ΠΩΣ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ένα μαρμάρινο κυκλαδικό ειδώλιο γυναικείας μορφής από το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, η «Αυτοπροσωπογραφία της καλλιτέχνιδος Ida-Sofia Maly» από το Μουσείο του Γκρατς κι ένα ασβεστολιθικό αγαλματίδιο από την Κύπρο ονόματι «Ο υπηρέτης του ναού» με τους έμφυλους ρόλους και τις ταυτότητες και τις πολιτικές των σωμάτων και των επιθυμιών τον 21ο αιώνα;
Τα τρία εν λόγω αντιπροσωπευτικά εκθέματα που επιλέχθηκαν να συμμετάσχουν στην έκθεση «Rethinking Ταυτότητες: Φύλο, Διαφορετικότητα, Διακρίσεις», την οποία παρουσιάζει αυτό τον καιρό το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης μπορεί να έχουν διαφορετική προέλευση, ηλικία και τεχνοτροπία, μας δίνουν όμως μια ιδέα για το πώς ορίζονταν οι ταυτότητες φύλου αφενός, οι έμφυλες και οι κοινωνικές διακρίσεις ανά τους αιώνες αφετέρου. Γιατί μπορεί οι παραπάνω όροι να είναι νεωτερικοί, όμως οι προβληματισμοί αυτοί είναι πολύ παλιότεροι από όσο ίσως νομίζουμε, απλώς τίθονταν με διαφορετικούς όρους όπως ο μύθος του ερμαφρόδιτου που απαντάται σε πολλές κουλτούρες ή οι θυελλώδεις αντιπαραθέσεις για το φύλο των αγγέλων στους εκκλησιαστικούς κύκλους της Δύσης κατά τον Μεσαίωνα.
Οι διακριτοί ρόλοι των φύλων υπήρχαν πάντα, από την προϊστορική εποχή έως τον σύγχρονο κόσμο. Εντούτοις και παρότι δεν είναι εύκολο να εξάγει κανείς ασφαλή συμπεράσματα για τον ρόλο ανδρών και γυναικών στην πρωτοκυκλαδική κοινωνία, «ισχύει πως άνδρες και γυναίκες κατείχαν διαφορετικούς μεν αλλά εξίσου σημαντικούς ρόλους».
Στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα οι έννοιες του φύλου και των κοινωνικών ρόλων, οι πολιτικές των σωμάτων και των επιθυμιών, η ανάδειξη της σεξουαλικής και της έμφυλης διαφορετικότητας, η κατάκτηση δικαιωμάτων και ελευθεριών και η άρση κάθε λογής διακρίσεων είναι πιο επίκαιρες από ποτέ και ο λόγος περί αυτών ζωηρός, πυκνός και συμπεριληπτικός. Οι κοινωνίες αλλάζουν και εξελίσσονται, οι έμφυλες σχέσεις αναθεωρούνται, το φάσμα των επιθυμιών και των ανθρώπινων δυνατοτήτων διευρύνεται. Το βιολογικό φύλο δεν ταυτίζεται πλέον απαραίτητα με το κοινωνικό, μιλάμε πια για πολλές διαφορετικές ταυτότητες και εκφράσεις φύλου. «Καινά δαιμόνια»; Όχι ακριβώς, παρότι οι διακριτοί ρόλοι των φύλων υπήρχαν πάντα, από την προϊστορική εποχή έως τον σύγχρονο κόσμο. Εντούτοις και παρότι δεν είναι εύκολο να εξάγει κανείς ασφαλή συμπεράσματα για τον ρόλο ανδρών και γυναικών στην πρωτοκυκλαδική κοινωνία, «ισχύει πως άνδρες και γυναίκες κατείχαν διαφορετικούς μεν αλλά εξίσου σημαντικούς ρόλους», καθώς αναφέρει το δελτίο Τύπου του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης.
Στα πλαίσια αυτά οποίο έχει, επιπλέον, σχεδιαστεί μια ειδική διαδρομή «Ταυτότητας Φύλου» η οποία οδηγεί τον επισκέπτη σε επιλεγμένα αντικείμενα των τεσσάρων μόνιμων εκθέσεων του Μουσείου που σχετίζονται με το φύλο, τη διαφορετικότητα και τις διακρίσεις. Τα αντικείμενα αυτά παρουσιάζονται και σε ψηφιακή μορφή στον χώρο της έκθεσης, ενώ παράλληλα υπάρχουν ψηφιακά εργαλεία και δραστηριότητες μέσω των οποίων οι επισκέπτες μπορούν αφενός να εξερευνήσουν τα ίδια τα αντικείμενα, αφετέρου τις προσωπικές τους εμπειρίες και πεποιθήσεις σχετικά με το φύλο και την επιθυμία.
Τα τρία μουσεία ανέπτυξαν επίσης τρεις ψηφιακές εκθέσεις οι οποίες αποτελούν αντικατοπτρισμό των φυσικών, εμπλουτισμένες με ψηφιακά διαδραστικά εργαλεία αφήγησης, ζωγραφικής και εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων. Αυτές είναι διαθέσιμες εδώ. Παράλληλα, δημιούργησαν μία ψηφιακή συλλογή που περιλαμβάνει και αντικείμενα από άλλα μουσεία από την Ελλάδα και το εξωτερικό με θέμα τις ταυτότητες φύλου, τις κοινωνικές συγκρούσεις, την τέχνη και τις τεχνικές, διαθέσιμη στο σύνδεσμο collection.reinherit-hub.eu.
Οι Μαρίνα Πλατή, Ελένη Μάρκου και Νεφέλη Μπαντελά από το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, οι Catalin Betz, Sibylle Dienesch από το Μουσείο του Γκρατς (Αυστρία) και η Irini Khenkin από το Πολιτιστικό Ίδρυμα Τράπεζας Κύπρου στη Λευκωσία επιμελούνται από κοινού την έκθεση «ReThinking Ταυτότητες: Φύλο, Διαφορετικότητα, Διακρίσεις» η οποία πραγματοποιείται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος «ReInHerit» και χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα «Horizon2020» της ΕΕ, συνοδεύεται δε από μια σειρά παράλληλες δράσεις:
• Διαδικτυακή διάλεξη (στα αγγλικά) και συζήτηση υπό τον τίτλο «Αντικρουόμενα συναισθήματα, διαμαρτυρόμενα σώματα», από τη Δρα Χρυσάνθη Παπαδοπούλου (30/3, ώρα 17.00-17.40). Στη διάρκειά της θα εξεταστούν διαταραχές σωματικών συμπτωμάτων που εμφανίζονταν σε νεαρές γυναίκες κατά τη μεταβατική περίοδο από την εφηβεία στη σεξουαλική ενηλικίωση στην αρχαία Ελλάδα καθώς επίσης στην Ευρώπη στα τέλη του 19ου αιώνα. Θα παρουσιαστούν, επίσης, «οι σωματόμορφες διαταραχές ενήλικων γυναικών κατά την αναδιαπραγμάτευση των ρόλων τους ως σύζυγοι ή μητέρες». Δηλώσεις συμμετοχής στην ιστοσελίδα, περισσότερες πληροφορίες στο τηλ. 210 7294220.
• Στο πλαίσιο του Cycladic Art Café Project θα παρουσιαστούν διαδοχικά έργα σύγχρονων καλλιτεχνών που σχετίζονται με το περιεχόμενο της έκθεσης. Ανάμεσά τους, η φωτογραφική εγκατάσταση Family Matters! (1998) του εικαστικού Δημήτριου Αντωνίτση, ενός από τους πρώτους καλλιτέχνες στην Ελλάδα που καταπιάστηκαν με την αισθητική του camp, τις έμφυλες θεματικές και τη σεξουαλικότητα σε συνάρτηση με τον αυτοκαθορισμό του «άλλου» και την κοινωνική του θέση.
• Εργαστήριο για εφήβους με τίτλο «Ταυτότητες» από τη Cinemathesis (στις 12 & 19/3 και στις 2 & 9/4 αντίστοιχα). Με τη χρήση της φωτογραφίας, της κινηματογράφησης, του κολάζ, του αυτοπορτρέτου, της ανάλυσης οπτικού και ηχητικού αρχειακού υλικού, βιβλίων, τεκμηρίων και προσωπικών αναφορών, καθώς και μέσα από την παρακολούθηση αποσπασμάτων από εμβληματικές ταινίες του παγκόσμιου κινηματογράφου, οι συμμετέχοντες θα επιχειρήσουν να προσεγγίσουν τη θεματική της ταυτότητας φύλου δημιουργώντας ένα ψηφιακό αποθετήριο προσωπικών έργων τέχνης που θα βρίσκονται σε διαλεκτική σχέση με τα «επίσημα» εκθέματα.
• Δημιουργικό εργαστήριο με ομάδα νέων υπό τον τίτλο «It’s a Shirt» στις 6/4 σε συνεργασία με την εικαστικό και σχεδιάστρια Χριστίνα Χριστοδούλου και την ειδικό ψυχικής υγείας Λίλη Πέππου. Οι παριστάμενοι θα ενθαρρυνθούν να μοιραστούν τις προσωπικές τους εμπειρίες, να συζητήσουν αλλά και να σχεδιάσουν τα δικά τους, ουδέτερα ως προς το φύλο ή “unisex”, όπως τα λέγαμε παλιότερα, πουκάμισα.
Η συμμετοχή σε όλες τις παράλληλες δράσεις είναι δωρεάν ενώ υπάρχουν ξεναγήσεις τόσο διαδικτυακές όσο και στη νοηματική γλώσσα. Αναλυτικές πληροφορίες στην ιστοσελίδα του Μουσείου www.cycladic.gr.
«ReThinking Ταυτότητες: Φύλο, Διαφορετικότητα, Διακρίσεις» , Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Νεοφύτου Δούκα 4 Αθήνα. Διάρκεια από 20/3 έως 8/5/23, είσοδος ελεύθερη, μέρες και ώρες λειτουργίας καθημερινά εκτός Τρίτης 10.00-17.00, Πέμπτη 10.00-20.00, Κυριακή 11.00-17.00
