Ο ΚΑΡΙΛ ΦΕΡΕ είναι συγγραφέας πασίγνωστων αστυνομικών ή «μαύρων» μυθιστορημάτων (romans noirs) που αγαπάει τη ζέστη. Στα βιβλία του βρίσκουμε, μαζί με την πλοκή και την κοινωνική κριτική, μια ερεθιστική ταξιδιωτική περιπλάνηση, κυρίως σε χώρες του νοτίου ημισφαιρίου, όπου τοποθετείται η δράση των περισσότερων μυθιστορημάτων του (Αργεντινή, Χιλή, Κολομβία, Νότιος Αφρική, Νέα Ζηλανδία).
Το 2021 έκανε όμως την έκπληξη, καθώς το μυθιστόρημά του Led-Πάγος (εκδόσεις Άγρα) είναι τοποθετημένο στη Σιβηρία, σε ένα απόκοσμο τοπίο, σ’ ένα σκηνικό «Μπλέιντ Ράνερ, αλλά σε εκδοχή Σιβηρίας», όπως γράφει ο ίδιος, στην πόλη Νορίλσκ, τριακόσια χιλιόμετρα βόρεια του αρκτικού κύκλου. Ο Φερέ ταξιδεύει πάντα στους τόπους όπου τοποθετεί κάθε μυθιστόρημά του. Έτσι έγινε και με το Led-Πάγος. