Στην πλήρη αποκατάσταση ενός χειρογράφου που ανακαλύφθηκε το 1980 μέσα σε ένα θερμός στο δάσος κοντά στα χαλάσματα του κρεματόριου ΙΙΙ στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς - Μπίρκεναου, προχώρησαν δύο Ρώσοι ερευνητές.
Πρόκειται για τις σημειώσεις του Μαρσέλ Νατζαρή, ενός Εβραίου εμπόρου από τη Θεσσαλονίκη που θάφτηκαν στο σημείο τον Νοέμβριο του 1944, λίγους μήνες πριν την απελευθέρωση από τον Κόκκινο Στρατό.
Ο Νατζαρή είχε μεταφερθεί στο στρατόπεδο συγκέντρωσης και είχε υποχρεωθεί από τους Ναζί να γίνει μέλος της ειδικής μονάδας των Sonderkommando, εξαναγκασμένος να βοηθά στις συμπληρωματικές εργασίες που συνδέονταν με τις ρατσιστικές δολοφονίες και να αδειάζει τους θαλάμους αερίων από τις σορούς των θυμάτων.
«Όλοι υποφέραμε πράγματα εδώ που δεν μπορεί να συλλάβει ο ανθρώπινος νους», αναφέρει, μεταξύ άλλων στην επιστολή του ο Νατζαρή.
«Κάτω από έναν κήπο, υπάρχουν δύο ατέλειωτοι υπόγειοι χώροι: Στον έναν γδύνονταν, ο άλλος ήταν ο θάλαμος αερίων» γράφει και προσθέτει: «Οι άνθρωποι έμπαιναν μέσα γυμνοί και μόλις έφταναν τους 3.000, ο θάλαμος έκλεινε και τους σκότωναν με αέριο».
Ο Έλληνας αιχμάλωτος του στρατοπέδου περιγράφει ακόμη πως οι κρατούμενοι «στοιβάζονταν σαν σαρδέλες» ενώ οι Ναζί χρησιμοποιούσαν μαστίγια για να τους πιέσουν να κολλήσουν ο ένας πιο κοντά στον άλλο πριν σφραγίσουν τις πόρτες και ελευθερώσουν το αέριο.
«Μισή ώρα αργότερα, ανοίγαμε τις πόρτες και ξεκινούσε η δουλειά μας», συνεχίζει. Ποια ήταν η δουλειά τους; Να μεταφέρουν τις σορούς στα κρεματόρια, όπου «ένα ανθρώπινο πλάσμα κατέληγε σε 640 γραμμάρια στάχτης», όπως γράφει χαρακτηριστικά.
Το χειρόγραφο που είναι γραμμένο στα ελληνικά ήταν σε πολύ κακή κατάσταση αλλά αποκαταστάθηκε κατά 90% έπειτα από τις επίπονες προσπάθειες του Ρώσου ιστορικού Pavel Polian και του ειδικoύ εφαρμογών πληροφορικής Aleksandr Nikitjaev, και χάρη σε μία τεχνική που ονομάζεται πολυφασματική ανάλυση και απεικόνιση.
Σε άλλο σημείο του κειμένου, ο Νατζαρή, απευθυνόμενος στους φίλους του Δημήτριο Στεφανίδη, συνεταίρο του, τον Ηλία Κοέν, τον Γιώργο Γούναρη και τη Σμαρώ Ευφραιμίδου τους λέει: «θα πείτε διαβάζοντας, τι εργασία έκαμα, πώς μπόρεσα να κάνω εγώ, η ένας οποιοσδήποτε άλλος αυτή τη δουλειά, καίγοντας τους ομοθρήσκους μου. Σκέφτηκα πολλές φορές να μπω κι εγώ μαζί τους, να τελειώσω, αλλά με κρατούσε πάντα η εκδίκησις. Θέλησα και θέλω να ζήσω για να εκδικηθώ το θάνατο του μπαμπά μου, της μαμάς μου και της αγαπημένης μου αδερφής. Δεν φοβάμαι το θάνατο, είναι δυνατόν να τον φοβηθώ μετά από τόσα που είδαν τα μάτια μου;».
Η σπανιότητα και η ιστορική σημασία του χειρογράφου του Νατζαρή το καθιστά πολύ ξεχωριστό δήλωσε στη Deutsche Welle ο Pavel Polian.
Το χειρόγραφο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στα γερμανικά αυτό τον μήνα στο τετραμηνιαίο περιοδικό του Ινστιτούτου Σύγχρονης Ιστορίας του Μονάχου και πρόκειται για ένα από τα 9 γραπτά ντοκουμέντα που βρέθηκαν θαμμένα στο Άουσβιτς. Όλα τους είναι γραμμένα από συνολικά πέντε ανθρώπους που εργάστηκαν ως μέλη της μονάδας των Sonderkommando και κατά τον Polian πρόκειται για τις γραπτές μαρτυρίες που βρίσκονται «στο επίκεντρο του Ολοκαυτώματος».
Μετά τον πόλεμο και την απελευθέρωση του Άουσβιτς, ο Νατζαρή επέστρεψε στην Ελλάδα. Το 1951, μαζί με το γιο και τη γυναίκα του μετανάστευσαν στις ΗΠΑ, όπου εργάστηκε σαν ράφτης. Πέθανε το 1971 στην Νέα Υόρκη, σε ηλικία 54 ετών.
Μάλιστα, παρότι έγραψε τα απομνημονεύματά του όταν επέστρεψε στην Ελλάδα, φαίνεται πως είτε ξέχασε είτε δεν ανέφερε σε κανέναν τις σημειώσεις που είχε θάψει βαθιά στο χώμα κοντά στο κρεματόριο ΙΙΙ.
Mε πληροφορίες από Deutche Welle και Gizmondo
