Καμιά φορά πλέον, η techno θυμίζει λίγο την απαρχή της στο Ντιτρόιτ και την εδραίωσή της λίγο αργότερα στο Βερολίνο και, καθώς γίνεται πιο δημοφιλής, γεννιούνται νέα genres. Παρακάτω προσπαθούμε να δώσουμε μια όσο γίνεται πιο περιγραφική επεξήγηση των βασικών κατηγοριών. Οι DJs και τα τραγούδια που παρατίθενται δεν είναι απαραίτητα τα πιο σπουδαία, αλλά τα πιο χαρακτηριστικά.
Detroit techno
ANNĒ - «Heal My Soul» [MR019]
Η απαρχή. Αν και δεν έμελλε να κυριαρχήσει, ο ήχος της Detroit techno έθεσε τη βάση για όλα τα είδη που ακολούθησαν. Όχι ιδιαίτερα γρήγορη, στα 125 BMPs, έχει ως βάση τα drums –βάση, εξάλλου, για κάθε είδος techno–, ενώ τα στοιχεία που μιμούνται το πιάνο μέσα στα τραγούδια είναι συνηθισμένα. Ο ήχος της, βασισμένος στο θρυλικό drum 909 της Roland, είναι άλλοτε πιο ατμοσφαιρικός και άλλοτε θυμίζει house. Άλλωστε, και τα δύο είδη ξεκίνησαν από την Αμερική σε παρόμοιες περιοχές. Μερικά παραδείγματα περιλαμβάνουν τον Jeff Mills αλλά και τον Richie Hawtin, ενώ φανταστικά Detroit techno sets έχει παίξει και ο Joris Voorn.
Tech house
Solitary Daze · Gabriel Ananda · Maceo Plex · Gabriel An
Σχετικά αργή, στα ίδια BPM με την Detroit πάνω-κάτω, αλλά σαφώς πιο γρήγορη από τη house, έχει βοηθήσει στον εκδημοκρατισμό της techno, ως πιο ανεκτή και «εύκολη» στο αυτί. Χαρακτηριστικά της τα συχνά vocals, το progression (εξέλιξη) στον ήχο και τα συχνά, μα όχι μεγάλα σε διάρκεια drops. Ενδεικτικοί καλλιτέχνες ο Solomun, ο Carl Cox και ο Maceo Plex.
Minimal techno
Setaoc Mass - «Inferno» [SK11009]
Κυμαίνεται στα «χρυσά» BMPs των 130-135, αποτελεί τη βάση της techno ακόμη και στις μέρες μας και είναι αυτή που θεμελίωσε και προστάτευσε τον χαρακτήρα του Βερολίνου. Εξού και «Berlin techno» για κάποιους. Oι καλλιτέχνες αυτού του είδους είναι αναρίθμητοι, από τους θρύλους Oscar Mulero, Chris Liebing και Sven Väth μέχρι σύγχρονους όπως οι Setaoc Mass, Yanamaste και Adriana Lopez. Ο ήχος επικεντρώνεται γύρω από ένα κεντρικό beat με drums που έχουν μικρή εξέλιξη μέσα στο τραγούδι, επαναλαμβανόμενα μοτίβα ή vocals και απουσία drops, ή τουλάχιστον απουσία αναίτιων drops, με πολύ συχνά clapping sounds και κύμβαλα. Έχει μεγάλο εύρος ήχου, από πολύ minimal έως πιο φρέσκο, με περισσότερα επίπεδα ήχου. Το μπάσο είναι κυρίαρχο και πάντα στο επίκεντρο, ενώ δεν λείπουν μηχανικοί και distorted ήχοι. Στις περιπτώσεις που επιλέγονται αναλογικά μέσα αντί ψηφιακών για την παραγωγή/DJ, έχουμε και τη δημιουργία του υποείδους της modular techno.
