«Είχα δύο αγάλματα περίφημα, μια γυναίκα κι' ένα βασιλόπουλο ατόφια – φαίνονταν οι φλέβες· τόση εντέλειαν είχαν. Όταν χάλασαν τον Πόρον, τα 'χαν πάρη κάτι στρατιώτες και εις τ' Αργος θα τα πουλούσαν κάτι Ευρωπαίων· χίλια τάλλαρα γύρευαν. Άντεσε κ' εγώ εκεί, πέρναγα· πήρα τους στρατιώτες, τους μίλησα· "Αυτά και δέκα χιλιάδες τάλλαρα να σας δώσουνε, να μην το καταδεχτήτε να βγουν από την πατρίδα μας. Δι' αυτά πολεμήσαμεν"».
Στο γνωστό απόσπασμα από τα «Απομνημονεύματα» του Στρατηγού Μακρυγιάννη, το οποίο αποτέλεσε και θέμα έκθεσης στις πανελλαδικές εξετάσεις του 1987, συναντάμε τη ρήση που δανείζεται το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο για τη νέα περιοδική του έκθεση «Δι' αυτά πολεμήσαμεν... Αρχαιότητες και Ελληνική Επανάσταση» που θα διαρκέσει μέχρι τις 5 Ιουλίου 2020 και συνοδεύεται από κατάλογο 470 σελίδων με δοκίμια για το θέμα.
«Η νέα περιοδική έκθεση σχεδιάστηκε για να τιμήσει τη σημαντική επέτειο των 200 χρόνων από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης που πλησιάζει. Εστιάζει στις αρχαιότητες και στον ρόλο που έπαιξαν στην ενίσχυση του Αγώνα μέσα από το κίνημα του φιλελληνισμού αλλά και μέσω της ενδυνάμωσης της αυτοσυνείδησης των Ελλήνων» αναφέρει στο LIFO.gr η διευθύντρια του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, δρ. Μαρία Λαγογιάννη.
Οι πέντε θεματικές ενότητες της έκθεσης αναδεικνύουν την παράλληλη σχέση των αρχαιοτήτων με την ιστορική πορεία προς την ελευθερία, φωτίζοντάς τη από διαφορετικά σημεία. Είναι γεγονός ότι οι αρχαιότητες συνδέθηκαν με την Ελληνική Επανάσταση, τόσο από τους Έλληνες διαφωτιστές όσο και από τους φιλελληνικούς κύκλους.
Είκοσι έξι επιλεγμένες αρχαιότητες (22 μαρμάρινα γλυπτά και ανάγλυφα, 2 πήλινα αγγεία, 2 χάλκινα ειδώλια) από τις συλλογές του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου παρουσιάζονται σε έναν εκλεκτικό «διάλογο» με 26 νεότερα έργα του 18ου και 19ου αιώνα, στην πλειονότητά τους Ευρωπαίων δημιουργών: 8 ζωγραφικά έργα (ελαιογραφίες και υδατογραφίες), 11 λυτά χαρακτικά, 4 εικονογραφημένες εκδόσεις και 3 τέχνεργα των διακοσμητικών τεχνών.
Οι πέντε θεματικές ενότητες της έκθεσης αναδεικνύουν την παράλληλη σχέση των αρχαιοτήτων με την ιστορική πορεία προς την ελευθερία, φωτίζοντάς τη από διαφορετικά σημεία. Είναι γεγονός ότι οι αρχαιότητες συνδέθηκαν με την Ελληνική Επανάσταση, τόσο από τους Έλληνες διαφωτιστές όσο και από τους φιλελληνικούς κύκλους.
Μεγάλοι διαφωτιστές όπως ο Αδαμάντιος Κοραής (1748-1833) και ο Ρήγας Φεραίος (1757-1798) διέδωσαν το μήνυμα της εθνεγερσίας στη βάση της ιστορικής συνέχειας του ελληνισμού. Τα αρχαία μνημεία βοήθησαν τους εξεγερμένους να τεκμηριώσουν την ιστορική τους ταυτότητα. Από την άλλη μεριά, οι αρχαιότητες υπήρξαν ισχυρή πηγή έμπνευσης για το κίνημα του φιλελληνισμού.
Στο πρώτο μέρος της έκθεσης παρατίθενται πληροφορίες και τεκμήρια για τα επαναστατικά κινήματα που προηγήθηκαν τον 17ο και 18ο αιώνα, καθώς και για την ιδεολογική προετοιμασία του αγώνα, κατά την οποία οι αναφορές στο αρχαίο παρελθόν και στην ιστορική συνέχεια του έθνους αποτέλεσαν σταθερή συνιστώσα.
Εκτίθενται έργα που σχετίζονται με τον Αδαμάντιο Κοραή και τον Ρήγα Φεραίο, καθώς και χαρακτηριστικές εκδόσεις που σηματοδότησαν την έναρξη του φιλελληνικού ενδιαφέροντος, ενώ οι αρχαιότητες που πλαισιώνουν την ενότητα παρουσιάζουν χαρακτηριστικά εικονογραφικά πρότυπα, σαν αυτά που ενέπνευσαν την εικαστική απόδοση της υποδουλωμένης Ελλάδας.
