Υπάρχουν σπίτια που αντανακλούν το γούστο των ιδιοκτητών τους, σπίτια που λειτουργούν σαν μικρά ιδιωτικά μουσεία και σπίτια που μοιάζουν να έχουν καταπιεί εντελώς τη διάκριση ανάμεσα στη ζωή και την τέχνη. Το διαμέρισμα της Agnès Debizet στο Marais ανήκει ξεκάθαρα στην τρίτη κατηγορία.
Εκεί, μέσα σε μια σειρά από δωμάτια που η ίδια και ο αείμνηστος σύζυγός της διαμόρφωσαν από τα τέλη της δεκαετίας του ’90, η Debizet έχει στήσει κάτι που μοιάζει περισσότερο με οργανικό, ζωντανό περιβάλλον παρά με απλό σπίτι. Βιβλιοθήκες από ξύλινες σανίδες, φωτιστικά φτιαγμένα από σύρματα από σαμπάνιες, κεραμικά πλάσματα, γλυπτικές φόρμες, τοίχοι που έχουν μετατραπεί σε επιφάνειες δουλειάς, κολάζ από σελίδες παλιού βιβλίου. Σαν να μην κατοικεί απλώς μέσα στο έργο της, αλλά να το έχει αφήσει να απλωθεί σε κάθε επιφάνεια.
Αυτό είναι και το σημείο απ’ όπου πρέπει να ξεκινήσει κανείς για να διαβάσει τη σημερινή της παρουσία. Οχι από τη γκαλερί, αλλά από το σπίτι. Οχι από την αγορά, αλλά από το σύμπαν που είχε ήδη χτίσει μόνη της, πολύ πριν ο κόσμος της τέχνης αρχίσει να κοιτάζει προς το μέρος της.
Η Debizet είναι σήμερα 68 ετών και η νέα ατομική της έκθεση, Contes de brume, στη Galerie Gastou στο Παρίσι, φέρνει στο προσκήνιο τα πιο πρόσφατα έργα της: λευκές, οργανικές, διάτρητες μορφές από κεραμικό, γλυπτά που μοιάζουν με εξωγήινη βλάστηση, απολιθωμένα όντα ή παράξενες φωλιές από μια άλλη φυσική τάξη. Ομως το ενδιαφέρον εδώ δεν είναι μόνο ότι έχει νέα έκθεση. Είναι ότι αυτή η έκθεση μοιάζει να αποτελεί προέκταση ενός πολύ μεγαλύτερου έργου που ήδη υπήρχε: του ίδιου της του τρόπου ζωής.
Η Debizet δεν πέρασε από τις κλασικές διαδρομές νομιμοποίησης της γαλλικής καλλιτεχνικής σκηνής. Παρακολούθησε νυχτερινά μαθήματα κεραμικής στο Παρίσι τη δεκαετία του ’80, αλλά σε μεγάλο βαθμό παρέμεινε αυτοδίδακτη. Για χρόνια, όπως λέει και η ίδια, ένιωθε ανεπαρκής απέναντι στον κόσμο της κεραμικής, ενώ η γλυπτική της δεν έβρισκε εύκολα θέση στη γαλλική σκηνή. Συνέχισε, παρ’ όλα αυτά, να δουλεύει. Οχι επειδή την περίμενε η αγορά, αλλά επειδή είχε ήδη βρει τη δική της γλώσσα.
Αυτή η γλώσσα δεν σταματά ποτέ καθαρά στο αντικείμενο. Οι φόρμες της μοιάζουν να συνεχίζονται στους τοίχους, στα έπιπλα, στις γωνίες του σπιτιού, στα καθημερινά εργαλεία, ακόμη και στις μικρές εφευρέσεις της κατοίκησης. Ενα ρήγμα στον τοίχο μπορεί να γίνει σχέδιο. Ενα αποτυχημένο βιβλίο μπορεί να κοπεί και να μετατραπεί σε επιτοίχιο κολάζ. Ενα γλυπτό μπορεί αργότερα να γίνει φωτιστικό ή τραπέζι. Στον κόσμο της Debizet, η μορφή δεν μένει ποτέ εντελώς ήσυχη.
Ισως γι’ αυτό το προφίλ της κουμπώνει τόσο καλά στη σημερινή θόλωση ανάμεσα στην τέχνη, το design και τον χώρο. Η Galerie Gastou, που τη συνεργάζεται από το 2019, την ενθάρρυνε ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση: να μετατρέψει ορισμένα από τα γλυπτά της σε μοναδικά χρηστικά αντικείμενα, να αφήσει το έργο της να περάσει από το καθαρό γλυπτό σε αντικείμενα design. Δεν πρόκειται για εμπορικό συμβιβασμό. Μοιάζει περισσότερο με φυσική εξέλιξη μιας πρακτικής που ποτέ δεν πίστεψε σε σκληρά σύνορα ανάμεσα στο έργο και στο περιβάλλον του.
Το ενδιαφέρον είναι και βιογραφικό. Η Debizet έζησε σε αυτό το σπίτι μεγαλώνοντας τέσσερα παιδιά, δουλεύοντας επί δεκαετίες μέσα στην ίδια την οικογενειακή ζωή, με τον σύζυγό της να της εξασφαλίζει χρόνο για να δημιουργεί. Ο γιος της, ο street artist Vincent Glowinski, λέει ότι το έργο της «στολίζει ολόκληρο το σπίτι» και σχεδόν «κρατάει τους τοίχους του όρθιους». Είναι υπερβολή, αλλά μόνο ελαφρώς. Γιατί φαίνεται καθαρά ότι δεν πρόκειται για σπίτι διακοσμημένο με έργα. Πρόκειται για σπίτι που έχει απορροφηθεί από μια αισθητική λογική.
Ο κόσμος της τέχνης αγαπά να ανακαλύπτει δημιουργούς που έμειναν για χρόνια «εκτός» και τώρα επιστρέφουν ως σχεδόν μυθικές μορφές αυθεντικότητας. Στην περίπτωση της Debizet, όμως, υπάρχει κάτι πιο ουσιαστικό από αυτό το γνώριμο αφήγημα. Το έργο της δεν ζητά απλώς αναγνώριση. Δείχνει έναν τρόπο ύπαρξης όπου η τέχνη δεν μπαίνει μέσα στο σπίτι για να το ομορφύνει, αλλά το μεταμορφώνει σε ολόκληρο ψυχικό τοπίο.
Γι’ αυτό και το διαμέρισμά της στο Marais λειτουργεί τόσο καλά ως εικόνα του θέματος. Δεν είναι απλώς φωτογενές. Είναι αποδεικτικό στοιχείο. Δείχνει ότι η Debizet δεν έφτιαξε πρώτα ένα brand και μετά ένα περιβάλλον γύρω του. Εφτιαξε πρώτα έναν κόσμο και τώρα, αργά, ο κόσμος της τέχνης μπαίνει μέσα σε αυτόν.
Και αυτό είναι ίσως το πιο γοητευτικό στοιχείο της περίπτωσής της. Η Agnès Debizet δεν βγαίνει ακριβώς από το σπίτι της προς τα έξω. Είναι σαν το ίδιο το σπίτι της να άρχισε επιτέλους να απλώνεται προς τον κόσμο.
