Το σκάνδαλο Epstein είχε ένα εντελώς απρόσμενο παράπλευρο θύμα: την ίδια την αμερικανική φιλανθρωπία. Στο μάτι του κυκλώνα βρέθηκε ο Bill Gates, ο συνιδρυτής της Microsoft και ο άνθρωπος πίσω από το Bill & Melinda Gates Foundation — ίσως το πιο ισχυρό φιλανθρωπικό ίδρυμα του πλανήτη, με τεράστιο έργο για την υγεία στην Αφρική και την Ινδία. Μόνο που το προφίλ του «άγιου» των τεχνολογικών ελίτ διαλύθηκε εις τα εξ ων συνετέθη, όταν επιβεβαιώθηκε ότι πέρασε χρόνο —υπερβολικά πολύ χρόνο— με τον Jeffrey Epstein (τον καταδικασμένο σεξουαλικό προαγωγό που αυτοκτόνησε σε φυλακή της Νέας Υόρκης), παρέα με νεαρές γυναίκες στις αρχές της δεκαετίας του 2010.
Μπορεί στον Gates να μην αποδόθηκαν ποινικές ευθύνες, αλλά το brand name του δέχτηκε θανάσιμο πλήγμα. Ο άνθρωπος που κάποτε κρατούσε τα σκήπτρα του πλουσιότερου στον κόσμο είδε ακόμα και τον στενό του φίλο, τον Warren Buffett, να του γυρίζει την πλάτη. «Δεν έχω μιλήσει καθόλου μαζί του από τότε που αποκαλύφθηκε όλη αυτή η υπόθεση», δήλωσε κοφτά ο Buffett στις 31 Μαρτίου στο CNBC, ξεκαθαρίζοντας ότι παγώνει τις δωρεές του προς το Ίδρυμα Gates, το οποίο με τη σειρά του ξεκίνησε εξωτερικό έλεγχο για τις σχέσεις του ιδρυτή του με τον Epstein.
Η πτώση του Bill Gates γκρέμισε οριστικά τον μύθο του «καλοπροαίρετου δισεκατομμυριούχου» και στέρησε από τον αμερικανικό καπιταλισμό το τελευταίο του ηθικό άλλοθι.
Αυτή την κρίση αξιοπιστίας έσπευσαν να εκμεταλλευτούν οι υπόλοιποι δισεκατομμυριούχοι της Silicon Valley, βρίσκοντας την τέλεια ευκαιρία να επιτεθούν στο ίδιο το concept της φιλανθρωπίας, την οποία θεωρούν «υπερβολικά woke» και προοδευτική. Το περίφημο "Giving Pledge", το κίνημα που ξεκίνησε ο Gates το 2010 για να πείσει τους κροίσους του πλανήτη να δωρίσουν τουλάχιστον τη μισή τους περιουσία, πλέον πνέει τα λοίσθια. Ο Jeff Bezos της Amazon δεν υπέγραψε ποτέ. Ο Elon Musk, που είχε υπογράψει το 2012, δέχεται τώρα έντονες εσωτερικές πιέσεις από τον κύκλο του να αποσυρθεί. Μάλιστα, το φθινόπωρο του 2025, σε μια ιδιωτική συζήτηση με τον Peter Thiel (τον ιδρυτή της Palantir), ο Musk αναρωτήθηκε φωναχτά για τη διαχείριση του πλούτου του: «Τι υποτίθεται ότι πρέπει να κάνω; Να τα δώσω στα παιδιά μου;». Η απάντηση του Thiel ήταν αποστομωτική: «Ξέρεις, θα ήταν πολύ χειρότερο να τα δώσεις στον Bill Gates».
Οι νέοι βαρόνοι της τεχνολογίας, βαθιά πεπεισμένοι ότι η ίδια η επιχειρηματική τους δραστηριότητα σώζει την ανθρωπότητα, δεν βλέπουν κανέναν λόγο ύπαρξης για τα φιλανθρωπικά ιδρύματα. Για τον Musk, η Tesla είναι αυτή που μάχεται την κλιματική αλλαγή και η SpaceX αυτή που θα κάνει το είδος μας «πολυπλανητικό». Για τον Bezos, το γεγονός ότι «εκδημοκρατίζει» την πρόσβαση στα βιβλία και διευκολύνει τα ψώνια των μαμάδων μέσω της Amazon είναι ήδη μια τεράστια κοινωνική προσφορά. «Αν κάνω σωστά τη δουλειά μου, η αξία που προσφέρουν στην κοινωνία και στον πολιτισμό οι κερδοσκοπικές μου εταιρείες θα είναι πολύ μεγαλύτερη από το καλό που κάνω μέσω της φιλανθρωπίας», δήλωσε κυνικά στο CNBC στις 20 Μαΐου, με τον Musk να σπεύδει να τον αποθεώσει στο X (πρώην Twitter) γράφοντας: «Μπράβο, Jeff Bezos!».
Πίσω από αυτή τη ρητορική κρύβεται μια κοινή πεποίθηση: ότι οι ίδιοι διαχειρίζονται το χρήμα πολύ καλύτερα από τις κυβερνήσεις, εξού και το μίσος τους για τους φόρους. «Αν διοικούσαμε την Amazon όπως η Νέα Υόρκη διοικεί το σχολικό της σύστημα, τα πακέτα θα έφταναν σε έξι εβδομάδες, θα χρεώναμε 100 δολάρια για την παράδοση και, όταν τελικά ερχόταν το δέμα, θα είχε μέσα το λάθος προϊόν», είπε ο Bezos. Ο δε Musk, ήδη από το 2021, διατυμπάνιζε ότι η πραγματική του δουλειά είναι η κατανομή κεφαλαίου και ότι «δεν έχει νόημα» να αφαιρούνται πόροι από ανθρώπους που έχουν αποδείξει «μεγάλη ικανότητα» για να δοθούν σε ένα κράτος με «πολύ κακή ικανότητα».
Μόνο που αυτή η Silicon Valley κοσμοθεωρία, πέρα από τη συζήτηση για τις κραυγαλέες ανισότητες, εθελοτυφλεί μπροστά σε μια σκληρή πραγματικότητα. Ο Musk λατρεύει να πουλάει το προφίλ του ασκητή («Δεν ζω ηδονιστικά, δεν έχω γιοτ»), σε πλήρη αντίθεση με τον Bezos που τον Ιούνιο του 2025 έκανε έναν εξωφρενικά πολυτελή γάμο στη Βενετία και κόβει βόλτες με ένα μεγα-γιώτ 500 εκατομμυρίων δολαρίων.
Όμως, το σημαντικό είναι αλλού: ο Musk δεν επιστρέφει ποτέ τον πλούτο του πίσω στην κοινωνία, ούτε μέσω φιλανθρωπίας ούτε μέσω του κοινωνικού κράτους. Αντίθετα, μαζεύει εμμονικά όλο και περισσότερο κεφάλαιο και εξουσία, όπως αποδεικνύουν τα αστρονομικά πακέτα αποδοχών του σε Tesla και SpaceX. Λειτουργεί ως απόλυτος μονάρχης, πεπεισμένος για τη δική του ανωτερότητα, στήνοντας μπροστά στα μάτια μας μια νέα «τεχνο-φεουδαρχία».
Και εδώ ακριβώς εντοπίζεται το μεγάλο δημοκρατικό πρόβλημα. Η παραδοσιακή φιλανθρωπία, με όλα της τα στραβά, βασιζόταν σε κάποιες ανθρωπιστικές αξίες και παρέδιδε το τιμόνι σε ανεξάρτητους διαχειριστές. Ο Gates το είχε καταλάβει αυτό: επέστρεφε κομμάτι των κερδών του, έστω κι αν διοικούσε το ίδρυμά του με το DNA της Microsoft, απαιτώντας corporate αποτελεσματικότητα από το κράτος.
Η πτώση του Bill Gates, όμως, γκρέμισε οριστικά τον μύθο του «καλοπροαίρετου δισεκατομμυριούχου» και στέρησε από τον αμερικανικό καπιταλισμό το τελευταίο του ηθικό άλλοθι. Ο Musk, ο Bezos και η παρέα τους μπορεί αυτή τη στιγμή να χαμογελάνε νομίζοντας ότι νίκησαν, αλλά το μοντέλο τους γίνεται όλο και πιο ασφυκτικό, όλο και πιο μη βιώσιμο. Ο χρόνος τους έχει ήδη αρχίσει να μετράει αντίστροφα.
Με στοιχεία από τη Monde
