ΠΑΝΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΠΟ ΕΙΚΟΣΙ ΧΡΟΝΙΑ από τότε που το Facebook μπήκε στη ζωή μας και ακόμα παλεύουμε να αποδείξουμε –στον εαυτό μας κυρίως– ότι η ζωή είναι εδώ και όχι εκεί. Κάπου διάβασα πρόσφατα ότι το κουμπάκι του like εμφανίστηκε το 2009 και προσπαθώ να θυμηθώ πώς ήταν πριν από αυτό. Πώς λέγαμε «μου αρέσει αυτό που λες», «έχεις δίκιο», «συμφωνώ μαζί σου», «μπράβο που το σκέφτηκες». Επίσης απαντούσαμε «με έκανες και γέλασα» ή απλώς γελούσαμε κανονικά, χωρίς συνοδευτικό emojis.
Κι έπειτα ήρθε το Instagram το 2010 και η εξαγορά από το Facebook το 2012 – να πούμε ότι τότε το Instagram είχε 13 εργαζόμενους και περίπου 30 εκατ. χρήστες. Τα social έγιναν κυρίαρχα και δημιούργησαν ένα νέο σύμπαν που μέχρι σήμερα παραμένει παράλληλο με όλα όσα συμβαίνουν εκτός οθόνης. Μόνο που κάποια συμβαίνουν μόνο και μόνο για να «ανέβουν», να πάρουν likes, καρδούλες, φατσούλες, σηκωμένους αντίχειρες ή οποιοδήποτε συναίσθημα σε emoji, από οργή μέχρι αγκαλίτσες και φιλάκια.
Παρ’ όλα αυτά, ίσως να έχει μια βάση αυτή η αλλαγή στάσης: όταν αρχίσεις να χαίρεσαι με τη χαρά των άλλων, αντιμετωπίζεις με μεγαλύτερη ικανοποίηση και τη δική σου ζωή γιατί μπορεί να μην ανεβάζεις reel, stories και live, ίσως όμως ζεις στιγμές που θέλουν πιο πολλή εκτίμηση από αυτή που τους δίνεις.
Τα stories που ξεκίνησαν ως νέο feature το 2016 ήταν η αρχή μιας νέας φάσης που σε καλoύσε να πάρεις αποσπάσματα της ζωής σου, μικρά θραύσματα και να τα ενώσεις σε μια ιστοριούλα έτοιμη να ανέβει και να «καταναλωθεί». Ωραία είναι αυτά τα θραύσματα που ενώνονται, όπως στο γιαπωνέζικο wabi-sabi, αυτή την τέχνη της ατέλειας που εξηγεί την ομορφιά πίσω από τη φθορά. Κάθε άλλο παρά ατέλειες έχουν τα περισσότερα stories στο Instagram. Είναι η φύση τους να είναι τέλεια, ζηλευτά, remarkable βρε παιδί μου – αλλιώς δεν θα ήταν stories, δεν θα προβάλλονταν με περηφάνια. Θα ήταν ρεπορτάζ, ντοκιμαντέρ καλύτερα, από μια Ελλάδα –δεν πάω παραπέρα– που δεν τη λες και «ινσταγκράμαμπλ».
Δεν λέω πως όλα όσα συμβαίνουν στα social είναι ένα μεγάλο ψέμα. Απλώς σκέφτομαι το τσουνάμι των αναρτήσεων που θα ζήσουμε και φέτος τα Χριστούγεννα, με τα τέλεια ταξίδια, τις ζεστές οικογενειακές στιγμές, τα χρωματιστά πουλόβερ και τα χιονισμένα τοπία, τις selfies, τις αγκαλιές, τα ξενύχτια γύρω από premium αποστάγματα, πάντα με τη Mαράια Κάρεϊ να τραγουδάει ξανά και ξανά, ακούραστη, αγέραστη χωρίς να τη νοιάζει αν θυμάται κανείς ότι ξεχώρισε επειδή μπορεί να πιάσει πέντε οκτάβες, επειδή η φωνή της είναι αγγελική. Το θέμα μας εδώ δεν είναι οι καλλιτεχνικές αναζητήσεις αλλά η δημιουργία ενός νέου είδους ζωής.
Είναι γνωστό το σύνδρομο του άγχους των γιορτών όπως και το πόσο αυτό επιδεινώνεται όταν συγκρίνεις τη ζωή σου με όσα βλέπεις στα social. Υπάρχουν έρευνες που υποστηρίζουν ότι την περίοδο των γιορτών η πλειοψηφία των ενηλίκων, ειδικά όσοι είναι ενεργοί στα social, αισθάνονται στρες, ενώ μεγάλο ποσοστό των ατόμων που αντιμετωπίζουν ήδη ψυχικά προβλήματα βιώνουν μια επιδείνωση της κατάστασής τους. Δεδομένων όλων αυτών έγινε ένα πιλοτικό πείραμα πριν από δύο χρόνια (Andrade et al., 2023) ώστε να διαπιστωθεί αν είναι δυνατό να μειωθεί η αρνητική κοινωνική σύγκριση (δηλαδή η σύγκριση της δικής μας ζωής με την «ιδανική» των άλλων, όπως προβάλλεται από τα social) και να αντικατασταθεί με κάτι πιο θετικό που το ονόμασαν social savoring, δηλαδή την ικανότητα να αισθανόμαστε χαρά για την επιτυχία ή την ευτυχία κάποιου άλλου. Όσοι συμμετείχαν στο πείραμα και πραγματικά αντιμετώπισαν με θετικό τρόπο τις εικόνες που έβλεπαν, η ψυχική τους υγεία σημείωσε σημαντική βελτίωση. Αλλά πάλι, πόσο να χαρείς όταν νιώθεις ότι κυκλοφορεί συννεφάκι που βρέχει παντού χρυσόσκονη κι εσύ κρατάς ομπρέλα, και μάλιστα χωρίς να το θέλεις; Μπορεί να έχεις φίλους –αληθινούς ή ψηφιακούς– που πάνε ακόμα σε σαλέ, κάνουν Χριστούγεννα στη Νέα Υόρκη και Πρωτοχρονιά στο Λονδίνο ή ζουν glamorous γιορτές στην Αθήνα κι εσύ βλέπεις όλα αυτά να περνάνε μπροστά σου σαν ένα εφιαλτικό τρέιλερ που του δίνεις την καρδούλα σου μεν, το ζηλεύεις θανάσιμα δε.
Παρ’ όλα αυτά, ίσως να έχει μια βάση αυτή η αλλαγή στάσης: όταν αρχίσεις να χαίρεσαι με τη χαρά των άλλων, αντιμετωπίζεις με μεγαλύτερη ικανοποίηση και τη δική σου ζωή γιατί μπορεί να μην ανεβάζεις reel, stories και live, ίσως όμως ζεις στιγμές που θέλουν πιο πολλή εκτίμηση από αυτή που τους δίνεις.
Εκείνος ο πρωινός καφές με τις παλιές πιτζάμες, τα ήσυχα απογεύματα με τα φωτάκια του δέντρου να αναβοσβήνουν –ακόμα κι αν δεν είναι σωστά συγχρονισμένα–, τα δωράκια που παίρνεις κι εκείνα που δίνεις σε ένα Secret Santa στο γραφείο είναι πιο ινσταγκραμικά απ’ όσο νομίζεις. Απλώς δεν τα κάνεις upload γιατί τελικά μπορεί να ξέρεις κάτι πιο σημαντικό: ότι οι ξεχωριστές μέρες του χρόνου είναι όπως μια αγαπημένη συναυλία που περίμενες καιρό και προτιμάς να τη βλέπεις live, παρά πίσω από την οθόνη του κινητού, μαγνητοσκοπώντας την. Όμως αυτό δεν ισχύει και με όλη τη ζωή μας; Μικρές στιγμές που μέσα στην ατέλειά τους είναι το μόνο που έχεις, κι αυτό αξίζει καρδούλες, likes, αγκαλίτσες και φιλάκια – από αυτά που σκάνε στο μάγουλο και κάνουν θόρυβο.
