Ακόμη και μέσα στο καλοκαίρι, τα αρχαία δάση φουντουκιάς στο νησί Σέιλ παραμένουν δροσερά. Αμέτρητοι κορμοί φουντουκιών στηρίζουν ένα πυκνό φύλλωμα, που κρύβει τον ήλιο και σκεπάζει τα πάντα από κάτω, λέει η βιολόγος Μπέθαν Μάνλεϊ από το Ινστιτούτο Wellcome Sanger.
Τα κλαδιά καλύπτονται από βρύα και λειχήνες, ενώ αναρριχόμενα φυτά όπως η γλυσίνια σχηματίζουν ένα μεγάλο θόλο πάνω από τα κεφάλια των επισκεπτών, προσθέτει ο ερευνητής Ντέιβιντ Σατόρι.
Αυτό το πλούσιο δάσος στις Εβρίδες της Σκωτίας είναι ένα υπόλειμμα από τα αρχαιότερα δάση της Βρετανίας. Όταν τελείωσε η τελευταία εποχή των παγετώνων, ο παχύς πάγος που κάλυπτε τη Βόρεια Ευρώπη έλιωσε και τα φουντούκια άρχισαν να φυτρώνουν στα βράχια που είχαν μείνει πίσω.
Οι επιστήμονες μπορούν να χρονολογήσουν πότε εμφανίστηκαν αυτά τα δάση στη δυτική ακτή της Βρετανίας και της Ιρλανδίας, λέει ο Σατόρι, επειδή «πριν από περίπου 10.000 χρόνια υπήρξε τεράστια αύξηση της γύρης φουντουκιού». Οι λειχηνολόγοι της Σκωτίας εκτιμούν ότι αυτά τα δάση μπορεί να υπάρχουν από το 7.500 π.Χ.
«Είναι πιο παλιά από οποιοδήποτε πευκοδάσος στο Ηνωμένο Βασίλειο. Πιο παλιά από οποιοδήποτε αρχαίο δρυοδάσος στα νότια», λέει ο Σατόρι. «Ένα από τα αρχαιότερα δάση των Βρετανικών Νήσων». Σήμερα έχουν απομείνει μόνο λίγα μικρά κομμάτια παλαιών δασών. Ο Σατόρι και η Μάνλεϊ επισκέφθηκαν το δασικό καταφύγιο Ballachuan Hazelwood για να βρουν το καλύτερο παράδειγμα στη χώρα.
Από έξω, το δάσος μοιάζει τόσο συνηθισμένο που μπορεί κανείς να το προσπεράσει. Ο στόχος τους μέσα στο δάσος είναι ακόμη πιο δυσδιάκριτος, υποδεικνυόμενος από νεκρά κλαδιά και «κοντά πορτοκαλί δακτυλίδια που σφίγγουν τα κλαδιά φουντουκιού», όπως τα περιγράφει ο Σατόρι.
Αυτά τα αρχαία δάση φιλοξενούν παράξενα είδη μυκήτων, όπως τον «glue crust» που ενώνει τα κλαδιά φουντουκιού και τα παρασιτικά «hazel gloves» που αναπτύσσονται πάνω τους.
Οι ερευνητές θέλουν να κατανοήσουν πώς οι κοινότητες μυκήτων μπορούν να βοηθήσουν στην αναγέννηση των χαμένων δασών φουντουκιάς της Βρετανίας, ως μέρος μιας παγκόσμιας προσπάθειας να χαρτογραφηθεί το ξεχασμένο υπόγειο μέρος των δασών της Γης.
Τα τελευταία χρόνια, η Βρετανία αρχίζει να αναγνωρίζει τα δάση της ως είδος τροπικού δάσους, με μόνιμη υγρασία και ομίχλη, χαρακτηριστικό των δυτικών περιοχών της Σκωτίας. Μετά την επιτυχία του βιβλίου The Lost Rainforests of Britain, η βρετανική κυβέρνηση ανακοίνωσε σχέδια αποκατάστασης των δασών, τα οποία έχουν περιοριστεί σε λιγότερο από το 1% της γης. Έρευνα του Πανεπιστημίου του Leeds δείχνει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην αναστροφή της μείωσης αυτών των δασών.
