Η αιφνιδιαστική αναστολή της εκπομπής του Τζίμι Κίμελ από το ABC, μετά τα επικριτικά σχόλιά του για τον Ντόναλντ Τραμπ και τη δολοφονία του ακτιβιστή Κερκ, αποτελεί ένα ανησυχητικό σημάδι για την κατάσταση της ελευθερίας του λόγου στις ΗΠΑ.
Όταν η πολιτική σάτιρα αρχίζει να αντιμετωπίζεται ως απειλή, ανοίγει η πόρτα σε μια επικίνδυνη κατηφόρα που θυμίζει πρακτικές αυταρχικών καθεστώτων. Έτσι η «φίμωση» του Τζίμι Κίμελ, θέτει τις ΗΠΑ σε πορεία παρόμοια με αυτή που έχουν χαράξει τέτοιου είδους καθεστώτα από την Αίγυπτο έως την Ινδία.
Με τις επιθέσεις του στους πιο γνωστούς Αμερικανούς σατιρικούς, ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει ήδη ενταχθεί σε μια ομάδα αυταρχικών και ευαίσθητων ηγετών ανά τον κόσμο, οι οποίοι όπως φαίνεται δεν ανέχονται κανένα αστείο.
Ο εξόριστος Αιγύπτιος κωμικός Μπάσεμ Γιούσεφ έχει βιώσει από πρώτο χέρι πώς μπορούν οι μη ανεκτικές κυβερνήσεις να φιμώσουν την πολιτική σάτιρα. Μάλιστα στον προσωπικό του λογαριασμό στην πλατφόρμα Χ, είχε ένα σύντομο μήνυμα αυτή την εβδομάδα για όσους ζουν στην εποχή της φίμωσης της ελευθερίας του λόγου από τον Ντόναλντ Τραμπ.
«Συμπολίτες μου Αμερικανοί. Καλωσορίσατε στον κόσμο μου», ανέφερε χαρακτηριστικά. Οι πολιτικοί αντίπαλοι του Αμερικανού προέδρου δηλώνουν πως η συνεχιζόμενη μείωση της ελευθερίας έκφρασης, αποδεικνύει ότι οι ΗΠΑ οδεύουν προς τον αυταρχισμό. Ο γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς, μιλώντας στο MSNBC, είπε ότι η χώρα κινείται προς μια κατεύθυνση παρόμοια με καταπιεστικά καθεστώτα όπως αυτά της Ρωσίας και της Σαουδικής Αραβίας.
«Αυτό είναι απλώς ένα ακόμα βήμα προς τα εκεί», σχολίασε. Από τον στρατιωτικό ηγέτη της Αιγύπτου Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι έως τον λαϊκιστή πρωθυπουργό της Ινδίας Ναρέντρα Μόντι, τα γέλια για τους κωμικούς συχνά τελειώνουν όταν η δημοκρατία παρακμάζει.
Ο Μπάσεμ Γιούσεφ είναι από τους πιο διάσημους κωμικούς παγκοσμίως, που είδαν τη ζωή τους να ανατρέπεται εξαιτίας της πολιτικής τους σάτιρας. Έγινε γνωστός με τηλεοπτική εκπομπή που σατίριζε ανοιχτά το αιγυπτιακό καθεστώς. Αποκαλούμενος «ο Αιγύπτιος Τζον Στιούαρτ», ήταν πρώην καρδιοχειρουργός που έγινε διάσημος για το αιχμηρό του χιούμορ.
Όμως η σάτιρά του τον έβαλε στο στόχαστρο δύο διαδοχικών κυβερνήσεων. Πρώτα συνελήφθη τον Απρίλιο του 2013 με την κατηγορία της προσβολής του Ισλάμ και του τότε προέδρου. Λίγους μήνες αργότερα, όταν ο Σίσι ανέλαβε την εξουσία με στρατιωτικό πραξικόπημα, ο Γιούσεφ αναγκάστηκε να ακυρώσει την εκπομπή του και να φύγει από τη χώρα.
Ο ίδιος έχει δηλώσει ότι ο αγώνας του δεν ήταν μόνο εναντίον των αυταρχικών ηγετών, αλλά και ενάντια στην συντηρητική και καταπιεστική κουλτούρα της χώρας του.
«Δεν υπήρχε χώρος για σάτιρα στην Αίγυπτο. Δημιουργήσαμε μόνοι μας αυτόν τον χώρο. Έπρεπε να παλέψουμε για αυτό. Και επειδή δεν υπήρχε καμία υποδομή ή αποδοχή για τέτοια σάτιρα, ουσιαστικά μας έσπρωξαν έξω. Είμαστε αντιμέτωποι με γενιές ανθρώπων που δεν έχουν αυτό το είδος νοοτροπίας. Γι’ αυτό ήταν ανηφορική η μάχη μας», ανέφερε σε συνέντευξή του το 2015.
Η σάτιρα «υπό διωγμό» και σε άλλες χώρες
Η σάτιρα ωστόσο, είναι «υπό διωγμό» και σε άλλες χώρες. Παρότι η Ινδία έχει ιστορικά έντονο δημόσιο διάλογο, οι επικριτές του Μόντι λένε ότι ο χώρος για κριτική μειώνεται. Ένας μουσουλμάνος κωμικός συνελήφθη το 2021 για προσβλητικά αστεία κατά των ινδουιστικών θεοτήτων, παρ’ ότι δεν είχε καν κάνει την παράσταση.
Έπειτα, ο γνωστός κωμικός Vir Das δέχθηκε σφοδρές αντιδράσεις και μηνύσεις από μέλη του BJP, λόγω μονολόγου για τις αντιφάσεις της χώρας σχετικά με τα δικαιώματα των γυναικών και τη θρησκεία. Το 2017, ένας άλλος κωμικός στην Μουμπάι διώχθηκε ποινικά για ένα tweet με τη φωτογραφία του Μόντι, τροποποιημένη με φίλτρο σκύλου του Snapchat.
Στη Ρωσία, ο Idrak Mirzalizade, κωμικός από το Αζερμπαϊτζάν, συνελήφθη για 10 ημέρες και αργότερα απελάθηκε, επειδή έκανε ένα αστείο για τον ρατσισμό στη Ρωσία, ενώ το 2016, η Τουρκική κυβέρνηση ζήτησε τη δίωξη ενός Γερμανού κωμικού, του Jan Böhmermann, επειδή απήγγειλε σατιρικό ποίημα για τον Ερντογάν σε εκπομπή της κρατικής τηλεόρασης ZDF.
Στο σκηνικό υπήρχε τουρκική σημαία και πορτρέτο του Ερντογάν, ενώ το ποίημα τον κατηγορούσε για καταπίεση των μειονοτήτων και για «κλωτσιές στους Κούρδους».
Η δικηγορική ομάδα του Ερντογάν προσπάθησε να απαγορεύσει πλήρως το ποίημα, ενώ η τότε καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ κατηγορήθηκε έντονα ότι υποχώρησε στις πιέσεις της Άγκυρας. Τελικά, οι κατηγορίες εναντίον του κωμικού αποσύρθηκαν και του παρασχέθηκε αστυνομική προστασία.
Με πληροφορίες από Guardian
