθρώπινο όσο και στον εγκέφαλο των κογιότ, ενεργοποιείται ως απόκριση σε στρεσογόνους παράγοντες όπως το πένθος και ειδοποιεί το σύστημα στρες του οργανισμού, οδηγώντας τελικά στην απελευθέρωση κορτιζόλης στο αίμα.
Οι ερευνητές έλαβαν δείγματα εγκεφάλου από έξι νεκρά κογιότ, εκ των οποίων τα τρία «ήταν χήρες». Διαπίστωσαν ότι οι υποδοχείς CRF στην οσφρητική οδό -την περιοχή του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνη για την επεξεργασία της όσφρησης-ήταν αυξημένοι στα κογιότ που είχαν χάσει το ταίρι τους, σε σύγκριση με εκείνα που είχαν ακόμη τον σύντροφό τους.
Η Freeman εκτιμά ότι το πένθος μπορεί να μεταβάλλει τη νευροχημεία του εγκεφάλου των κογιότ, ώστε να συντονίζει τη λειτουργία της μνήμης και την αισθητηριακή επεξεργασία. Προειδοποιεί, ωστόσο, ότι τα ευρήματα δεν θα πρέπει να γενικεύονται υπερβολικά: «το δείγμα ήταν μικρό, όλα τα κογιότ ήταν θηλυκά και κάθε ένα είχε μείνει χήρα για διαφορετικό χρονικό διάστημα - τρεις ημέρες, τέσσερις μήνες και 14 μήνες αντίστοιχα».
Οι έρευνες στα κογιότ και το ανθρώπινο πένθος
Τέτοιου είδους έρευνες θα μπορούσαν να αρχίσουν να καλύπτουν σημαντικά κενά γνώσης σχετικά με τη σύζευξη στα μονογαμικά είδη, λέει η Freeman, σημειώνοντας ότι οι περισσότερες μελέτες έως σήμερα έχουν επικεντρωθεί κυρίως στον σχηματισμό των δεσμών.
Παράλληλα, οι έρευνες της ομάδας της θα μπορούσαν να συμβάλουν μελλοντικά και στη μελέτη του ανθρώπινου πένθους, «λόγω της κοινής μας βιολογίας με τα κογιότ». Αυτό ενδέχεται να περιλαμβάνει την ανάπτυξη νέων φαρμάκων αλλά και μη φαρμακευτικών προσεγγίσεων για το στρες και το πένθος, όπως προγράμματα άσκησης, σύμφωνα με τη Freeman.
