Γεννήθηκα το 1953 στην περιοχή Χαριλάου της Θεσσαλονίκης. Μεγάλωσα σε ένα φτωχό περιβάλλον με πατέρα κομμουνιστή, που ως κυνηγημένος δεν μπορούσε να βρει εύκολα δουλειά, και μητέρα βασιλόφρονα. Μέσα στο σπίτι επικρατούσε ένας μετεμφυλιακός σπαραγμός.
Ήταν μια περίοδος που τριγυρνούσαμε σε χωράφια, παίζαμε σε χωματόδρομους και υπήρχε αλητεία στις γειτονιές. Μια γλυκιά φτώχεια με γλέντια σε παράγκες με ρετσίνα και ήχους από τραγούδια του Τσιτσάνη. Τον πατέρα μου τον έχασα σε πολύ μικρή ηλικία, όταν εκείνος ήταν 49 ετών, κι εγώ μόλις 13 χρονών.
Η μητέρα μου είχε ένα μπακάλικο, το οποίο και μας έζησε. Εκείνη μου εμφύσησε την αγάπη για το διάβασμα και το γράψιμο. Τελείωσα ιδιωτικό δημοτικό γιατί ο πατέρας μου πάντοτε ήθελε να με σπουδάσει, με αποτέλεσμα να πάει στη δασκάλα και να την παρακαλέσει να μην πληρώνει δίδακτρα.
Τελικά, πλήρωνε τα μισά και στη συνέχεια με έγραψε παράνομα στο 5ο Γυμνάσιο Αρρένων, που ήταν το καλύτερο της εποχής. Αργότερα έδωσα εξετάσεις και σπούδασα Γαλλική Φιλολογία στο Αριστοτέλειο και ξεκίνησα να εργάζομαι ως μεταφραστής γαλλικών.
• Οι αναμνήσεις από την παιδική ηλικία είναι άπειρες. Είχα το προνόμιο να μεγαλώσω σε μια φτωχογειτονιά δίπλα στο άλσος της Νέας Ελβετίας. Όλη μέρα παίζαμε, ενώ συνέβαιναν διάφορα, κι έχω χαρούμενες αλλά και τραυματικές μνήμες.
Η πιο μοιραία όλων ήταν την ημέρα που, καθώς επέστρεφα από το σχολείο, μου ανακοίνωσαν ότι ο πατέρας μου πέθανε από ανακοπή καρδιάς.
Ήταν κάτι συγκλονιστικό που άλλαξε τη δική μου ζωή και της οικογένειας μου. Ένα κομβικό και αναπάντεχο γεγονός, οδυνηρό, αλλά ταυτόχρονα απελευθερωτικό.
Υπήρχε πάντα η σκιά του πατέρα μέσα στο σπίτι και όταν εκείνος πέθανε, από τη μία ένιωσα βαθύ πόνο και από την άλλη αισθανόμουν ότι πλέον δεν μπορούσε να ασκεί έλεγχο πάνω μου.
Είχα καλλιτεχνικές τάσεις από μικρή ηλικία, αλλά ο εκείνος ήθελε να γίνω γιατρός. Κατά έναν περίεργο τρόπο, λοιπόν, ένιωσα για πρώτη φορά ότι μπορούσα να κάνω αυτό που ήθελα.
Δεν φοβήθηκα ποτέ στη ζωή μου. Όμως φόβο νιώθω μόνο ως προς την απώλεια του άλλου, ως προς το σωματικό τέλος όσων αγαπώ. Φοβάμαι για τα ζώα που έχω, τα σκυλιά και τις γάτες μου.
• Η απώλεια ξεπερνιέται καθώς η μία μέρα διαδέχεται την άλλη, με έναν σιωπηλό τρόπο, και νομίζω ότι πιο αβάσταχτη είναι η απώλεια της μητέρας παρά του πατέρα.
Όταν πέθανε η μητέρα μου, με την οποία είχα καλή σχέση, αλλά τα τελευταία χρόνια όχι τόσο στενή, σωματικά τη σκεφτόμουν νυχθημερόν, χωρίς να τη σκέπτομαι με το μυαλό.
Ένιωθα μέσα μου αυτή την αποκοπή. Γλυκά-γλυκά, όμως, η ανάμνηση χάθηκε και εξαφανίστηκε. Ο χρόνος επικαλύπτει, επιχωματώνει και έρχεται να σε λυτρώσει από τα πάντα.
Ο χρόνος αλλοιώνει τα πάντα, τα αισθήματα και τις αναμνήσεις. Ευτυχώς, διότι αλλιώς δεν θα μπορούσε να ζήσει ο άνθρωπος.
