Η Νεφέλη κλείνει σαράντα δύο χρόνια και ο αγαπητός στους αναγνώστες εκδοτικός οίκος ανοίγει το δικό του βιβλιοπωλείο, το Σ22, στην οδό Σμολένσκι 22, στη Νεάπολη, σε έναν χώρο μίνιμαλ, χειροποίητο και πολυμορφικό που θα φιλοξενεί βιβλία και εκδηλώσεις με έναν τρόπο λίγο αλλιώτικο και πιο δημιουργικό, παλιούς και νέους αναγνώστες με ανησυχίες, που αναζητούν να χαθούν σε μια πληθώρα βιβλίων και προτάσεων.
Σε αυτό το ψηλοτάβανο κατάστημα με τη μικρή, ωραία αυλή, φυτεμένη με ελιές, λεμονιές και μυρωδικά φυτά, μεταφέρεται ένα μεγάλο κομμάτι της δραστηριότητας του εκδοτικού οίκου. Ο Περικλής Δουβίτσας και οι άνθρωποι της Νεφέλης, η Νικολέττα, η Κατερίνα, ο Δημήτρης, ο Παναγιώτης, Άρης, ετοιμάζονταν πυρετωδώς για το άνοιγμα του βιβλιοπωλείου την προηγούμενη Πέμπτη με ένα μπαζάρ γιορταστικό, που σήμανε και την έναρξη της λειτουργίας του χώρου.
Ο Περικλής Δουβίτσας, πολιτογραφημένος κάτοικος Τήνου τα τελευταία χρόνια, επέβλεπε από κοντά, ενώ μόλις πριν από λίγες ημέρες παρουσίασε, σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Αθηνών, την έκδοση της νέας θεατρικής σειράς του Φεστιβάλ, που περιλαμβάνει επτά τίτλους για τη φετινή περίοδο.
Δεν θέλουμε ανθρώπους να ακούνε τον εαυτό τους να μιλά, θέλουμε να κάνουμε κάτι διαφορετικό, να μάθουν οι άνθρωποι κάτι περισσότερο, να γίνει μια συναναστροφή εδώ μέσα και να υπάρχει και ένα αποτέλεσμα, πέρα από την αγορά ή την υπογραφή ενός βιβλίου.
Εστιάζοντας στην ανάδειξη νέων μεταφράσεων αλλά και πρωτότυπων θεατρικών κειμένων, η νέα θεατρική σειρά του Φεστιβάλ, που ανοίγεται δυναμικά στον χώρο των εκδόσεων με έναν τρόπο που δεν το είχε ξανακάνει στο παρελθόν, εξασφαλίζει τη λογοτεχνική τους αυτονομία σε μακροπρόθεσμη προοπτική και καλεί τους θεατές στην ανάγνωση και σε μια πιο βαθιά επαφή με όσα είδαμε ή θα δούμε επί σκηνής.
Τα επτά αυτά νέα βιβλία προστίθενται στην παράδοση του οίκου σε εκδόσεις θεατρικών έργων, που ξεκίνησε από το θέατρο Αμόρε και διαμόρφωσε μια γενιά αναγνωστών των θεατρικών κειμένων, με το εφήμερο της παράστασης να μετατρέπεται σε μια πολύτιμη αναγνωστική στιγμή και εμπειρία, προσφέροντας τα κείμενα ακόμα και σε εκείνους που δεν θα μπορέσουν να τα δουν στη σκηνή.
Η πρώτη ενότητα της σειράς περιλαμβάνει τα τέσσερα ελληνικά έργα του κύκλου «Contemporary Ancients», τα οποία γράφτηκαν με ανάθεση του Φεστιβάλ και είναι εμπνευσμένα από το αρχαίο δράμα: «Το σπίτι με τα φίδια» του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη, με αφετηρία τις «Τραχίνιες» του Σοφοκλή, «γάλα, αίμα» της Αλεξάνδρας Κ*, με αφετηρία τη «Μήδεια», «Κρεουργία» του Γιάννη Μαυριτσάκη, με αφετηρία τις «Βάκχες» και «Η Φαίδρα καίγεται» της Αμάντας Μιχαλοπούλου, με αφετηρία τον «Ιππόλυτο» του Ευριπίδη.
Τον έναν τοίχο του φωτεινού και ευάερου ισογείου καλύπτει ένας καμβάς του Φίκου, ενός ταλαντούχου και ιδιαίτερου καλλιτέχνη με ξεχωριστό στυλ και μια ξεκάθαρη ελληνικότητα στα έργα του, που τα τελευταία δέκα χρόνια έχει ζωγραφίσει σε πολλές χώρες τοιχογραφίες μεγάλου μεγέθους. Στον καμβά του στη Νεφέλη, που έχει μέγεθος 4x2 μέτρα, αεροπόροι και ιπτάμενοι ονειροπόλοι ταξιδεύουν μέσα σε ροζ σύννεφα στον ουρανό μαζί με πάπιες και πουλιά σε απρόβλεπτες συναντήσεις.
Ο καμβάς, όπως και όλα τα πράγματα εδώ, έχουν μια ιστορία· ο Φίκος τον έφτιαξε για το περίπτερο του Volatilium στην Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης τον Οκτώβριο του 2017. Τον ξεκίνησε την πρώτη μέρα της έκθεσης και τον τελείωσε την προτελευταία, ζωγραφίζοντας μπροστά στα μάτια των επισκεπτών, που έβλεπαν την εξέλιξη του έργου.
Στα ράφια, που γεμίζουν τώρα βιβλία και είναι όλα χειροποίητα, φιγουράρουν μερικοί από τους πιο σημαντικούς τίτλους της ελληνικής λογοτεχνίας, ο σπουδαίος κατάλογος του εκδοτικού οίκου, που έχει συμβάλει σημαντικά στην προώθηση της λογοτεχνίας, έχοντας εκδώσει περισσότερους από διακόσιους σύγχρονους Έλληνες συγγραφείς. Μέχρι σήμερα έχει κυκλοφορήσει συνολικά πάνω από 1.500 τίτλους από ελληνική και ξένη λογοτεχνία, θεωρία της λογοτεχνία και κριτική, εικαστικά, μουσική, θέατρο, φιλοσοφία, ιστορία, γλωσσολογία, κοινωνιολογία, ψυχανάλυση και παιδική λογοτεχνία, ενώ εκδίδει online το περιοδικό «Χρόνος» για την πολιτική και τον πολιτισμό.
Στον χώρο δεν υπάρχουν πάγκοι, οι πάγκοι θα μπαίνουν μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, ώστε ο αναγνώστης να βλέπει τα βιβλία στους κινούμενους πολυμορφικούς κύβους και τα ράφια ή το ειδικά διαμορφωμένο πατάρι που φιλοξενεί και τα γραφεία, την καρδιά της επιχείρησης. Η σκηνογράφος Μαριαλένα Λαπατά έχει σχεδιάσει τον χώρο και τις βιβλιοθήκες, ενώ ο μηχανικός Βαγγέλης Βαβανάτσος έδωσε σε κάθε βήμα την πολύτιμη τεχνογνωσία του. Μια τεράστια κινούμενη τζαμαρία-βιτρίνα ολόκληρου του καταστήματος ανοίγει για να συνδέει το βιβλιοπωλείο με τον μικρό δρόμο της Νεάπολης.
Εκτός από την επιλογή των κειμένων που εκδίδει ο οίκος, ο Περικλής Δουβίτσας δεν κρύβει το ενδιαφέρον του για την τεχνική της παραγωγής. Ήδη, εδώ και έξι χρόνια η Νεφέλη έχει μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πλατφόρμες στον χώρο του βιβλίου.
«Η πλατφόρμα fairead δημιουργήθηκε λόγω της επιτακτικής ανάγκης να υπάρξει στον χώρο της ανάγνωσης μια δίκαιη, λειτουργική και όσο το δυνατόν πιο ουδέτερη κοινή υποδομή. Στόχος μας είναι να προτείνουμε βιώσιμες λύσεις για μια σειρά σημαντικών θεμάτων που αφορούν τόσο τους αναγνώστες και τους δημιουργούς (συγγραφείς, μεταφραστές) –τους δυο βασικούς πόλους του οικοσυστήματος του βιβλίου– όσο και όλους αυτούς που βρίσκονται ενδιάμεσα και είναι απαραίτητοι για τη σωστή λειτουργία του κύκλου».
«Αυτό που με ενδιαφέρει σήμερα είναι να συνεχίσουμε να ψάχνουμε τις ελληνικές φωνές όπως ο Παλαβός, η Τσελεπίδου, ο Βραχνός» λέει ο Δουβίτσας. «Γνωρίζουμε όλοι τον φαύλο κύκλο: αν δεν δείξεις ότι παράγεις, δεν σου έρχονται οι καινούργιοι συγγραφείς και, φυσικά, ένας εκδότης ξέρει ότι δεν θα δουλέψουν όλα τα βιβλία το ίδιο, για να σου έρχονται και τα πολύ καλά. Αυτό που θέλω να κάνω είναι να στοχεύω σε πολύ λιγότερα βιβλία, να τα πιστεύω πολύ και να μπορώ να κάνω τα πάντα για τα υποστηρίξω. Ο εκδοτικός οίκος είναι ο λιγότερο κερδοφόρος κρίκος της αλυσίδας του βιβλίου. Για να βγουν τα έξοδα μιας πρώτης έκδοσης, πρέπει να πουληθούν περισσότερα από πεντακόσια αντίτυπα στα ελληνικά βιβλία και πάνω από χίλια στα μεταφρασμένα, νούμερα που δύσκολα γίνονται σήμερα σε απαιτητικές εκδόσεις. Δεν θέλω να βγάζω βιβλία πληρωμένα, αλλά να υποστηρίζω σημαντικές φωνές, γι αυτό και ψάχνω διαρκώς τρόπους να βελτιώσω τη βιωσιμότητα του κύκλου εργασιών μας».
Για τον Περικλή Δουβίτσα σημασία έχει να καταφέρει να συνδέσει τον χειροτεχνικό τρόπο της έκδοσης ενός βιβλίου με το digital. «Τη χειροτεχνία θα την κάνω στην Τήνο. Έχω πάρει πολύ συνειδητά την απόφαση να ζω εκεί, δεν με ενδιαφέρει να έχω καινούργιο αυτοκίνητο ή να προβάλλομαι ως εκδότης αλλά να μπορώ να βγάζω μόνος μου τα βιβλία».
Προμηθεύτηκε παλιές βιβλιοδετικές και τυπογραφικές μηχανές, με σκοπό να γίνει τα επόμενα χρόνια «τεχνίτης του βιβλίου». «Πάντα πίστευα ότι έχω ταλέντο στη μηχανική — καιρός να δω αν αυτό πράγματι ισχύει. Σε έναν μικρό χώρο στη Χώρα της Τήνου που θα γίνει εργαστήριο βιβλίων, μαζί με φίλους που τους "τρώει" κι εκείνους να μάθουν κάτι τέτοιο, και με δυο βιβλιοδέτες που θα έρθουν στην αρχή να μας βοηθήσουν... Θέλω να μπορούμε να φτιάχνουμε πολλά από τα βιβλία της Νεφέλης εκεί και να τα μεταφέρουμε στο «Σ22» για πώληση και διανομή.
Είμαστε ένας οίκος που δεν θέλει να γίνει πιο μεγάλος αλλά να μπορεί να ορίζει την ποιότητα της έκδοσης. Αυτό είναι και υγιές από πλευράς ποσότητας για το δικό μας μέγεθος. Οπότε, θα προσπαθήσω να γίνω μάστορας τα επόμενα χρόνια, μια και ήδη έχω επαρκή γνώση του ψηφιακού μέρους της δουλειάς μου. Θέλω να φτιάξω έτσι ένα οικοσύστημα ολόκληρο, μέσα στο οποίο θα μπορεί να αναπτυχθεί ευκολότερα ο εκδοτικός οίκος».
Το ίδιο οικοσύστημα επιχειρούν ο Δουβίτσας και οι άνθρωποι της Νεφέλης να δημιουργήσουν με το Σ22, το νέο βιβλιοπωλείο, ένα γενικό βιβλιοπωλείο με την υπογραφή της Νεφέλης, που θα φιλοξενεί όλα τα βιβλία του καταλόγου της και βιβλία άλλων εκδοτών. «Έχουμε την ηλεκτρονική πλατφόρμα και κάνουμε τώρα ένα γενικό βιβλιοπωλείο, που να μπαίνει κάποιος μέσα, να κλείνει τα μάτια του και να ξέρει ότι ήρθε στο σωστό μέρος. Θα ζητήσω από τους συγγραφείς της Νεφέλης να διαλέξουν ο καθένας τους τίτλους στον τομέα που θεωρεί τον εαυτό του διαβασμένο. Με την προϋπόθεση, φυσικά, τα βιβλία να πουλιούνται στην Ελλάδα.
