Με την έκθεση «100 χρόνια Χοσέ Γουαδαλούπε Ποσάδα» ξεκίνησε το Athens Print Fest/Third Edition στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων, την οποία παρουσιάζουν ο Οργανισμός Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων και η Ένωση Ελλήνων Χαρακτών, σε συνεργασία με την Πρεσβεία του Μεξικού και την υποστήριξη του υπουργείου Εξωτερικών του Μεξικού, της Μεξικανικής Υπηρεσίας Διεθνούς Συνεργασίας για την Ανάπτυξη και του Ιδρύματος Ποσάδα. Το 2013 συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από τον θάνατο του Χοσέ Γουαδαλούπε Ποσάδα, του Μεξικανού καλλιτέχνη που ξεπέρασε τόσο την εποχή του όσο και τα στενά γεωγραφικά όρια της πατρίδας του και έγινε σημείο αναφοράς για τον παγκόσμιο πολιτισμό. Η επετειακή έκθεση που οργανώθηκε με την υποστήριξη της μεξικανικής κυβέρνησης και συγκεντρώνει αντιπροσωπευτικά έργα της ευρείας και πολυποίκιλης εικαστικής παραγωγής του, αφού περιόδευσε σε πολλές χώρες, κάνει μια στάση στην Αθήνα, όπου θα βρίσκεται μέχρι τις 31 Μαρτίου.
Ο Χοσέ Γουαδαλούπε Ποσάδα γεννήθηκε το 1852 στο Aguascalientes στο Μεξικό και για πολλούς είναι ο θεμελιωτής της σύγχρονης μεξικανικής τέχνης. Ο Ποσάδα θεωρείται, επίσης, εκείνος που με την πολιτική και κοινωνική κριτική του έργου του στηλίτευσε τις πολιτικές αδικίες της εποχής του, οι οποίες οδήγησαν στη Μεξικανική Επανάσταση του 1910. Το ξεκίνημά του ήταν ταπεινό – ήταν ο έβδομος γιος μιας οικογένειας που ανήκε στην εργατική τάξη, ενώ και οι δύο, ινδικής καταγωγής, γονείς του ήταν αγράμματοι. Γραφή και ανάγνωση έμαθε από τον μεγαλύτερο αδελφό του, Cirilo, ο οποίος ήταν δάσκαλος και, καθώς το ταλέντο του στη ζωγραφική έγινε σύντομα αντιληπτό, στα δεκαέξι του πήγε μαθητευόμενος στο τυπογραφείο του Jose Trinidad Pedroza −ένα από τα καλύτερα της χώρας−, ο οποίος του δίδαξε την τέχνη της τυπογραφίας, με έμφαση στη λιθογραφία και στη χαρακτική σε ξύλο και μέταλλο.
Oι άνθρωποι ανταποκρίθηκαν στον συμβολισμό της «Calavera», δεδομένου ότι ήταν βαθιά ριζωμένη στην κουλτούρα και το υποσυνείδητό τους. Ενώ επιφανειακά ο συμβολισμός της «Calavera» −η οποία είναι στην ουσία ο θάνατος− είναι μακάβριος, ήταν μια υπενθύμιση ότι η φυσική ζωή είναι πεπερασμένη, ενώ το πνεύμα αιώνιο. Επιπλέον, η πρόθεση του Ποσάδα ήταν να δείξει ότι απέναντι στον θάνατο είναι όλοι ίσοι, ανεξαρτήτως κοινωνικής τάξης και οικονομικής επιφάνειας.
Τρία χρόνια αργότερα ξεκινά την καριέρα του ως πολιτικός γελοιογράφος στην τοπική εφημερίδα «El Jicote» («Η Μέλισσα») που εκδίδει ο Pedroza, η οποία κλείνει έπειτα από 11 τεύχη, επειδή ένα σκίτσο του Ποσάδα ενόχλησε κάποιον ισχυρό πολιτικό παράγοντα. Aναγκάζεται να μετακομίσει στη Leon, όπου με τη βοήθεια του Pedroza ανοίγει ένα τυπογραφείο. Παντρεύεται τη Μaria de Jesús Vela στις 20 Σεπτεμβρίου του1875 και αποκτούν ένα παιδί, το οποίο πεθαίνει σε νεαρή ηλικία. Επικεντρώνεται στις εμπορικές και διαφημιστικές εργασίες, στις εικονογραφήσεις βιβλίων, καθώς και στην εκτύπωση αφισών και άλλων αναπαραστάσεων ιστορικών και θρησκευτικών προσωπικοτήτων. Οι δουλειές του πηγαίνουν πολύ καλά μέχρι που το 1888 μια καταστροφική πλημμύρα τον αναγκάζει να μετακομίσει στην Πόλη του Μεξικού. Ανοίγει δικό του κατάστημα και ξεκινά να συνεργάζεται με πολλούς εκδότες. Η σημαντικότερη συνεργασία του ήταν με τον Antonio Vanegas Arroyo, τον μεγαλύτερο εκδότη της πόλης. Μαζί δημιούργησαν τα «Hojas Volantes» («Ιπτάμενα Φύλλα»), μονοσέλιδα τυπωμένα από τη μία πλευρά, που διανέμονταν στους δρόμους της πόλης για μια δεκάρα το κομμάτι. Αυτές οι σελίδες κάλυπταν μια ολόκληρη σειρά θεμάτων που κυμαίνονταν από ηθικές ιστορίες έως κουτσομπολιά για την υψηλή κοινωνία και τραγούδια, και ήταν εικονογραφημένες. Γι' αυτά τα μονοσέλιδα δημιούργησε το διάσημο έργο του «Calavera de la Catrina», το οποίο είχε ως στόχο να σατιρίσει τη ζωή των ανώτερων τάξεων κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του Πορφίριο Ντίας.
Όλο και περισσότερο ο Ποσάδα στρεφόταν προς τον συμβολισμό της «Calavera» (κρανίο), με τις εικόνες του να γεμίζουν πολιτική σάτιρα. Η δικτατορία του Πορφίριο Ντίας ήταν σε πλήρη εξέλιξη και οι κοινωνικές αδικίες ανεξέλεγκτες. Η απόφαση να αξιοποιήσει τους σκελετούς στις απεικονίσεις του είχε διττό αποτέλεσμα. Οι εικόνες ήταν τόσο έντονες, που ήταν αδύνατον να αγνοηθούν. Επίσης, οι άνθρωποι ανταποκρίθηκαν στον συμβολισμό της «Calavera», δεδομένου ότι ήταν βαθιά ριζωμένη στην κουλτούρα και το υποσυνείδητό τους. Πολλοί προ-κολομβιανοί πολιτισμοί διακοσμούσαν ναούς με κρανία και γοητεύονταν από τον θάνατο. Ενώ επιφανειακά ο συμβολισμός της «Calavera» −η οποία είναι στην ουσία ο θάνατος− είναι μακάβριος, ήταν μια υπενθύμιση ότι η φυσική ζωή είναι πεπερασμένη, ενώ το πνεύμα αιώνιο. Επιπλέον, η πρόθεση του Ποσάδα ήταν να δείξει ότι απέναντι στον θάνατο είναι όλοι ίσοι, ανεξαρτήτως κοινωνικής τάξης και οικονομικής επιφάνειας.
Όντας εξαιρετικά εργατικός και με τα έργα του να υπολογίζονται σε 20.000, από τα οποία μόνο τα 2.000 έχουν σωθεί, ο Ποσάδα κατάφερε, με μια νέα τεχνική, να αυξήσει την παραγωγή του. Τα φυλλάδια της μιας δεκάρας είχαν κατακλύσει πια την Πόλη του Μεξικού, ευαισθητοποιώντας τους πολίτες απέναντι στις πολιτικές αδικίες και στις ανομίες, συμβάλλοντας σημαντικά στο έργο των Ζαπατίστας που αναζητούσαν δικαιοσύνη απέναντι στα δεινά της δικτατορίας του Πορφίριο Ντίας. Ο ίδιος, αν και επηρέασε καλλιτέχνες όπως ο Ντιέγκο Ριβέρα, που συνήθιζε να τον παρακολουθεί να εργάζεται, έμεινε στην αφάνεια και στη φτώχεια. Πέθανε ήσυχα το έτος 1913, μόνος και αδέκαρος, και θάφτηκε σε έναν κοινό τάφο.
Λίγα χρόνια αργότερα, ο Γάλλος καλλιτέχνης Jean Charlot, ο οποίος συνεργαζόταν σε μια τοιχογραφία στην Πόλη του Μεξικού με τον Ντιέγκο Ριβέρα, είδε ένα έργο του Ποσάδα που εξακολουθούσε να χρησιμοποιείται στην εικονογράφηση των φυλλαδίων της μιας δεκάρας και εντυπωσιάστηκε. Άρχισε να συλλέγει πυρετωδώς τα έργα του και δημοσίευσε ένα άρθρο γι' αυτόν, που δημιούργησε αίσθηση. Η συνεισφορά του Charlot υπήρξε καθοριστική για την αναγνώριση της αξίας του Ποσάδα και βοήθησε στο να πάρει ο Μεξικανός καλλιτέχνης τη θέση που του άξιζε στην Ιστορία της Τέχνης. Δεν πρέπει, εξάλλου, να ξεχνάμε ότι μετά τον θάνατό του το έργο του έχει συνδεθεί άρρηκτα με τη μεξικάνικη Ημέρα των Νεκρών, παραμένοντας ζωντανό. Ο, κατά τον Κάρλος Φουέντες, «καλύτερος χαράκτης της ισπανόφωνης Αμερικής» κατάφερε με το έργο του, που ο Οκτάβιο Πας περιέγραψε ως «ελάχιστων γραμμών και μέγιστης έκφρασης», να νικήσει τον θάνατο τελικά.
Info:
Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων:
Γερμανικού & Μυλλέρου, Μεταξουργείο
210 52 02 420 -21
Επιμέλεια έκθεσης: Ντένης Ζαχαρόπουλος
Διάρκεια: 1 – 31 Μαρτίου 2016
Ώρες Λειτουργίας: Τρίτη 10.00 – 21.00, Τετάρτη – Σάββατο 10.00 – 19.00 & Κυριακή 10.00 – 16.00
