Η ΡΩΜΑΪΚΗ ΑYΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ είναι διάσημη μεταξύ άλλων για τις αρένες της, όπως το Κολοσσαίο, όπου οι μονομάχοι πολεμούσαν μεταξύ τους, συχνά μέχρι θανάτου. Υπήρχαν γυναίκες ανάμεσά τους; Διάφορα στοιχεία, όπως ιστορικά αρχεία και καλλιτεχνικές απεικονίσεις, υποδηλώνουν ότι πράγματι υπήρχαν γυναίκες μονομάχοι στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, παρότι η παρουσία ήταν πολύ πιο σπάνια από τους άνδρες «συναδέλφους» τους. Ωστόσο, αυτά τα στοιχεία περιορίζονται σε περίπου μια ντουζίνα κείμενα και επιγραφές, και σε έναν ακόμη μικρότερο αριθμό αντικειμένων που τις απεικονίζουν. Για παράδειγμα, η ρωμαϊκή σύγκλητος είχε ψηφίσει νόμους το 11 μ.Χ. και το 19 μ.Χ. που απαγόρευαν στις γυναίκες της ανώτερης τάξης και στις ελεύθερες γυναίκες κάτω των 20 ετών να αγωνίζονται ως μονομάχοι. Και ένα άλλο κείμενο αναφέρει ότι γύρω στο 200 μ.Χ., ο αυτοκράτορας Σεπτίμιος Σευήρος απαγόρευσε τις γυναίκες μονομάχους επειδή μετά από μια μονομαχία όπου συμμετείχαν, τα αστεία του κοινού για την αγριότητα των γυναικών άρχισαν να «απευθύνονται σε άλλες, πολύ εξέχουσες γυναίκες».
Η συντριπτική πλειοψηφία των ανδρών μονομάχων ήταν σκλάβοι, και αυτό ίσχυε πιθανώς και για τις γυναίκες μονομάχους. Υπήρχαν διάφοροι τρόποι με τους οποίους ένα άτομο γινόταν σκλάβος: μπορούσε να έχει υποδουλωθεί μετά από έναν πόλεμο ή ως τιμωρία για ένα έγκλημα ή για απλήρωτα χρέη, ή για άλλους λόγους. «Πιστεύω ότι οι γυναίκες μονομάχοι ήταν κυρίως σκλάβες που είχαν διαπράξει κάποια εγκλήματα», λέει η Άννα Μιατσέφσκα, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Maria Curie-Skłodowska στην Πολωνία, η οποία έχει ερευνήσει και έχει γράψει εκτενώς για τις γυναίκες μονομάχους. Σημειώνει επίσης ότι μια άλλη κατηγορία γυναικών μονομάχων θα μπορούσαν να ήταν ελεύθερες γυναίκες με υψηλά χρέη που αναγκάστηκαν να πουλήσουν την ελευθερία τους σε μια σχολή μονομάχων.
Οι γυναίκες μονομάχοι πιθανότατα είχαν την εντολή να μην φορούν κράνη, ώστε το κοινό να μπορεί να βλέπει τα πρόσωπά τους, λέει ο Mañas. Υποθέτει επίσης ότι τους απαγορευόταν να πολεμούν μέχρι θανάτου, καθώς καμία από τις γραπτές πηγές δεν αναφέρει τον θάνατο γυναίκας μονομάχου.
Οι άνδρες μονομάχοι συνήθως φορούσαν περικεφαλαία και άλλες ενδεχομένως μορφές πανοπλίας. Αγωνίζονταν ως εξειδικευμένοι μαχητές, όπως οι «ρετιάριοι», που πολεμούσαν με δίχτυ και τρίαινα. Οι μονομάχοι το έκαναν αυτό μετά από κάποιο επίπεδο εκπαίδευσης σε σχολή μονομάχων. Ενώ σε ορισμένες μάχες ανδρών μονομάχων ο ηττημένος θανατωνόταν στο τέλος, αυτό δεν συνέβαινε σε όλες τις περιπτώσεις, καθώς η απώλεια ενός μονομάχου μπορούσε να είναι δαπανηρή για τους διοργανωτές της αιματηρής παράστασης. Ως προς τον τρόπο όμως με τον οποίο επιλέγονταν, εκπαιδεύονταν και αγωνίζονταν οι γυναίκες μονομάχοι, υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα. Ένα ανάγλυφο από την Αλικαρνασσό, στην σημερινή Τουρκία, απεικονίζει δύο γυναίκες μονομάχους που κρατούν ασπίδες και σπαθιά και φέρουν τα «καλλιτεχνικά» ονόματα «Αμαζόνα εναντίον Αχίλλειας» (ονόματα που πιθανότατα βασίζονταν στη μυθολογία).
Ο Stephen Brunet, ομότιμος καθηγητής κλασικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο του New Hampshire, σημειώνει σε ένα κεφάλαιο του βιβλίου του «A Companion to Sport and Spectacle in Greek and Roman Antiquity» (2013) ότι οι δύο γυναίκες εμφανίζονται να φορούν πανοπλία που σχετίζεται με αυτήν του λεγόμενου «προβοκάτορα» — έναν τύπο μονομάχου που είχε ως στόχο να μοιάζει με Ρωμαίο στρατιώτη. Και, όπως πολλοί άνδρες μονομάχοι, οι γυναίκες απεικονίζονται να πολεμούν με γυμνό στήθος. Οι γυναίκες επίσης δεν φαίνεται να φορούν κράνη, αν και είναι πιθανό ο καλλιτέχνης να μην τα συμπεριέλαβε. Μια επιγραφή αναφέρει ότι οι γυναίκες «απελευθερώθηκαν ενώ ήταν ακόμα όρθιες» και καμία από τις δύο δεν σκοτώθηκε. Ένα άλλο δείγμα είναι ένα αγαλματίδιο στο οποίο απεικονίζεται μια γυναίκα μονομάχος να κρατά ένα κοντό, καμπύλο στιλέτο που ονομάζεται sica, ένα είδος όπλου που χρησιμοποιούσε ένας τύπος μονομάχου που ονομαζόταν «Θραξ» (από τους Θράκες πολεμιστές). Ωστόσο, όπως και στο ανάγλυφο, η γυναίκα μονομάχος δεν φοράει κράνος και φοράει μόνο ένα περίζωμα στο γόνατό της.
Ο Alfonso Mañas, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ, ο οποίος ήταν εκείνος που το 2011 ταυτοποίησε το αγαλματίδιο ως γυναίκα μονομάχο, δήλωσε στο Live Science ότι υποψιάζεται πως η εμφάνιση έπαιζε σημαντικό ρόλο στην επιλογή των γυναικών μονομάχων. Ο Mañas σημείωνει ότι μία από τις πρώτες πηγές που αναφέρουν γυναίκες μονομάχους βρίσκεται σε κείμενο του Νικόλαου του Δαμασκηνού (ο οποίος έζησε περίπου από το 64 π.Χ. έως το 4 μ.Χ.), ο οποίος έγραφε ότι οι γυναίκες που επιλέγονταν για να πολεμήσουν δεν ήταν οι ισχυρότερες ή οι πιο ικανές, αλλά μάλλον «οι πιο όμορφες». Αυτό το κείμενο υποδηλώνει ότι το πρόσωπο που χρηματοδοτούσε τον εκάστοτε αγώνα μονομάχων είχε σημαντική επιρροή στο ποιες γυναίκες θα αγωνίζονταν. Σύμφωνα με τον Mañas, όλες οι αναφορές αφορούν γυναίκες μονομάχους που εμφανίζονταν σε παραστάσεις που διοργάνωναν οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες. Η χρησιμοποίηση γυναικών μονομάχων ήταν πιθανώς ένα «πολύ ακριβό και αποκλειστικό σόου, έτσι ώστε να προσφέρεται σε πολύ λίγες περιστάσεις».
Οι γυναίκες μονομάχοι πιθανότατα είχαν την εντολή να μην φορούν κράνη, ώστε το κοινό να μπορεί να βλέπει τα πρόσωπά τους, λέει ο Mañas. Υποθέτει επίσης ότι τους απαγορευόταν να πολεμούν μέχρι θανάτου, καθώς καμία από τις γραπτές πηγές δεν αναφέρει τον θάνατο γυναίκας μονομάχου. Επιπλέον, δεν έχει βρεθεί ποτέ ταφόπετρα γυναίκας μονομάχου, παρά τις περισσότερες από 1.000 ταφόπετρες μονομάχων που έχουν καταγραφεί.
Η Virginia Campbell, λέκτορας στο The Open University του Ηνωμένου Βασιλείου, η οποία έχει μελετήσει εκτενώς τους αρχαίους μονομάχους, πιστεύει ότι η φυσική κατάσταση πιθανότατα έπαιζε ρόλο στην επιλογή των γυναικών μονομάχων. Επειδή «η εκπαίδευση των μονομάχων ήταν δαπανηρή, η επιλογή των γυναικών — και των ανδρών — εξαρτιόταν, τουλάχιστον εν μέρει, από τη φυσική τους κατάσταση και την ικανότητά τους να μάχονται. Ο στόχος των μονομάχων ήταν η ψυχαγωγία του κοινού όχι ο αγώνας μέχρι θανάτου, οπότε ήταν προς το συμφέρον του ιδιοκτήτη τους να κάνει έξυπνες επιλογές στην επιλογή των μαχητών, αλλά και των μαχητριών του». Ακόμα όμως και αν δινόταν έμφαση στην ομορφιά, πολλοί θεατές εντυπωσιάζονταν από τον τρόπο που πολεμούσαν οι γυναίκες μονομάχοι. «Θα νόμιζε κανείς ότι παρακολουθεί μια ομάδα Αμαζόνων να μάχονται δίπλα στον ποταμό Τάναϊς...», σημείωνε χαρακτηριστικά ο Ρωμαίος ποιητής Στάτιος (ο οποίος έζησε από το 45 έως το 96 μ.Χ.) για τις γυναίκες μονομάχους που είχε δει να αγωνίζονται στην αρένα.
Με στοιχεία από Live Science
