Ο Santiago Ramón y Cajal (1852-1934), ο διάσημος ιστολόγος και νευροεπιστήμονας, ήθελε να γίνει καλλιτέχνης και φωτογράφος, αλλά ο πατέρας του Χούστο Ραμόν, λέκτορας ιατρικής και ανατομίας επέμενε να ακολουθήσει σταδιοδρομία γιατρού. Ο Spaniard επέλεξε τελικά τον τομέα της νευρολογίας, αλλά το ενδιαφέρον του για τις εικαστικές τέχνες παρέμεινε έντονο και μάλιστα αποδείχθηκε πολύ χρήσιμο, όταν οι εικονογραφήσεις του άρχισαν να κοσμούν τις σελίδες της ιατρικής βιβλιογραφίας. Το The Beautiful Brain: The Drawings, κυκλοφόρησε πρόσφατα από την Abrams Books και παρουσιάζει 80 εικονογραφήσεις του ανθρώπινου εγκεφάλου από τον Santiago Ramón y Cajal ο οποίος συχνά χαρακτηρίζεται ως "ο πατέρας της μοντέρνας νευροεπιστήμης". Η έκδοση συνοδεύει την ομότιτλη έκθεση που εγκαινιάστηκε τον Ιανουάριο στο Weisman Art Museum στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα (μέχρι τις 21 Μαΐου) και διοργανώθηκε από το Ινστιτούτο Cajal που εδρεύει στη Μαδρίτη της Ισπανίας.
Ο Cajal και οι σύγχρονοί του εξήγησαν και εικονογράφησαν τις λειτουργίες του εγκεφάλου σαν ένα βιολογικό δίκτυο με έναν εντελώς καινούργιο τρόπο, ο οποίος παραμένει θεμελιώδης στην επιστήμη της νευρολογίας, ακόμα και σήμερα
Ο Cajal, ο οποίος βραβεύτηκε με το Νόμπελ Ιατρικής το 1906 παραμένει άγνωστος σε σχέση με τους σύγχρονούς του επιστήμονες του 19ου αιώνα, Δαρβίνο και Παστέρ. Ο νευροεπιστήμονας Larry W. Swanson γράφει σε ένα κεφάλαιο του βιβλίου ότι αυτό μπορεί να συμβαίνει «γιατί δεν υπάρχουν απλά μέσα για να αποδώσουν περιληπτικά τον τρόπο με τον οποίο ο Cajal και οι σύγχρονοί του εξήγησαν και εικονογράφησαν τις λειτουργίες του εγκεφάλου σαν ένα βιολογικό δίκτυο με έναν εντελώς καινούργιο τρόπο, ο οποίος παραμένει θεμελιώδης στην επιστήμη της νευρολογίας, ακόμα και σήμερα». Πράγματι ίσως κάποιοι αναγνώστες του βιβλίου να δυσκολευτούν να καταλάβουν πώς κατάφερε να διακρίνει τις πληροφορίες που παραθέτει για τη ροή πληροφοριών των νευρώνων στον αμφιβληστροειδή μόνο με τη μελέτη δειγμάτων μέσα από ένα μικροσκόπιο. Οι απεικονίσεις του ωστόσο όχι μόνο είναι επιστημονικά ακριβείς, αλλά είναι περίπλοκες και εντυπωσιακές και δεν μπορεί παρά να θαυμάσει κάποιος τη σαφήνεια που τις διακρίνει και τις γεμάτες σιγουριά και κίνηση γραμμές του. Όπως λέει και ο Eric Himmel στο εισαγωγικό σημείωμα του βιβλίου:«Οι δενδρίτες και οι άξονες, το πυκνό δίκτυο του εγκεφάλου, φαίνεται να πάλλονται από ζωή». Κι ακόμα κι αν σήμερα μπορούμε να εξετάσουμε πιο ακριβείς σαρώσεις του εγκεφάλου, το έργο του Cajal αποπνέει μια προφητική άποψη της εσωτερικής λειτουργίας του ανθρώπινου εγκεφάλου. —Μαρούσα Θωμά