Το δεύτερο μέρος σχολιάζει το φαινόμενο της διαρπαγής αρχαιοτήτων ως μία από τις όψεις με τις οποίες η αρχαιοφιλία επέδρασε στη γνωριμία της Δύσης με την ελληνική αρχαιότητα προεπαναστατικά, έχοντας ολέθριες επιπτώσεις όμως στην ακεραιότητα των μνημείων.
Ο επισκέπτης θα συναντήσει κάποια από τα σπαράγματα που απέμειναν μετά τη λαφυραγώγηση των αρχαίων μνημείων στην Ακρόπολη της Αθήνας, τον θησαυρό του Ατρέα στις Μυκήνες, τον ναό της Αφαίας στην Αίγινα και τον ναό του Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσσες της Αρκαδίας, μνημεία που βοήθησαν τον ελληνικό λαό να συνειδητοποιήσει τη σημασία των αρχαιοτήτων στη συγκρότηση συλλογικής ταυτότητας.
Το τρίτο μέρος παρουσιάζει το φαινόμενο του φιλελληνισμού, που, προσπαθώντας να ευαισθητοποιήσει την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, αξιοποίησε οπτικές αναφορές και εικονογραφικά μοτίβα του αρχαίου κόσμου. Διακοσμητικά τέχνεργα που διακινούνταν στα φιλελληνικά σαλόνια και αντλούσαν την έμπνευσή τους από τις μορφές αρχαίων πολεμιστών, καθώς και η παρουσίαση της σημαντικής για την καταγραφή των αρχαίων μνημείων δράσης της Γαλλικής Επιστημονικής Αποστολής του Μοριά, αποτελούν χαρακτηριστικά εκθέματα.
Το τέταρτο μέρος παρουσιάζει τη μέριμνα των Ελλήνων ήδη από την επαναστατική περίοδο για τη δημιουργία θεσμών που θα διαφύλασσαν και θα προστάτευαν τα αρχαία μνημεία, συμβάλλοντας στην περαιτέρω μελέτη του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.
«Το 1821-22, κατά την πολιορκία της αθηναϊκής Ακρόπολης, οι Έλληνες παραχωρούν μολύβι στους αποκλεισμένους Οθωμανούς για να μην αφαιρεθεί από τα μνημεία. Το 1825 ο Γρηγόριος Παπαφλέσσας εκδίδει διάταγμα για τη συγκέντρωση των αρχαίων στα σχολεία, ενώ το 1827 η Γ' Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας (1η Μαΐου 1827) απαγορεύει την πώληση και εξαγωγή τους» τονίζει η κ. Λαγογιάννη.
Στην ενότητα αυτή συναντάμε παραδείγματα από τις πρώτες συλλογές και τις ανασκαφές που διενεργήθηκαν μετά την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους. Παρουσιάζονται αρχαία έργα που κάποτε αποτέλεσαν τις πρώτες συλλογές του Εθνικού Μουσείου της Αίγινας (1829), του Κεντρικού Μουσείου της Αθήνας (1834 – το 1888 μετονομάστηκε σε Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο) και του Βαρβακείου Λυκείου (1837). Επίσης, αρχαιότητες που προήλθαν από τις πρώτες συστηματικές ανασκαφές της Αρχαιολογικής Εταιρείας.
Η έκθεση κλείνει με τη θεϊκή μορφή της Νίκης, εμβληματικού συμβόλου του επιτυχούς αγώνα, ενώ συμπληρώνεται από ψηφιακές προβολές που παρουσιάζουν τοπία της προεπαναστατικής Ελλάδας, συνοδευόμενες από κείμενο του Σατωβριάνδου, ένθερμου υποστηρικτή του ελληνικού ζητήματος, που με τον γλαφυρό του λόγο σχολιάζει την αρμονική σχέση του φυσικού τοπίου με τις αρχαιότητες.
«Ολοκληρώνοντας την περιήγησή του στην έκθεση, ο επισκέπτης θα έχει συναντήσει διαφορετικές όψεις της σύνδεσης των αρχαιοτήτων με την Ελληνική Επανάσταση και του τρόπου που αυτές επέδρασαν στη συγκρότηση της νεότερης συλλογικής μας ταυτότητας. Η τελική εγκατάσταση με τη θεϊκή μορφή της φτερωτής Νίκης λειτουργεί ως φόρος τιμής στη νίκη των Ελλήνων. Ως σπουδαίο παράδειγμα της ελεύθερης βούλησης ενός λαού να διεκδικήσει την ανεξαρτησία του και να αντλήσει έμπνευση από τις προγονικές του ρίζες και ως συμβολική υπόμνηση κάθε επίπονης αγωνιστικής διαδρομής που οδηγεί σε συλλογική ή ατομική νίκη» σημειώνει η κ. Λαγογιάννη.
«Δι' αυτά πολεμήσαμεν... Αρχαιότητες και Ελληνική Επανάσταση»
Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο
28ης Οκτωβρίου (Πατησίων) 44, Αθήνα, 213 214 4800 - 4856 - 4889
Διάρκεια έκθεσης: 12 Φεβρουαρίου 2020 - 5 Ιουλίου 2020
Ημέρες & ώρες λειτουργίας (χειμερινό ωράριο ως 31/3): Τρ. 13:00-20:00, Τετ.-Δευτ. 09:00-16:00