Η «αισιοδοξία της μνήμης» εξωραΐζει, αλλοιώνει και διαστρέφει κάθε σκέψη ή γεγονός. Δεν υπάρχει αντικειμενική ανάμνηση, όλα έχουν μια προσωπική πρόσληψη.
• Με τη δημοσιογραφία η ενασχόλησή μου άρχισε στην ηλικία των 28 ετών, στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη». Έγινε διευθυντής της εφημερίδας, διετέλεσα πρόεδρος της ΕΡΤ3, συνεργάστηκα με την «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία» και εξέδωσα επτά περιοδικά.
Όμως η δημοσιογραφία και η λογοτεχνία είναι ένας τρόπος ζωής, ένα ασίγαστο πάθος, είναι επιλογή, ταλέντο και μια διαδρομή αέναης αγρύπνιας και εγρήγορσης.
Προϋποθέτει σταθερό διάβασμα, να μη σου ξεφεύγει τίποτα, να έχεις τη θέληση να βρίσκεσαι συνεχώς μέσα στα γεγονότα, στη γραμμή του πυρός, να μετέχεις στην κοινωνία, να έχεις πλήρη συναίσθηση του τι γίνεται στη χώρα σου και στον κόσμο και φυσικά να έχεις ένα ευρύτερο όραμα.
Μακριά από τις σκοτεινές διαδρομές, τα μικροσυμφέροντα και τις φθηνές ιδεολογίες, διότι τότε χάνεις τον προορισμό και το μεγάλο παιχνίδι.
• Η συμβουλή που θα έδινα σήμερα στους νέους δημοσιογράφους είναι να διαβάζουν τις αληθινές πηγές, να εγκύπτουν δηλαδή στις πηγές των υδάτων, να μην περιορίζονται στην ενημέρωση του Διαδικτύου, να μην αφήνουν βιβλίο, ταινία ή μουσική χωρίς να εισχωρούν σε αυτά.
Με σοβαρότητα και δυσπιστία και δίχως να παρασύρονται από το lifestyle και την προκατάληψη. Κυρίως, να μη γίνονται ευκαιριακοί κλεφτοκοτάδες.
Ο Τύπος, όπως και η τέχνη, έχει μέσα του κάτι το ιερό. Όταν χαθεί αυτή η ιερότητα, τότε ξεπέφτεις σε μια πολεμική ιδιοτελούς διαδρομής. Χάνεται η βαθιά ανάσα και σβήνει το ευανάπνευστο.
• Για την οικονομική κρίση ευθύνες έχουμε όλοι, σε μεγαλύτερο βαθμό όμως οι πολιτικοί. Έλειψαν οι πολιτικές ηγεσίες, αλλά και όπου υπήρχαν κάποιοι ξεχωριστοί άνθρωποι με άλλες ποιότητες παραγκωνίστηκαν.
Να θυμίσω τι συνέβη στον Ράλλη και τι επέλεξαν οι πολίτες στην ψηφοφορία ανάμεσα σε Βενιζέλο και Παπανδρέου. Ήταν μια ψηφοφορία κρίσιμη για το μέλλον της χώρας και από σύμπλεγμα κατωτερότητας επέλεξαν τον Γιώργο Παπανδρέου. Από τότε άρχισε να διολισθαίνει η χώρα.
• Αριστερά δεν μπορεί να υπάρξει σήμερα. Γι' αυτό και δεν συναντάμε μια επαγγελία που να μπορεί να αναλύσει τη σύγχρονη δομή του κράτους αλλά και να μπορεί να προβλέψει το επερχόμενο. Δεν υπάρχει, λοιπόν, αριστερά, παρά μόνο κομμουνισμός και σοσιαλδημοκρατία. Ο όρος «αριστερά» κακοποιήθηκε, τον καταχράστηκαν πολλοί. Και τον οικειοποιήθηκαν με έναν ύποπτο τρόπο.
• Το χειρότερο χαρακτηριστικό του Έλληνα είναι ο διχασμός. Μας γοητεύουν τα δίπολα γιατί είμαστε γεννημένοι αναρχικοί. Ο Έλληνας είναι ατομιστής κι έχει μια προσωποκεντρική και εγωιστική αντίληψη του κόσμου.
Ποτέ μια κοινωνία δεν μπορεί να είναι σε αδιέξοδο. Δυσκολίες και περικυκλώσεις θα βρούμε αρκετές μπροστά μας, αλλά ιστορικά οι κοινωνίες πάντοτε επιβίωναν.
