Μια μεγάλη έκθεση για τους παραμυθένιους Δρόμους του Μεταξιού

Μια μεγάλη έκθεση για τους παραμυθένιους Δρόμους του Μεταξιού Facebook Twitter
Τοιχογραφία από τον νότιο τοίχο της «Αίθουσας των Πρεσβευτών». Λεπτομέρεια που δείχνει δύο καβαλάρηδες καμήλας μέσα στην πομπή του καραβανιού. Φωτ.: © ACDF of Uzbekistan, Samarkand State Museum Reserve
0

Καραβάνια που διασχίζουν τους αμμόλοφους της ερήμου, έμποροι που ανταλλάσσουν μετάξια και μπαχαρικά σε παζάρια, αυτές είναι οι εικόνες που έχουν τροφοδοτήσει τη φαντασία μας όταν σκεφτόμαστε τους Δρόμους του Μεταξιού. Όμως η πραγματικότητα μάς πηγαίνει πολύ πιο πέρα, σε ένα περίπλοκο δίκτυο χερσαίων διαδρομών που εκτείνονταν σε ολόκληρη την Ασία, συνέδεαν μυθικές πόλεις της Κίνας, της Ινδίας και της κεντρικής Ασίας και έφταναν μέχρι τα μεγάλα λιμάνια και τις πόλεις της Ανατολικής Μεσογείου.

Η έκθεση «Silk Roads» στο Βρετανικό Μουσείο, που θα διαρκέσει έως τις 23 Φεβρουαρίου 2025, αφηγείται ξανά την ιστορία αυτών των δρόμων από την Ανατολή μέχρι τη Δύση, των αλληλεπικαλυπτόμενων δικτύων που συνέδεαν κοινότητες σε όλη την Ασία, την Αφρική και την Ευρώπη, από την Ανατολική Ασία στη Βρετανία και από τη Σκανδιναβία στη Μαδαγασκάρη. Αυτή η μεγάλη έκθεση αποκαλύπτει πώς τα ταξίδια των ανθρώπων, των αντικειμένων και των ιδεών που διαμόρφωσαν τους Δρόμους του Μεταξιού διαμόρφωσαν πολιτισμούς και ιστορίες.

Συνυφασμένη με τους κινεζικούς μύθους, η ιστορία του μεταξιού χάνεται στα βάθη των αιώνων. Η τέχνη της εκτροφής του μεταξοσκώληκα, σύμφωνα με τους Κινέζους συγγραφείς, και η κατεργασία του μεταξιού ανακαλύφθηκαν τυχαία από την αυτοκράτειρα Σι Λιγκ Τσι γύρω στο 2690 π.Χ., όταν, σύμφωνα με τον μύθο, ένα κουκούλι έπεσε στο νερό που έβραζε για το τσάι της. Όταν προσπάθησε να το βγάλει, τράβηξε μια λεπτή και ανθεκτική κλωστή, την πρώτη μεταξωτή ίνα.

Η έκθεση μοιράζεται την ιστορία των Δρόμων του Μεταξιού που διασχίζοντας ερήμους, βουνά, ποτάμια και θάλασσες αφηγούνται μια ιστορία σύνδεσης πολιτισμών και ηπείρων, αιώνες πριν από τη διαμόρφωση του παγκοσμιοποιημένου κόσμου που γνωρίζουμε σήμερα.

Ο Κομφούκιος στα «Χρόνια των τεσσάρων πρώτων δυναστειών» αναφέρει πως η αυτοκράτειρα Σι Λιγκ Τσι έκανε συστηματική εκτροφή του μεταξοσκώληκα στα ανάκτορά της, υποχρέωνε τις Κινέζες να παρακολουθούν μαθήματα σηροτροφίας, ανεξάρτητα από την κοινωνική τους τάξη, και μοιράστηκε τα μυστικά του μεταξιού με το νέο της βασίλειο.

Μια μεγάλη έκθεση για τους παραμυθένιους Δρόμους του Μεταξιού Facebook Twitter
Χάρτης του κόσμου από τον Nuzhat almushtaq, χειρόγραφο του 1533 Φωτ.: © The Bodleian Libraries, Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Αυτός ο χάρτης σχεδιάστηκε αρχικά για τον χριστιανό βασιλιά της Σικελίας Ρογήρο Β'. Ακολουθεί την παράδοση του ισλαμισμού που προσανατολίζει τον κόσμο προς τον νότο και τοποθετεί το κέντρο του κόσμου στη Μέκκα, το κέντρο του μουσουλμανικού προσκυνήματος.
Μια μεγάλη έκθεση για τους παραμυθένιους Δρόμους του Μεταξιού Facebook Twitter
Τοιχογραφία από τον νότιο τοίχο της «Αίθουσας των Πρεσβευτών». Φωτ.: © ACDF of Uzbekistan, Samarkand State Museum Reserve

Το για αιώνες επτασφράγιστο μυστικό του κινεζικού βασιλείου διαδόθηκε όταν μια Κινέζα πριγκίπισσα παντρεύτηκε τον βασιλιά μιας περιοχής του Θιβέτ. Η πριγκίπισσα, που δεν ήθελε να απαρνηθεί τα πολυτελή μεταξωτά της ρούχα, έκρυψε σπόρους μουριάς και αυγά μεταξοσκώληκα στα πλούσια μαλλιά της και έτσι το μυστικό του μεταξιού δραπέτευσε και άρχισε η διάδοσή του. Οι Έλληνες άποικοι της Μ. Ασίας γνώριζαν την ύπαρξη του μεταξιού, αλλά πίστευαν ότι είναι φυτική ίνα.

Τα μεταξωτά υφάσματα έφτασαν στην αρχαία Ελλάδα με τις εκστρατείες του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ενώ στα ρωμαϊκά χρόνια το μετάξι είχε μεγάλη αξία, σαν τους πολύτιμους λίθους.

Με τα κουκούλια του μεταξοσκώληκα να μεταφέρονται λαθραία, ο μύθος λέει ότι η διάδοση της μεταξοκαλλιέργειας από την Ανατολή στη Δύση έγινε από μοναχούς του Βυζαντίου που μετέφεραν τα αυγά του μεταξοσκώληκα μέσα σε κούφια μπαστούνια.

Η έκθεση μοιράζεται την ιστορία των Δρόμων του Μεταξιού που διασχίζοντας ερήμους, βουνά, ποτάμια και θάλασσες αφηγούνται μια ιστορία σύνδεσης πολιτισμών και ηπείρων, αιώνες πριν από τη διαμόρφωση του παγκοσμιοποιημένου κόσμου που γνωρίζουμε σήμερα. Οι Δρόμοι του Μεταξιού χρησιμοποιήθηκαν για χιλιετίες, αλλά αυτή η έκθεση εστιάζει σε μια καθοριστική περίοδο της ιστορίας τους, από περίπου το 500 μ.Χ. έως το 1000 μ.Χ., με αντικείμενα από το μήκος και το πλάτος των Δρόμων του Μεταξιού που αποκαλύπτουν την εκπληκτική εμβέλεια αυτών των δικτύων.

Ένας πολιτισμός σε Ανατολή και Δύση

Περισσότερα από 300 αντικείμενα σε μια ροή με πέντε γεωγραφικές ζώνες, από την Ανατολική Ασία έως τη Βορειοδυτική Ευρώπη, μας οδηγούν σε έναν κόσμο που συνυφαίνει τις ιστορίες του. Στην πρώτη ενότητα, την «Ανατολική Ασία», παρουσιάζεται η δυναστεία των Τανγκ, με πρωτεύουσα το κοσμοπολίτικο Τσανγκ-αν, την πιο πυκνοκατοικημένη πόλη στον κόσμο εκείνη την περίοδο, που θεωρείται γενικά ως μια χρυσή εποχή του κινεζικού πολιτισμού. Τα αρχεία των Τανγκ υπολόγισαν τον πληθυσμό εκείνη την εποχή σε περίπου 50 εκατομμύρια άτομα.

Μια μεγάλη έκθεση για τους παραμυθένιους Δρόμους του Μεταξιού Facebook Twitter
Κεραμική φιγούρα οργανοπαίχτη. Φωτ.: Ashmolean Museum, University of Oxford

Από εκεί ξεκινά το ταξίδι της έκθεσης για να περάσει στις «Διαδρομές στην Ασία», στις οάσεις της λεκάνης του Ταρίμ που συνέδεαν την Κίνα με την Ινδία και την αυτοκρατορία του Θιβέτ στα Ιμαλάια. Στην τρίτη ενότητα, «Η Κεντρική Ασία προς την Αραβία», οι ισλαμικές κατακτήσεις καλλιεργούν τη θρησκευτική ομοιομορφία και τον υφολογικό συγκρητισμό. Οι Άραβες ηγεμόνες πρόσθεσαν μουσουλμανικές δοξασίες πίστης στα νομίσματα των Βυζαντινών, ενώ οι ντόπιοι τεχνίτες υιοθέτησαν ένα νέο λεξιλόγιο αραβικής γραφής και φυτικών σχεδίων. Ένας αστρολάβος από τη Βαγδάτη, ένας παγκόσμιος χάρτης από το Κάιρο και τα κεραμικά των Αββασιδών δείχνουν πώς το εμπόριο, η θρησκεία και η επιστήμη άνθησαν.

Ένας ορμητικός και πλούσιος χείμαρρος από αγαθά και στυλ ξεχύνεται στην τέταρτη ενότητα, τους «Μεσογειακούς Κόσμους», καθώς οι μουσουλμανικοί στρατοί εισέρχονται στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Στη βυζαντινή Κύπρο μεταφράστηκε στα ελληνικά η «Ζωή του Βούδα». Στην Αίγυπτο, ένας άνδρας φορούσε ένα γαλαζοπράσινο παλτό ιππασίας, υφαντό από μαλλί προβάτου και κασμίρι από το Κασμίρ, και ένα περιδέραιο από χάντρες από κεχριμπάρι της Βαλτικής που θάφτηκε μαζί με τον ιδιοκτήτη του. Η πέμπτη ενότητα, «Βορειοδυτική Ευρώπη», στρέφεται βόρεια, προς την Ιβηρία και πέρα ​​από τα Πυρηναία. Οι καλλιτέχνες της Ανδαλουσίας έμαθαν νέες τεχνικές, φυλλώματα με επιρροές από το Ισλάμ διακοσμούν μοναστήρια και οι ασιατικές επιρροές γίνονται πιο εμφανείς από ποτέ στην Ευρώπη.

Ανατολή και Δύση αναπτύσσονται και εξελίσσονται αμοιβαία μέσα από τις επικές συνδέσεις των εμπορικών διαδρομών και φτάνουν από τα παλάτια της Κίνας και τις οάσεις σε συναγωγές, τζαμιά και ναούς της Δύσης, όπου οι πολιτισμοί αναμειγνύονται ελεύθερα. 

Μια μεγάλη έκθεση για τους παραμυθένιους Δρόμους του Μεταξιού Facebook Twitter
Το μπαούλο των Φράγκων. Φωτ.: ©The Trustees of the British Museum
Μια μεγάλη έκθεση για τους παραμυθένιους Δρόμους του Μεταξιού Facebook Twitter
Κεραμική φιγούρα καμήλας. Φωτ.: ©The Trustees of the British Museum

Είναι πολύ περισσότερα από το μετάξι αυτά που διαδόθηκαν από τους Δρόμους του Μεταξιού. Πόσοι Δρόμοι του Μεταξιού υπήρχαν τελικά και πόσα μέρη συνέδεαν; Οι διαδρομές, τόσο από τη θάλασσα όσο και από τη στεριά, έφτιαχναν μια χώρα θαυμάτων. Η απόδειξη της σύνδεσης αυτής είναι στην τέχνη. Ένα πρώιμο ισλαμικό μωσαϊκό από ένα παλάτι της ερήμου στην Ιορδανία όχι μόνο προσαρμόζει σχέδια από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία αλλά επαναχρησιμοποιεί βυζαντινές ψηφίδες, όταν οι ευρασιατικοί λαοί ήταν ξεχασμένοι ή θεωρούνταν βάρβαροι. Μπορεί οι θησαυροί της Σογδιανής από την πρωτεύουσά τους Σαμαρκάνδη να είναι άγνωστοι σε πολλούς σήμερα, αλλά εξακολουθούν να είναι εκθαμβωτικοί, όπως ένας Βούδας που βρέθηκε στη Σουηδία και ανήκε σε Βίκινγκς και μια χρυσή πόρπη από το Ρατζαστάν που θάφτηκε με έναν βασιλιά των Σαξόνων. Μόνο μια σκέψη υπάρχει αν διαβάσει κάποιος την ιστορία των Δρόμων του Μεταξιού: Τι είναι τελικά τα σύνορα;

Μια μεγάλη έκθεση για τους παραμυθένιους Δρόμους του Μεταξιού Facebook Twitter
Πούλια για σκάκι από ελεφαντόδοντο. Φωτ.: © ACDF of Uzbekistan, Samarkand State Museum Reserve
Μια μεγάλη έκθεση για τους παραμυθένιους Δρόμους του Μεταξιού Facebook Twitter
Γυάλινο κέρατο πόσης, Ιταλία, 550-600 μ.Χ. Φωτ.: ©The Trustees of the British Museum
Μια μεγάλη έκθεση για τους παραμυθένιους Δρόμους του Μεταξιού Facebook Twitter
Χρυσό κούμπωμα ώμου. Φωτ.: ©The Trustees of the British Museum

Η έκθεση «Silk Roads» παρουσιάζεται στο Βρετανικό Μουσείο και θα διαρκέσει έως τις 23 Φεβρουαρίου 2025.

