Ο Άρης Δημοκίδης στο σημερινό ηχητικό ντοκιμαντέρ παρουσιάζει την «Σκληρή αλήθεια για την άγνωστη Μαρία Πλυτά, την πρώτη Ελληνίδα σκηνοθέτρια». Η Μαρία Πλυτά γεννήθηκε το 1915 στη Θεσσαλονίκη και έκανε την πρώτη της ταινία το 1950, ενώ στο τέλος του πολέμου είχε εκδώσει δύο μυθιστορήματα: τα «Δεμένα φτερά» (1944) και τις «Αλυσίδες» (1946). Έγραψε επίσης δυο θεατρικά έργα: «Το Κάστρο της Χερσώνας» (1948) και «Μάνα Γης» (1962).

 

Πριν κάνει την πρώτη της ταινία δούλεψε στον κινηματογράφο, ως καλλιτεχνική διευθύντρια στην ταινία Μαρίνα (1947) του Αλέκου Σακελλάριου και την ταινία Μαρίνος Κονταράς (ή Ο Κουρσάρος του Αιγαίου, 1948) του Γιώργου Τζαβέλλα. Ως σκηνοθέτρια εμφανίζεται με την ταινία «Τ’ αρραβωνιάσματα» (1950).  Συνολικά σκηνοθετεί 17 ταινίες με πιο γνωστές, τις: «Τα αρραβωνιάσματα» (1950), «Ο βαφτιστικός (1952)»,  «η Δούκισσα της Πλακεντίας (1956), «ο Λουστράκος» (1962). «Ο Λουστράκος» ήταν η ταινία που έκανε σταρ τον μικρό Βασιλάκη Καΐλα. 


Άλλες της ταινίες ήταν -Η λύκαινα* (1951), «Εύα «(1953), «Το κορίτσι της γειτονιάς» (1954),  «Τζιπ, περίπτερο κι αγάπη» (1957), «Μόνο για μια νύχτα» (1958), «Τα ναυάγια της ζωής» (1959), «Άντρας είμαι και το κέφι μου θα κάνω» (1960), «Ήρθες αργά» (1961), «Ο άσωτος» (1963), «Ο ανήφορος» (1964), «Ο νικητής» (1965), «Ο εμποράκος» (1967), «Οι άγνωστοι της νύχτας» (1970). 


Εστίαζε συχνά σε γυναικείους χαρακτήρες και κοινωνικά ζητήματα και ανέδειξε θέματα σχετικά με την θέση της γυναίκας και τις κοινωνικές ανισότητες. Είναι ιστορική μορφή καταρχήν γιατί είναι η πρώτη γυναίκα σκηνοθέτρια στην Ελλάδα αλλά και γιατί αυτό το έκανε σε μια εποχή όπου ο κινηματογράφος ήταν απολύτως ανδροκρατούμενος όπως και κάθε άλλο επάγγελμα. Μια ακόμη «ιστορική πρωτιά» της είναι ότι  έχοντας υπάρξει ένα από τα ιδρυτικά μέλη της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών, όταν μεγάλωσε και  οικονομική της κατάσταση ήταν δυσχερής,  η ΕΕΣ υπερασπιζόμενη τα συμφέροντα της σκηνοθέτριας στο Υπουργείο Πολιτισμού καταφέρνει και της απονέμεται η πρώτη τιμητική σύνταξη στην ιστορία της χώρας. Επίσης η Εταιρεία το 1986 την ανακήρυξε επίτιμο μέλος της, για τη μεγάλη της προσφορά στην Έβδομη Τέχνη. 


Το όνομά της, όμως, θα μείνει, σε αντίθεση με τους συναδέλφους της εποχής της, σχεδόν  αγνοημένο. Μια εξήγηση για αυτό είναι ότι οι ταινίες της ανήκουν στο είδος του πρώιμου μελοδράματος, που απαξιώθηκε συγκριτικά με τις μετέπειτα κωμωδίες και κοινωνικά δράματα που συνδέθηκε η περίοδος που ονομάζουμε «παλιός ελληνικός κινηματογράφος» αλλά σίγουρα αυτό έχει και αιτίες έμφυλης διάκρισης. Δεν γνώρισε την αναγνώριση που έπρεπε γιατί ήταν γυναίκα σε μια εποχή που οι γυναίκες ήταν αόρατες στην δημόσια ζωή και όχι μόνο. 


«Αν περιδιαβάσει κανείς το νεκροταφείο Ζωγράφου, θα δυσκολευτεί να εντοπίσει τον τάφο της Μαρίας Πλυτά. Μια απλή πλάκα από γκρίζο γρανίτη έχει για «προσκέφαλο» μια σχεδόν ακατέργαστη πέτρα, όπου επάνω αριστερά σημειώνεται «Εδώ κοιμάται η γιαγιά Αφροδίτη», ενώ διαγώνια χαμηλότερα διαβάζει κανείς: «Και η Μαρία Πλυτά». Τίποτα δεν μαρτυρεί ότι εκεί είναι θαμμένη η πρώτη Ελληνίδα σκηνοθέτις, εκείνη που ακόμη και σήμερα έχει περισσότερες ταινίες (17) στο ενεργητικό της από οποιαδήποτε άλλη ομότεχνή της. Όχι και τόσο παράξενο αν σκεφτεί κάποιος ότι δεν υπάρχει καμία επίσημη βιογραφία της Πλυτά, ούτε αναλυτική καταγραφή του έργου της, παρά μόνον αποσπασματικές αναφορές στην ιστοριογραφία ή στον Τύπο.» (ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ-Αιμίλιος Χαρμπής-2025).


Τα τελευταία χρόνια γίνονται κινήσεις αναγνώρισης του έργου και της συμβολή της στο σινεμά. Η σημαντικότερη έως τώρα είναι το βιβλίο «Μαρία Πλυτά: Η πρώτη σκηνοθέτρια του ελληνικού κινηματογράφου. 17 ταινίες, 17 αναγνώσεις (συλλογικό, επιμέλεια: Μπέτυ Κακλαμανίδου, εκδ. Κλειδάριθμος, 2025). Ο Άρης Δημοκίδης συνομιλεί με την κ. Μπέτυ Κακλαμανίδου καθώς και με άλλους σημαντικούς καλεσμένους αναδεικνύοντας το έργο και τις ημέρες της, συμβάλλοντας στην προσπάθεια να αποτελεί πλέον ένα σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία της ελληνικής κινηματογραφικής πραγματικότητας.


Μιλούν: 
Λήδα Γαλανού, κριτικός κινηματογράφου, FLIX
Ορσαλία Ελένη Κασσαβέτη, συγγραφέας, καθηγήτρια – σύμβουλος στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο και επιμελήτρια τεκμηρίωσης στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και στο Filmography
Βρασίδας Καραλής, συγγραφέας και Καθηγητής Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Σύδνεϋ
Βασίλης Καϊλας, ηθοποιός
Μπέτυ Κακλαμανίδου, Καθηγήτρια Ιστορίας & Θεωρίας Κινηματογράφου και Τηλεόρασης στο Τμήμα Κινηματογράφου του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (του οποίου είναι και αντιπρόεδρος)

Συνεργάτις περιεχομένου: Ελένη Καλέση


Μουσική επένδυση: Nalyssa Green / Pan Pan / New*Deal / Teo x3 / Petros Satrazanis / Epidemic Sound / Βασίλης Κωστάκης/Armagos


*Τα αποσπάσματα απ’ την ΕΡΤ προέρχονται απ’ το Αρχείο της ΕΡΤ, το οποίο ευχαριστούμε θερμά για την άδεια χρήσης