Τα τροπικά δάση είναι σπάνια οικοσυστήματα, καλύπτοντας λιγότερο από 1% της γης και ευάλωτα στην κλιματική αλλαγή. Παγκοσμίως, περίπου τα δύο τρίτα των τροπικών δασών ενδέχεται να χαθούν, ενώ χώρες όπως η Αυστρία ενδέχεται να χάσουν έως και το 90%.
Η ικανότητα αναγέννησης των δασών εξαρτάται από τις κοινότητες μυκήτων που ζουν μαζί με τις ρίζες των δέντρων, ανταλλάσσοντας θρεπτικά συστατικά. Παρά τις μεγάλες μειώσεις στην Ευρώπη, η φύτευση σε υγιές έδαφος με φυσικούς μύκητες μπορεί να αυξήσει την ανάπτυξη των δέντρων κατά 64%.
Το πρώτο πρόβλημα για τα δάση φουντουκιάς και πολλά άλλα σπάνια δάση είναι ότι ελάχιστα γνωρίζουμε για το υπόγειο οικοσύστημά τους, λέει ο Σατόρι. Περίπου τα τρία τέταρτα των μυκήτων είναι «σκοτεινοί τύποι», γνωστοί μόνο από το DNA τους.
Σήμερα ο Σατόρι χρησιμοποιεί μια μεταλλική συσκευή δειγματοληψίας για να συλλέξει άκρες ριζών και δείγματα DNA από το έδαφος, ώστε να δει ποιες κοινότητες μυκήτων ζουν μαζί με τα φουντούκια. Η εργασία υποστηρίζεται από την οργάνωση Spun, που ιδρύθηκε το 2021 για την ανάλυση και προστασία των μυκοριζικών μυκήτων.
Η έρευνα συνδέει τα δάση της Σκωτίας με άλλα σπάνια τροπικά δάση στην Κολομβία, με στόχο τη δημιουργία ενός παγκόσμιου χάρτη μυκήτων. Σε περιοχές της Κολομβίας που έχουν καθαριστεί για κτηνοτροφία, η ομάδα παρακολουθεί εάν οι μύκητες βοηθούν τη φυσική αναγέννηση των δασών.
Στη Σκωτία, η πρόκληση είναι μεγαλύτερη, καθώς σε μερικές περιοχές δεν υπήρχε δάσος για χίλια χρόνια, με αποτέλεσμα οι μύκητες να είναι λιγοστοί και τα δέντρα πιο ευάλωτα.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, διάφορα έργα αποκατάστασης δασών βρίσκονται σε εξέλιξη, όπως το Bowden Pillars στο Totnes, όπου αναλύεται το έδαφος και φυτεύονται δέντρα με στόχο τη φυσική διάδοση σπόρων και μυκήτων.
Ορισμένα μέτρα περιλαμβάνουν την προσθήκη υγιούς εδάφους ή μυκήτων κατά τη φύτευση. Ωστόσο, πολλά εμπορικά βιολογικά λιπάσματα δεν περιέχουν ζωντανούς ή αποτελεσματικούς μύκητες.
Η προστασία υπολειμμάτων όπως το Ballachuan είναι κρίσιμη, καθώς λειτουργούν ως «δεξαμενές μυκήτων» που μπορούν να διασπαστούν στα γύρω χωράφια και δάση, επιτρέποντας στα μανιτάρια, στα ζώα και στα έντομα να διασχίζουν το τοπίο. Ο Σατόρι τονίζει ότι η αποκατάσταση απαιτεί μακροπρόθεσμο και συνεκτικό σχεδιασμό για όλο το τοπίο.
Με πληροφορίες από Guardian