Groovy techno
Chlär - «No Ceiling» [PI010]
Παρεμφερής σε ήχο και χαρακτήρα με τη minimal, είναι λίγο πιο ανάλαφρη, πιο χορευτική και με μαλακότερο μπάσο. Τα BMPs είναι κοντινά και οποιαδήποτε ομοιότητα και με την Detroit δεν είναι τυχαία. Γίνεται παρόμοια ή λιγότερη χρήση samples, μα εκτενής χρήση loops, που δίνουν χαρακτήρα στα τραγούδια. Οι καλλιτέχνες του Mutual Rytm είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα, όπως οι SHDW, Alarico, Chlær & Anné, Ben Sims, Elli Acula και Grace Dahl. Έχει κατακτήσει τα τελευταία χρόνια τα dancefloors, και παρόλο που της λείπει λίγο βάθος (δεν έχει πάντα το εκτενές layering που μπορείς να βρεις στη minimal), καταφέρνει κάτι σπουδαίο: να κρατήσει τη Berlin techno ζωντανή. Συγγενικά της είδη είναι η hardgroove και η funky techno.
Ambient techno
JakoJako - «Introspektion» (Official Audio)
Όχι πολύ μακριά σε ήχο και λογική από τη minimal techno, η ambient παρουσιάζει λιγότερες κορυφώσεις, πιο μαλακά basslines και ελαφρώς πιο αργό tempo, γύρω στα 125 BPMs. Καμιά φορά τείνει προς στη hypnotic, συχνότερα σε πιο ατμοσφαιρικούς ήχους. Ευχάριστη, με ηχόχρωμα κατάλληλο τόσο για ένα closing set σε κλαμπ όσο και για το σπίτι. Συχνά είναι πειραματική και αντλεί έμπνευση από άλλα είδη ηλεκτρονικής μουσικής, ιδίως από την electronica. Σπουδαίοι σύγχρονοι εκπρόσωποί της είναι, μεταξύ άλλων, ο Altinbas και η JakoJako.
Melodic techno
Stephan Bodzin - «Breathe» Feat. Luna Semara (Dubfire Remix)
H melodic techno ήρθε να γεφυρώσει την techno με τη house και την trance, σε ένα σαφώς πιο ανάλαφρο και αργό σε BPM αποτέλεσμα, όμως με το drum-beat της techno από πίσω να κυριαρχεί ως βασικό layer ήχου. Επίσης, είναι σαφώς πιο γρήγορη από κάθε είδος house. Στοιχεία που τη συντροφεύουν είναι τα vocals, τα μεγάλα σε διάρκεια drops, και κυρίως ένα επίπεδο ήχου που είναι μελωδία σε εξέλιξη μέσα στο τραγούδι, ακριβώς όπως και στην trance. Καλό είναι να μην ταυτίζεται με τον ήχο του Afterlife, που έχει αρκετά αλλοιώσει στο μυαλό μας το είδος∙ η melodic παραμένει techno και όχι pop ή afro house. Οι Tale of Us όντως έτσι ξεκίνησαν, και τον ήχο αυτό διατήρησε ο MRAK. Άλλοι σημαντικοί DJs του είδους είναι οι Âme, Kolsch, Stephan Bodzin αλλά και ο Paul Kalkbrenner με τον σημερινό του ήχο.
Hypnotic techno
Stef Mendesidis - «Aquaton» [KW39]
Η hypnotic είναι ένα αρκετά ιδιαίτερο είδος και παίρνει το όνομά της ακριβώς από την επίδραση που έχει στον ακροατή. Ουσιαστικά minimal techno στη βάση της, είναι επαναληπτική, κάνει συχνή χρήση samples, έχει βαθύ, χαμηλών συχνοτήτων και υπόκωφο μπάσο, και συνολικά ως είδος παίζει αρκετά με το μυαλό του ακροατή και με τις δονήσεις του μπάσου, που μπορείς σχεδόν να τις νιώσεις με την αφή. Συχνοί είναι και οι ήχοι που μιμούνται καμπάνες ή κουδούνια, ενώ η αίσθηση που αφήνει είναι σκοτεινή. Μάστερ του είδους ο Ben Klock, ενώ άλλοι καταξιωμένοι hypnotic techno DJs είναι ο Stef Mendesidis, η Philippa Pacho, ο Ignez και ενίοτε o Enrico Sangiuliano.
Acid techno
Chris Liebing & Charlotte de Witte - «Liquid Slow» (Official Video)
Αν και οι ρίζες της βρίσκονται στην acid house, τελικά ταίριαξε καλύτερα στην techno και έγινε από τα πιο δημοφιλή υποείδη. Με τα έντονα basslines, το γρήγορο tempo και, κυρίως, τον αναγνωρίσιμο και τόσο αγαπητό ήχο του 303 drum της Roland, τον ήχο αυτόν ή τον αγαπάς ή τον μισείς, αλλά είναι πολύ ξεχωριστός. Δεν αποτελεί πλέον ακριβώς μεμονωμένο είδος, αλλά επηρεάζει και διανθίζει όλα σχεδόν τα είδη της techno και δη τα πιο εμπορικά. Από τη Charlotte de Witte και την Amelie Lens, που διακριτικά την ενσωματώνουν στα τραγούδια τους, μέχρι τα acid-inspired hard techno set των 999999999 και το blend acid & trance της KI/KI, υπάρχει κάτι για όλους.
Industrial techno
«Dealing with my demons» · Raxeller · Denizer Post
Η industrial ήταν πάντα «δύσκολη» στο αυτί και με περιορισμένη διάδοση, μια και έχει γρήγορο tempo, στα 140+ BMPs (αλλά λιγότερα από τη hard), παραμορφωμένα και έντονα basslines, σαν να χτυπούν μεταλλικά αντικείμενα μεταξύ τους, και άμεσα αναγνωρίσιμο μπάσο. Είναι ένας αληθινά ωμός ήχος, που χαλαρώνει λίγο με κάποια αιθέρια ή/και δυσδιάκριτα vocals, με το τελικό αποτέλεσμα να είναι μερικές φορές απόκοσμο. Drops δεν υπάρχουν όπως στη hard techno, παρατηρεί κανείς όμως μικρές παύσεις, για να μειωθεί κατά διαστήματα η ένταση. Πρωτοπόροι στον χώρο όπως η Paula Temple και o SNTS πλαισιώνονται από DJs με ήχο πιο κοντά στον original από τα τέλη των ’90s, όπως αυτός του Kangding Ray και του δικού μας ΑNFS. Υπάρχουν και πιο σύγχρονες εκδοχές της industrial, που την παντρεύουν επιτυχημένα με τη hard techno, όπως από τον Οrgie και τον Raxeller.
Big/main room techno
Amelie Lens - «You and me»
Τυπικά δεν αποτελεί υποείδος της techno, ωστόσο περιγράφει τον ήχο που πολλοί μεγάλοι DJs έχουν φέρει, ο οποίος είναι κάπως πιο ταιριαστός για στάδια, μεγάλα events κ.λπ. Σε αυτά, όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, ένας minimal ήχος μπορεί να χαθεί. Η big room techno είναι λίγο γρηγορότερη, στα 135-140 BPMs (έναντι 130), έχει συνήθως περισσότερα επίπεδα ήχου, είναι κάπως πιο πολύπλοκη, το μπάσο είναι βαθύτερο, οι στίχοι δεν σπανίζουν και υπάρχει συχνά αρχή, μέση και τέλος στο τραγούδι. Κοινώς, ενσωματώνει κάποια γνωρίσματα της EDM. Αρκετοί τείνουν να την παραβλέψουν, παρότι έχει φέρει την techno στο προσκήνιο. Δεν μπορώ να σκεφτώ πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα από το τρίπτυχο Amelie Lens, Charlotte de Witte, Adam Beyer και τα εκάστοτε label τους αλλά και τον Cirez D στις σπάνιες εμφανίσεις του.
Hard techno
Injection · Alignment · Francesco Pierfelici
Ένα σχετικά ευρύ υποείδος, που κυρίως σημαίνει πιο κοφτό, παραμορφωμένο και αγριεμένο μπάσο, σαν να σε χτυπάει κάτι στο πρόσωπο, και μεγαλύτερη ταχύτητα, πάνω από 140-145 BPMs, συγκριτικά με την techno. Ο ήχος αυτός υπάρχει ήδη από τα ’90s και δεν πρέπει να μπερδεύεται με τον ήχο της hard techno των τελευταίων τριών-τεσσάρων χρόνων. H ροή εδώ είναι ασταμάτητη και οι γέφυρες υπάρχουν μόνο αν χρειάζονται. Ο ήχος, δυστυχώς, αν μου επιτρέπεται, είναι αρκετά ξεπερασμένος, καθώς ποτέ δεν ήταν εύκολος για το ευρύ κοινό. Καταχρηστικά την έχω στο μυαλό μου ως old-school hard techno και είναι προσωπική αγαπημένη. Μάστερ του είδους είναι ο Tham, ο Perc και η Paula Temple αλλά και ο Alignment και ο Airod, τουλάχιστον μέχρι πρότινος. Μερικά από τα πιο ανεξίτηλα και δυναμικά σετ εκεί έξω είναι hard techno.
Schranz
In Verruf - «Shine» (Original Mix)
Αντλώντας έμπνευση τόσο από την groovy όσο και από τη hard, η schranz είναι μια καθαρόαιμα γερμανική εκδοχή της hard techno, με αρκετές επαναλήψεις στο βασικό beat, που είναι πολύ κοινό μεταξύ των τραγουδιών, σχεδόν μονότονο, και έχει πάντα αυτό το χαρακτηριστικό «γρέζι». Oι στίχοι δεν είναι σπάνιοι, τα drops είναι δραματικά μα όχι πολύ συχνά και υπάρχει αρκετή μελαγχολία στον ήχο, καθώς και στοιχεία της electronica. Θεωρείται αρκετά πιο ποιοτική, ιδίως από τη hard techno πλέον, μια και διατηρεί περισσότερα minimal techno γνωρίσματα. Σε BPMs κυμαίνεται μεταξύ 140-150. Μερικοί από τους πιο αγαπητούς DJs των ημερών μας παίζουν schranz, όπως οι Klangkuenstler, Kobosil και Ιn Verruf.
Hardstyle/Hardcore techno («new» hard techno)
GRAVEDGR & Oguz & Angel Cannon - «So Alive» (VIP)
Εδώ υπάρχει ένας σαφής διαχωρισμός από τη hard techno που περιγράψαμε προηγουμένως, μια και είναι ίσως το είδος που έχει αλλάξει περισσότερο με τα χρόνια. Το μπάσο παραμένει απολαυστικό και καμιά φορά έχει εξέλιξη μέσα στο τραγούδι, επηρεασμένο από την trance (με την οποία παρεμπιπτόντως κάνουν ένα πολύ ταιριαστό πάντρεμα, βλ. παρακάτω). Η ροή είναι συνεχής κάποιες φορές, ενώ άλλες μπαίνουν μεγάλες γέφυρες, στίχοι και ποπ κομμάτια ή ρεμίξ αυτών, και τα BPMs είναι υψηλά, 145+. H επιρροή, γενικά, από σκληρούς, μηχανικούς και ακανόνιστους ήχους, όπως αυτοί της hardstyle και της hardcore, δεν μπορεί να αγνοηθεί, ενώ σημαντικό είναι να τονιστεί πως, ενώ κανένα εκ των δύο δεν αποτελεί subgenre της techno, συχνά είναι δύσκολο πλέον να διαχωριστούν. Οι I Hate Models, Nico Moreno, Oguz και Reinier Zonneveld είναι μερικοί ενδεικτικοί εκπρόσωποι του είδους. Δεδομένης της τεράστιας δημοτικότητάς του ανάμεσα στους νέους, θα έχει ενδιαφέρον το πώς θα εξελιχθεί με τα χρόνια το μουσικό αυτό είδος, αν ήδη έχει κορεστεί ή αν θα γίνει κάτι πολύ πιο επιδραστικό.
Trance
Odymel - «Lie to me, die with me» (Visualizer)
Τι κάνει η trance σε αυτήν τη λίστα; H αλήθεια είναι πως, αν και δεν θα μιλήσω αναλυτικά για subgenres της trance, ούτε για τη psy-trance που είναι ένα κεφάλαιο από μόνη της, τα όρια μεταξύ των δύο μουσικών κινημάτων είναι πλέον θολά και η μία μουσική έχει επηρεάσει πάρα πολύ την άλλη στο πέρασμα των χρόνων. Η techno έχει αποκτήσει περισσότερο χαρακτήρα, ενώ η trance με τη σειρά της έχει σαφώς βαρύνει και ο ήχος της έχει απομακρυνθεί από τα originals του Van Dyk και τον πιο uplifting ήχο του Tiesto. Η trance έχει βοηθήσει όσο κανείς στο να διατηρηθεί η techno ζωντανή. Τα περισσότερα από τα iconic παλιά κομμάτια που θυμόμαστε τα λέμε techno καταχρηστικά, αν και είναι trance (π.χ. Bonzai records). H σημερινή trance έχει επιρροές από τη house και ακόμη περισσότερες από την acid, είναι σε γρήγορα BPMs, 140-160, επικρατεί το reverb, έχει χαρούμενο χαρακτήρα, συχνά στίχους και γέφυρες και την ίδια αδιάκοπη ροή. Η βασικότερη διαφορά, τότε όπως και τώρα, είναι στον τρόπο με τον οποίο το μπάσο δίνει τη βάση στο κομμάτι. Ενώ η techno βασίζεται στο κυρίαρχο beat με τα drums, το μπάσο της trance έχει progression μέσα στο τραγούδι, είναι μια μελωδία σε εξέλιξη. Πιο χαλαροί DJs, όπως ο Οdymel και ο Marlon Hoffstadt, και πιο «βραδινοί», όπως η KI/KI, ο Franck και ο Schacke, έχουν αναβιώσει την trance όσο ποτέ και έχουν επιχειρήσει να γεφυρώσουν τα όρια ανάμεσα στα δύο είδη.
Hard & acid trance
Power · AREA ØNE
O λόγος που γίνεται ειδική αναφορά στη hard trance είναι εξαιτίας της εξαιρετικά στενής της σύνδεσης με την τωρινή μορφή της hard techno. Οι DJs ανήκουν κάπου ανάμεσα στα δύο είδη, τα οποία αναμειγνύονται περισσότερο από ποτέ. Οι στίχοι είναι συχνοί, οι γέφυρες ακόμη περισσότερο, το μπάσο κοφτερό και με ευχάριστη εξέλιξη μέσα στο τραγούδι, ενώ τα BPMs είναι πολλά, άνω των 150+. Εμπορικοί DJs όπως η Sara Landry και ο N. Julian, και πολύ πιο ικανοί, όπως η Clara Cuvé και η SPFDJ, υπογραμμίζουν πως τα όρια μεταξύ techno και trance θα γίνουν ακόμη πιο λεπτά και πως και τα δύο είδη θα συνεχίζουν να εξελίσσονται και να μπλέκονται, όπως και τότε, στα ’90s.
Αντί επιλόγου, να τονίσουμε πως λίγοι DJs με εμβληματικό ήχο αρκέστηκαν σε ένα μόνο είδος και ακολούθησαν την πεπατημένη∙ απεναντίας αντλούσαν έμπνευση από πολλά διαφορετικά είδη techno (και μη) για να διαμορφώσουν τελικά κάτι δικό τους. Επίσης, ακροβατούν συχνά ανάμεσα στη mainstream και την underground σκηνή, έννοιες, άλλωστε, πολύ σχετικές. Για μένα techno σημαίνει Ellen Allien, Pan Pot, Len Faki, Anfisa Letyago, Hector Oaks, Enrico Sangiuliano, Dax J και Anetha∙ όλοι φέρνουν κάτι καινούργιο στο τραπέζι, όλοι λένε μια ιστορία μέσα από τη μουσική τους.
Anetha - Miyuki & Patrizia [BLCS006]