• Ένα τεράστιο ποσοστό των Ελλήνων ασχολείται κατ' ελάχιστον με τις τέχνες και τα υψηλά, τα οποία θεωρεί ασήμαντα. Και επιλέγει να ξοδεύει τον χρόνο του στο Facebook, στο κινητό και στην τηλεόραση, τα οποία κρίνει πιο σημαντικά.
Στην ίδια λογική κινείται και η εκάστοτε νεότητα. Κάποιοι, λοιπόν, θα αγωνίζονται για να επιβιώσουν, έχοντας μια βαθύτατη αδιαφορία για την «υπαρξιακή παραμυθία» όπως είναι το διάβασμα, ο συλλογισμός, η φιλοσοφία, η φωτογραφία.
Και μερικοί θα εξακολουθούν να συνεχίζουν την παράδοση των ολίγων. Πιστεύω ότι σε κάθε γενιά γεννιούνται υπέροχα παιδιά, μεγάλοι συγγραφείς και σπουδαίοι ζωγράφοι, διανοούμενοι, σκηνοθέτες.
• Τα social media πράγματι άλλαξαν την καθημερινότητά μας. Αλλά το άγγιγμα ή τον προορισμό δεν μπορεί να τον σταματήσει κανένα Facebook. Το πάθος, η όραση, ο στόχος, ο ίλιγγος της δημιουργίας, ο σπινθήρας, θα εξακολουθούν να εφευρίσκονται μέσα από την ανοιχτή βεντάλια πιθανοτήτων της ζωής. Οι μέτριοι ή οι χαλαροί θα περιπλανηθούν ή θα χαθούν.
• Η λογοτεχνία λειτουργεί ως μια βαθύτερη ανάγκη να βυθιστείς, να κατανοήσεις και να αποδόσεις με νέους τρόπους την ανθρώπινη κατάσταση: τη φαιδρότητα, το μεγαλείο, την τραγωδία, την χθαμαλότητα, το θεϊκό στοιχείο και την ποταπότητα, το κωμικό, το απρόβλεπτο, την ποίηση, το θάμβος.
Όλα εκείνα που σε κάνουν να νιώθεις ότι υπάρχουν κόσμοι και σύμπαντα πέραν του καθημερινού και στα οποία όταν καταφύγεις αισθάνεσαι ανάερος, ευτυχής και ισορροπημένος. Εκεί όπου το μυαλό ανακαλύπτει την υπεραξία των πραγμάτων.
• Μέσα από τη συγγραφή βρήκα νέα χαρακτηριστικά του εαυτού μου αλλά και των άλλων. Οι άλλοι είμαι εγώ κι εγώ είμαι οι άλλοι. Γι' αυτό πρέπει να ταξιδεύεις συνεχώς, για να συναντάς τον σπινθηρισμό και την έμπνευση της νέας αφήγησης.
Με αυτό τον τρόπο βιώνεις την ανύψωση και τη διεύρυνση της αυτοσυνείδησης. Όλα αυτά τα επιτυγχάνεις με την απόλαυση του διαβάσματος και της συγγραφής.
• Ζούμε εν ροή και μέσα στη φθορά. Με συγκινούν τα απρόβλεπτα. Μια χειρονομία, μια φράση, ένα πρόσωπο, ένα ζώο, ένα τοπίο, ένας συσχετισμός πραγμάτων που θα λαμπυρίσει και ο φωσφορισμός αυτός θα μου προκαλέσει την πυροδότηση της έμπνευσης.
Εκεί είναι όπου ενυπάρχει η ανέλιξη της αφήγησης. Αποφεύγω τα κεκτημένα πεδία και πάντα επιλέγω τις μεταβλητές και όχι τις σταθερές της ζωής.
• Γράφοντας το σενάριο της ταινίας Όλα είναι δρόμος, διέκρινα ότι όλα στη ζωή μας είναι δρόμοι που διανοίγονται μπροστά μας.
Ο καθένας έχει το δικό του μυστικό μονοπάτι και λειτουργούμε ως παγοθραυστικά σε πορείες μη διασφαλισμένες.
Κανείς δεν μπορεί να ξέρει τι θα συμβεί αύριο. Μια αέναη περιπέτεια χωρίς τελειωμό, όπου κατοικεί ο συγκλονισμός.
• Η μαγκιά, η αλητεία και ο υπόκοσμος είναι μια γκρίζα περιοχή. Μια διασύνδεση που κινείται στο περιθώριο, το οποίο δεν μπορεί να επιζήσει αν δεν στηρίζεται στο καθωσπρέπει.