Αρχαιολογία & Ιστορία
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μετάξι και Πορφύρα: Ένα συναρπαστικό ταξίδι στον κόσμο του υφάσματος

Βιβλίο / Μετάξι και Πορφύρα: Ένα συναρπαστικό ταξίδι στον κόσμο του υφάσματος

Από τα αυτοκρατορικά εργαστήρια της Κωνσταντινούπολης μέχρι τα περίφημα μεταξωτά της Χίου, από την άνθηση της βυζαντινής μεταξουργίας μέχρι την πτώση της, μια εξερεύνηση των παραδόσεων στον κόσμο του βυζαντινού και μεταβυζαντινού υφάσματος.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Πίτερ Φράνκοπαν: «Δεν ήταν πάντα ανταγωνιστικές οι σχέσεις χριστιανών και μουσουλμάνων»

Βιβλίο / Πίτερ Φράνκοπαν στη LiFO: «Δεν ήταν πάντα ανταγωνιστικές οι σχέσεις χριστιανών και μουσουλμάνων»

Ο «Ηρόδοτος του 21ου αιώνα», όπως αποκαλούν τον Πίτερ Φράνκοπαν, έγραψε το βιβλίο «Οι δρόμοι του μεταξιού - Μια νέα ιστορία του κόσμου», αλλάζοντας για πάντα την οπτική που έχουμε για τον κόσμο της Ανατολής και την ευρωκεντρική αντίληψη για την Ιστορία.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Δήλος: H καρδιά των Κυκλάδων

Ιστορία μιας πόλης / Δήλος: H καρδιά των Κυκλάδων

Στη μέση των Κυκλάδων, σ’ ένα νησί χωρίς μόνιμους κατοίκους, η γη κρύβει ακόμη φωνές. Αν ξέρεις πού να κοιτάξεις, η Δήλος αρχίζει να σου μιλά για θεούς που λατρεύτηκαν, εμπορικές αυτοκρατορίες που γεννήθηκαν, λαούς που ήρθαν και έφυγαν, και τελετές που παραμένουν μυστήριο. Το νησί αυτό υπήρξε κάποτε το κέντρο του κόσμου – και ακόμη κρατά μυστικά. Η Αγιάτη Μπενάρδου συνομιλεί με την αρχαιολόγο Ζώζη Παπαδοπούλου.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Εν μέσω των γυναικών της αμαρτίας. Μια επίσκεψη στα Βούρλα τον Φλεβάρη του 1936

Αρχαιολογία & Ιστορία / Εν μέσω των γυναικών της αμαρτίας. Μια επίσκεψη στα Βούρλα τον Φλεβάρη του 1936

Η συγγραφέας, δημοσιογράφος και φεμινίστρια Λιλίκα Νάκου επισκέφθηκε το –υπό κρατική διαχείριση– πορνείο των Βούρλων τον Φλεβάρη του 1936, συνομίλησε με τις «γυναίκες της αμαρτίας» και μετέφερε τις εντυπώσεις της.
ΤΑΣΟΣ ΘΕΟΦΙΛΟΥ
Μέλι, Ρόδια, Aμβροσία: Τι έτρωγαν τελικά στον Όλυμπο οι Θεοί;

Αρχαιολογία & Ιστορία / Μέλι, Ρόδια, Aμβροσία: Τι έτρωγαν τελικά στον Όλυμπο οι Θεοί;

Τόσο οι γραπτές πηγές όσο και η εικονογραφία της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας αποκαλύπτουν ότι οι θεοί και οι ήρωες ήταν μάλλον εκλεκτικότεροι των θνητών ως προς τη διατροφή τους. Και τα φαγητά τους έκρυβαν κίνητρα πέρα από την πείνα...
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Ματίας Ρουστ: Μια ατέλειωτη ιστορία των ’80s

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ματίας Ρουστ: Μια ατέλειωτη ιστορία των ’80s