Φιλοδοξούμε να έχουμε όποιο βιβλίο έχουν διαλέξει οι συγγραφείς μας και θα έχω όλο τον κατάλογο κάποιων επιλεγμένων εκδοτών – αυτό θα υπάρχει στο ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο μας. Θα έχουμε περίπου 20.000 τίτλους και κάποιους εκδότες με τους οποίους έχουμε καλή επικοινωνία και εκτιμώ τη δουλειά τους. Η μόνη διαφορά του e-shop από το φυσικό κατάστημα είναι ότι θα έχει και κάποια βιβλία που δεν θα υπάρχουν στα ράφια μας».
Αναπόφευκτα, η συζήτησή μας στρέφεται και στον τρόπο με τον οποίο γίνονται σήμερα οι πολυάριθμες παρουσιάσεις και εκδηλώσεις για τις εκδόσεις νέων βιβλίων.
«Φυσικά, θέλουμε να κάνουμε εκδηλώσεις για τα βιβλία, αλλά όλοι ξέρουμε ότι συνήθως μπροστά βγαίνει ένας κύκλος ανθρώπων και τελικά οι παρουσιάσεις και οι εισηγήσεις είναι αδιάφορες και βαρετές. Όλο αυτό, κατά τη γνώμη μου, κάνει κακό στο βιβλίο και στον αναγνώστη ή δεν έχει να του προσφέρει κάτι περισσότερο, ούτε καν τον προτρέπει να αγοράσει το βιβλίο» λέει ο Περικλής Δουβίτσας.
«Και υπάρχουν και άνθρωποι που είναι το αντίθετο απ' όλο αυτό που γνωρίζουμε, κάποιοι που κάνουν πολύ σοβαρή δουλειά και δεν θέλουν να ασχοληθούν με αυτόν τον τρόπο με τα βιβλία. Είναι κάτι που έχω ζήσει, ποτέ δεν θα μιλήσουν αν δεν τους δοθεί το πλαίσιο να το κάνουν. Οπότε ο προβληματισμός μου είναι αν μπορούμε να φτιάξουμε αυτό ακριβώς το πλαίσιο, έναν θύλακα, και να κάνουμε εκδηλώσεις γύρω από το βιβλίο, όχι απλώς να παρουσιάζουμε μια νέα έκδοση – αυτές μπαίνουν στον πάγκο, τις διαβάζεις και μόνος σου. Δεν θέλουμε ανθρώπους να ακούνε τον εαυτό τους να μιλά, θέλουμε να κάνουμε κάτι διαφορετικό, να μάθουν οι άνθρωποι κάτι περισσότερο, να γίνει μια συναναστροφή εδώ μέσα και να υπάρχει και ένα αποτέλεσμα, πέρα από την αγορά ή την υπογραφή ενός βιβλίου.
Η δική μου φιλοδοξία είναι να φτάσουν εδώ άνθρωποι απ' όλους του χώρους, συγγραφείς, ηθοποιοί, εικαστικοί, μουσικοί, να τους φέρουμε σε επαφή με τα βιβλία που βγάζουμε και να δούμε μαζί τι μπορούμε να κάνουμε για να δημιουργήσουμε μια δυναμική γύρω από αυτά. Οπότε, ανοίγουμε τα μάτια και τ' αυτιά μας σε προτάσεις και δεν αποκλείουμε οτιδήποτε ευφάνταστο και δημιουργικό μπορεί να συμβεί.
Επίσης, κάναμε μια πρόβλεψη στον χώρο: μετακινώντας όλους του κύβους στη μία άκρη του βιβλιοπωλείου, διαμορφώνεται ένας ανοιχτός χώρος που θα φιλοξενεί παιδιά κάθε Σάββατο, από το φθινόπωρο. Εδώ, στη μέση, πάνω σε ένα μεγάλο χαλί θα μπορούν να έρθουν σε επαφή με τον κόσμο του βιβλίου που ανοίγεται μπροστά τους πελώριος και ανοιχτός και θα είναι οδηγός στις περιπέτειες που θα πλάσουν και θα φανταστούν».