Καμία ισχυρή συμμορία δεν μπορεί να επιβιώσει αν δεν στηρίζεται στην αστυνομία και στο κράτος. Εκεί διακρίνεις το αυθεντικό αλλά και τα Ημισκούμπρια.
Βέβαια, η έννοια του μυθικού και θρυλικού παλικαρά έχει παρέλθει. Οι σύγχρονες μαφίες είναι πολύ πιο φονικές, αλλά ακόμη κι εκεί υπάρχουν άτομα με τιμή. Ο υπόγειος κόσμος είναι εκείνος που βιώνει με βιαιότητα τα συμβαίνοντα και ζει την περιπέτεια της ζωής με έναν πιο οδυνηρό τρόπο.
• Η Θεσσαλονίκη είναι μια υπέροχη πόλη. Αυτό που τη διαχωρίζει είναι το πλούσιο παρελθόν της σε εποχές όπως η μακεδονική, η ρωμαϊκή, η βυζαντινή, η οθωμανική και η νεότερη. Έχει πολλά μνημεία, εκκλησίες και αρχιτεκτονικά κτίρια. Έχει ένα βάθος κι ένα βάρος.
Είναι περίπλοκη, πολυπρόσωπη, μυστηριώδης και αινιγματική, με συντηρητικά χαρακτηριστικά αλλά και στοιχεία πρωτοπορίας. Όμως, χωρίς τη συντήρηση, δεν εμφανίζονται οι πρωτοπορίες.
Όπως συνέβη και με τους Beatles, που πέτυχαν στο Λίβερπουλ και όχι στο Λονδίνο. Όσο πιέζεις το καπάκι, τόσο θα υπάρχουν από κάτω άνθρωποι που θα το σπρώχνουν προς τα πάνω.
• Τη μοναξιά τη βρίσκει κανείς και τη δημιουργεί. Αν την επιλέξεις, όπως και τη μοναχικότητα, είσαι ευτυχισμένος. Ευτυχής είναι αυτός που μπορεί να μείνει μόνος. Βέβαια, υπάρχουν και στιγμές που η μοναξιά γίνεται αφόρητη. Ο έρωτας έχει άπειρες εκδοχές, είτε είναι σωματικός, είτε εγκεφαλικός, είτε πνευματικός.
Η ομορφιά έχει πολλές ποικιλίες και υπακούει στις προδιαγραφές του κάλλους. Αλλά υπάρχουν και ποικιλίες που βρίσκονται εκτός αυτού του τυπικού κάλλους κι έχουν μια μοναδική προσωπικότητα, ανεξαγόραστη και ξεχωριστή.
Η διάρκεια του έρωτα κρατά περίπου δύο χρόνια και στη συνέχεια είτε χωρίζεις είτε πηγαίνεις σε άλλα επίπεδα, αγάπης, αλληλεγγύης και ευγενικής συνύπαρξης. Ο έρωτας είναι ατάσθαλος. Η αγάπη είναι η δυναμική και όμορφη ισορροπία μέσα στη συγκατάβαση.
• Δεν φοβήθηκα ποτέ στη ζωή μου. Όμως φόβο νιώθω μόνο ως προς την απώλεια του άλλου, ως προς το σωματικού τέλους όσων αγαπώ. Φοβάμαι για τα ζώα που έχω, τα σκυλιά και τις γάτες μου. Πριν από δώδεκα χρόνια έχασα μια γάτα στο εξοχικό μου στη Χαλκιδική και πηγαίνω ακόμη και την ψάχνω. Ξέρω ότι έχει πεθάνει, αλλά δεν μπορώ να την ξεχάσω.
Τα ζώα έχουν κάτι πολύ περίεργο μέσα τους, κάτι το αδιαμεσολάβητο. Στοιχεία που μας υπερβαίνουν και δεν μπορούμε να τα καταλάβουμε. Δεν συλλογιούνται και οι μόνες τους ιδιοτέλειες είναι το φαγητό και η προστασία τους. Οι γάτες έχουν κάτι το μεγαλειώδες και τα σκυλιά διακρίνονται για την πίστη τους. Διδάσκομαι από τα ζώα.
Μένω έκθαμβος από μια κίνηση, όπως όταν βάζω στο σκυλί μου φαγητό και δεν τρώει, αν πρώτα δεν το χαϊδέψεις. Παρόλο που πεινάει, δεν τρώει αν δεν του προσφέρεις το χάδι. Ακόμη και το πώς τρέμει μερικές φορές είναι ένας τρόπος για να συνειδητοποιήσεις ότι εκεί κατοικεί το ανερμήνευτο.
• Η φθορά του σώματος είναι αναπόφευκτη. Το μυαλό είναι μια εκδοχή της σάρκας. Χωρίς τη σωματική ακεραιότητα δεν μπορείς να υπάρξεις ως πνεύμα. Αν δεν έχεις την αίσθηση της φθοράς και του τέλους, οδηγείσαι στην ύβρη.
Τόσο οι νίκες όσο και οι ήττες είναι σημαντικές. Απλώς ο άνθρωπος θέλει πάντα τη νίκη, η ήττα όμως είναι διδακτική. Το χρήσιμο είναι να μπορείς να μετατρέψεις την ήττα σε συγκριτικό πλεονέκτημα, μακριά από την αυταρέσκεια και τις ιδέες μεγαλείου.
• Έχω μετανιώσει για πολλά πράγματα, όπως για το ότι δεν εκτίμησα ορισμένους ανθρώπους όσο θα έπρεπε. Δεν αντιλήφθηκα πόσο σημαντικοί μπορεί να ήταν. Είχα την αλαζονεία της ευμορφίας και της νεότητας και μου έλειπαν η σοβαρότητα, η διάθεση και τα κριτήρια. Όταν είσαι νέος παρασύρεσαι από την αποδοχή που έχεις από τους άλλους και το βίαιο πάθος να ζήσεις.
Προτιμάς να γλεντήσεις από το να σταθμεύσεις σε μια γνωριμία με έναν ωραίο άνθρωπο. Ακόμα μετανιώνω για το ότι πολλές φορές δεν ήμουν τόσο αδιάλλακτος όσο θα έπρεπε. Δεν μπορείς να λειτουργείς πάντα με τα ίδια ρεφλέξ. Λάθη θα κάνεις, αρκεί να μην πράξεις παραπάνω από τρία μεγάλα κατά τη διάρκεια της ζωής σου.
• Τα σημαντικά κρύβονται σε αυτά που χάθηκαν αλλά και σε αυτά που έμειναν δίπλα μας. Θεωρώ όμως ότι αυτά που χάθηκαν σε κινητοποιούν. Μπορείς να χάσεις κάτι και από πείσμα να φτιάξεις κάτι άλλο, για να το αντιρροπίσεις. Κι αυτό είναι μια νίκη.
Πιστεύω ότι είμαι πολύ τυχερός άνθρωπος γιατί δεν μου έτυχαν μεγάλες ασθένειες, μεγάλα τροχαία και η χώρα μου ζει ειρηνικά εδώ και πολλές δεκαετίες.
• Η πληρότητα είναι η ισορροπία. Η ευτυχία είναι έξαρση μικρού χρόνου. Αν και η λέξη «ευτυχία» μου φαίνεται «ψευδομεσοαστική», ελαφρώς Άρλεκιν, πιστεύω ότι η φωτεινή ισορροπία που εμπεριέχει μικρές εξάρσεις είναι η απόλυτη ευτυχία. Την ίδια στιγμή μια βαθιά πληγή μπορεί να αποδειχτεί και αυταπάτη.
Η ζωή με έχει μάθει ότι πρέπει να πιστεύεις στις μεγάλες ιδέες και στα μεγάλα οράματα. Να αγαπάς τη γλώσσα και τη χώρα σου. Να είσαι αφοσιωμένος σε ό,τι κι αν κάνεις.
Να βυθίζεσαι με έναν πυρετικό τρόπο σε πράγματα που έχεις επιλέξει κι αγαπάς. Τότε κάπου θα φτάσεις. Αντίθετα, αν αλλάζεις ρότα και κατευθύνεσαι στην επιπολαιότητα, είναι βέβαιο ότι δεν θα πας πουθενά.
Επομένως, μόνο αφοσίωση. Διότι η λέξη ελπίδα δεν σημαίνει για μένα τίποτα. Είναι ένας συνδυασμός παραγόντων και ενεργειών που έχει σχέση με τη βουλησιαρχία. Η βούληση αντλεί από τα δεδομένα και το πάθος συνδυάζει αυτά τα δεδομένα και δημιουργεί το ρήγμα της ελπίδας.
Σε λίγες μέρες κυκλοφορεί το νέο βιβλίο του Γιώργου Σκαμπαρδώνη Λεωφορείο ‒ Δεκαεννιά Στάσεις από τις εκδόσεις Πατάκη.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO
