ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΓΙΑ ΤΙΜΩΡΙΑ των πολιτικών που παρέβησαν το καθήκον τους ήταν σχεδόν καθολικό την εποχή της οικονομικής κρίσης, αλλά το πολιτικό σύστημα το αγνόησε ή θεώρησε ότι αρκούσε η παραπομπή του Άκη Τσοχατζόπουλου και του Γιάννου Παπαντωνίου για να καθησυχάσουν την κοινωνία, χωρίς να γίνουν οι θεσμικές αλλαγές που ζητούσε.
Η ατιμωρησία όμως των πολιτικών προσώπων, που οδηγεί σε γενικότερη απαξίωση της πολιτικής, συνεχίζεται εξαιτίας της ελληνικής νομοθεσίας και του Συντάγματος που καθιερώνει διαφορετικούς όρους για την ποινική ευθύνη των υπουργών σε σχέση με την ποινική ευθύνη των υπολοίπων Ελλήνων και αυτό, στην πραγματικότητα, δεν θέλει να το αλλάξει κανένας από τους συστημικούς παίκτες.
Αυτές τις μέρες ο Ευ. Βενιζέλος κλιμάκωσε κι άλλο την πολεμική του σε εκδήλωση που οργάνωσε, προκαλώντας την ενόχληση του Μεγάρου Μαξίμου, στο οποίο υπάρχει προβληματισμός για το πώς θα τον αντιμετωπίσουν.
Παρότι το πολιτικό σύστημα παρέβλεψε το αίτημα της κοινωνίας για ουσιαστική λογοδοσία των πολιτικών την εποχή της κρίσης, αυτό επανήλθε στην περσινή επέτειο των Τεμπών πιο δυναμικά, ενισχύοντας το αντισυστημικό ρεύμα που υπάρχει από τότε.
Τα Τέμπη ως πολιτικό ορόσημο και η πίεση για αλλαγή
Ήταν προφανές από την πρώτη στιγμή ότι τα Τέμπη θα ήταν πολιτικό ορόσημο και, όπως φαίνεται και σήμερα, τα Τέμπη θα συνεχίσουν να επηρεάζουν με πολλούς τρόπους και για πολύ καιρό ακόμα τις πολιτικές εξελίξεις της χώρας. Αυτές τις μέρες, το κεντρικό πολιτικό παιχνίδι στο εσωτερικό της χώρας έχει στηθεί πάνω στο θέμα της Αναθεώρησης του Συντάγματος.
Η πρωτοβουλία του Κυριάκου Μητσοτάκη εξυπηρετεί πολλές σκοπιμότητες, αρκετές από τις οποίες σχετίζονται με τα Τέμπη. Παρατηρώντας την κοινωνική δυσαρέσκεια να αυξάνεται και μετρώντας δημοσκοπικά την απογοήτευση της κοινής γνώμης από τους κυβερνητικούς χειρισμούς στο θέμα των Τεμπών, καθώς και του σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ, που άφησε τους δύο υπουργούς, Μάκη Βορίδη και Λευτέρη Αυγενάκη, στο απυρόβλητο, στο Μέγαρο Μαξίμου αισθάνονται την πίεση να κάνουν κάτι.
Η στρατηγική του Μεγάρου Μαξίμου και ο νόμος περί ευθύνης υπουργών
Η συνταγματική αναθεώρηση επελέγη ως η προσφορότερη κίνηση, αφού η κυβέρνηση μπορεί να ισχυριστεί, όπως κάνει, ότι ανταποκρίνεται στη λαϊκή απαίτηση για αλλαγή του νόμου περί ευθύνης υπουργών και για μια πιο ανεξάρτητη ηγεσία της Δικαιοσύνης – η οποία σήμερα επιλέγεται από την κυβέρνηση.
Πραγματική διάθεση για βελτίωση του νόμου περί ευθύνης υπουργών δεν φαίνεται να υπάρχει, καθώς αν η πλειοψηφία της Βουλής, δηλαδή η Νέα Δημοκρατία, ήθελε πραγματικά να λογοδοτούν οι υπουργοί όταν υπάρχουν βάσιμες και στοιχειοθετημένες ενδείξεις για ποινικά αδικήματα, μπορούσε να αποδεχθεί το αίτημα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για διερεύνηση των κατηγοριών σε βάρος των πρώην υπουργών Μεταφορών, Κ. Αχ. Καραμανλή και Χρ. Σπίρτζη, όπως και για τους πρώην υπουργούς Αγροτικής Ανάπτυξης που εμπλέκονται στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Από τη στιγμή όμως που, πολύ πρόσφατα, οι κυβερνητικοί βουλευτές εμπόδισαν τη Δικαιοσύνη να συνεχίσει την έρευνα σε βάρος των πρώην υπουργών, παρά τα στοιχεία που υπήρχαν, δύσκολα θα καταφέρει η κυβέρνηση να πείσει ότι αυτήν τη φορά έχει άλλες προθέσεις.
Άλλωστε και σε κάποιες συνεντεύξεις που έδωσε ο πρωθυπουργός πριν από λίγες μέρες άφησε να εννοηθεί ότι δεν σκοπεύουν να προτείνουν την κατάργηση της διάταξης που λέει ότι μόνο η Βουλή αποφασίζει ποια στελέχη της κυβέρνησης θα παραπέμπονται. Από όσα είπε, μοιάζει να σκέφτονται κάποια αλλαγή κοντά στο περίφημο «μοντέλο Τριαντόπουλου» που ακολούθησαν και το οποίο δεν υπερασπίζεται κανένας άλλος, πλην της κυβέρνησης.
Παρ’ όλα αυτά, ανοίγοντας το θέμα της αναθεώρησης του Συντάγματος και της αλλαγής του νόμου περί ευθύνης υπουργών, η κυβέρνηση μπορεί να ισχυρίζεται μέχρι τις εκλογές ότι θέλει την αλλαγή και τη βελτίωση του νόμου, αφού κανένας δεν έχει προσδιορίσει το περιεχόμενο αυτών των αλλαγών και η Αναθεώρηση θα γίνει (αν γίνει) από την επόμενη Βουλή.
Η σκιαμαχία της Αναθεώρησης και ο ρόλος του Ευάγγελου Βενιζέλου
Μέχρι τότε και ειδικά κατά την προεκλογική περίοδο, κάθε πολιτικός θα λέει ό,τι θέλει, όπως γινόταν και τα προηγούμενα χρόνια με τον νόμο περί ευθύνης υπουργών. Όλα σχεδόν τα κόμματα έλεγαν ότι θα τον αλλάξουν, αλλά όταν είχαν την εξουσία, ήταν απρόθυμα. Και ναι μεν ρητορικά πλειοδοτούσαν και υπόσχονταν την κατάργησή του κάποια από αυτά, αλλά ακόμα και όταν έγιναν αλλαγές, ήταν οι μικρότερες δυνατές.
Υπάρχει και η περίπτωση της Αναθεώρησης του 2001, με εισηγητή τον Ευάγγελο Βενιζέλο, η οποία, αντί να περιορίσει την ατιμωρησία, ενίσχυσε το ακαταδίωκτο των υπουργών, παρά την επιταγή του Συντάγματος που αναφέρει ότι «οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου». Σήμερα πολλοί έγκριτοι νομικοί αναφέρουν ότι η συγκεκριμένη διάταξη του άρθρου 86 που λέει ότι μόνο η Βουλή έχει το δικαίωμα να αποφασίζει για την ποινική δίωξη υπουργών έρχεται σε αντίθεση με δύο από τις βασικότερες αρχές του συντάγματος, την αρχή της ισότητας και την αρχή της αναλογικότητας.