Το βράδυ της 28ης Μαΐου 1987 ο 18χρονος Γερμανός προσγειώνεται με ένα Cessna στην Κόκκινη Πλατεία για να αποδείξει ότι «αν κάποιος σαν εμένα μπορεί να περάσει σώος και αβλαβής στην άλλη πλευρά, τότε δεν υπάρχει τόσο μεγάλος κίνδυνος, και ίσως να μπορούμε να τα βρούμε όλοι μεταξύ μας».
ΜΑΚΗΣ ΜΑΛΑΦΕΚΑΣ
Η Μεγαλόχαρη ως αστυνομικό λαγωνικό 

Αρχαιολογία & Ιστορία / Τα «αντιλωποδυτικά θαύματα» της Παναγίας

Μια δημοσιογραφική έρευνα που έκανε το 1933 ο αστυνομικός ρεπόρτερ Ευστάθιος Θωμόπουλος κατέγραψε τους άθλους της Παναγίας· από την Κρήτη μέχρι τη Ροδόπη, οι πιστοί «έβλεπαν» τη δράση της, ένιωθαν ευγνώμονες και τη μαρτυρούσαν.
ΤΑΣΟΣ ΘΕΟΦΙΛΟΥ
Γιατί έθαβαν βρέφη μέσα σε αγγεία στο Βαθύ της Αστυπάλαιας;

Ιστορία μιας πόλης / Γιατί έθαβαν βρέφη μέσα σε αγγεία στο Βαθύ της Αστυπάλαιας;

Τι το ιδιαίτερο συμβαίνει στο Βαθύ της Αστυπάλαιας και τι συνεχίζει να αποκαλύπτει η αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή; Η Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με τον Ανδρέα Βλαχόπουλο.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
«ΒΙΑΣ»: Τα αρχαιολογικά τοπία ως ζωντανά οικοσυστήματα

Αρχαιολογία & Ιστορία / Καμπανούλες στους Δελφούς, Πέρδικες στο Σούνιο. Ό,τι φυτρώνει και ζει στους αρχαιολογικούς χώρους

Μια πρωτοποριακή επιστημονική προσέγγιση του πολιτιστικού τοπίου αποκαλύπτει έναν άγνωστο κόσμο χιλιάδων ζώων και φυτών σε είκοσι εμβληματικούς αρχαιολογικούς χώρους της χώρας. 
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
Βασίλης Λαμπρινουδάκης: Ο αρχαιολόγος πίσω από το νέο μουσείο της Επιδαύρου

Οι Αθηναίοι / Βασίλης Λαμπρινουδάκης: Ο αρχαιολόγος πίσω από το νέο μουσείο της Επιδαύρου

Από τις ανασκαφές στην Επίδαυρο και τη Νάξο, ο ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας αφηγείται μια ζωή αφιερωμένη στην ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Και όπως λέει, το πιο πολύτιμο εύρημα δεν ήταν αρχαιολογικό – ήταν η γυναίκα του.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Ο Δεσποτόπουλος και το αθηναϊκό όνειρο του μοντερνισμού

Ιστορία μιας πόλης / Ο Δεσποτόπουλος και το αθηναϊκό όνειρο του μοντερνισμού

Από το Ωδείο Αθηνών έως τη Σουηδία της εξορίας, ο Ιωάννης Δεσποτόπουλος δεν υπήρξε μόνο ένας σπουδαίος αρχιτέκτονας, αλλά και ένας διανοούμενος που οραματίστηκε μια πιο δημοκρατική, λειτουργική και πολιτισμένη πόλη. Ποια είναι η παρακαταθήκη του στη σύγχρονη Ελλάδα; Η Αγιάτη Μπενάρδου μιλά με τον Λουκά Μπαρτατίλα.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Τι σήμαινε να είσαι ψυχικά ασθενής στην αρχαία Αθήνα;

Ιστορία μιας πόλης / Τι σήμαινε να είσαι ψυχικά ασθενής στην αρχαία Αθήνα;

Πώς κατανοούσαν οι αρχαίοι Έλληνες την ψυχική ασθένεια; Ήταν θεϊκή τιμωρία, παθολογία του σώματος ή ένα υπαρξιακό βάρος που αποτυπωνόταν στη λογοτεχνία και στο θέατρο; Η Αγιάτη Μπενάρδου συνομιλεί με τον Γιώργο Καζαντζίδη, Αναπληρωτή Καθηγητή Λατινικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών, για τον τρόπο με τον οποίο η αρχαιοελληνική κοινωνία εξηγούσε, απεικόνιζε και αντιμετώπιζε τις ψυχικές διαταραχές.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