Δημοσίως οι πολιτικοί, σχεδόν όλοι, συμφωνούν ότι πρέπει να αλλάξει η συνταγματική διάταξη για την ευθύνη των υπουργών, όπως και ότι πρέπει να αλλάξει και ο τρόπος επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης. Ο πρωθυπουργός αφήνει αδιευκρίνιστες ωστόσο τις αλλαγές, παρά τον καβγά των συνταγματολόγων που έχει ανάψει (και που δεν φαίνεται πάντως να συγκινεί την κοινή γνώμη). Αναδεικνύει μόνο ότι θέλει αλλαγές, τις οποίες ονομάζει μεταρρυθμίσεις, χρησιμοποιώντας επικοινωνιακά τη συζήτηση για να στριμώξει όσους επιδιώκουν να παίξουν πολιτικά στο κέντρο.
Ο Ευάγγελος Βενιζέλος, που εδώ και καιρό κινείται δυναμικά στο παρασκήνιο, αλλά τελευταία και στο προσκήνιο, επειδή βλέπει μια ευκαιρία για επιστροφή και ρόλο μετά τις επόμενες εκλογές, θεωρεί ότι η συζήτηση για την Αναθεώρηση είναι η ευκαιρία του για να εμφανιστεί ως εκείνος που μπορεί να «ρίξει τον Μητσοτάκη». Επιδιώκει λοιπόν να είναι χρήσιμος στο αντιμητσοτακικό στρατόπεδο, αφού θεωρεί ότι μόνο αυτός μπορεί να αντιμετωπίσει τον πρωθυπουργό σε αυτό το γήπεδο που έριξε το Μαξίμου την μπάλα, ελπίζοντας να πάρει πόντους για την επόμενη μέρα.
Συμμαχίες και πολιτικό παιχνίδι με φόντο το Σύνταγμα
Στην πραγματικότητα, όμως, οι πολιτικές διαφορές του με το Μέγαρο Μαξίμου δεν είναι ουσιαστικές, σύμφωνα τουλάχιστον με όσα πρέσβευε ο ίδιος τα προηγούμενα χρόνια – άλλωστε διατηρούσε πολύ καλή και στενή σχέση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησής του, μιλώντας συχνά με επιδοκιμαστικό λόγο.
Αυτό βέβαια άλλαξε τα τελευταία χρόνια, που η προσωπική τους σχέση διαταράχθηκε, και έκτοτε ο Ευάγγελος Βενιζέλος ασκεί ενίοτε και έντονη κριτική. Τελευταία, μάλιστα, εμφανίστηκε σε κοινή εκδήλωση με τους πρώην πρωθυπουργούς της ΝΔ, Αντώνη Σαμαρά και Κώστα Καραμανλή, οι οποίοι επίσης ασκούν σκληρή κριτική στην κυβέρνηση. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι η κίνηση αυτή δεν ήταν τυχαία και σχετίζεται απόλυτα με τις βλέψεις του Βενιζέλου και τις συμμαχίες που ενδεχομένως θα του είναι χρήσιμες.
Αυτές τις μέρες κλιμάκωσε κι άλλο την πολεμική του σε εκδήλωση που οργάνωσε, δηλώνοντας πως «είναι μια καλή στιγμή να πάμε σε άλλο άρθρο 86 και να ελεγχθούν σε βάθος οι ευθύνες της παρούσας περιόδου από την επόμενη Βουλή», προκαλώντας την ενόχληση του Μεγάρου Μαξίμου, στο οποίο υπάρχει προβληματισμός για το πώς θα τον αντιμετωπίσουν.
Η ουσία, ωστόσο, είναι ότι το πολιτικό σύστημα αναδεικνύει το θέμα της αναθεώρησης του Συντάγματος και την αλλαγή του νόμου περί ευθύνης υπουργών όχι με γνήσια πρόθεση και ενδιαφέρον για να τον αλλάξει πραγματικά αλλά για την εξυπηρέτηση του πολιτικού παιχνιδιού.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
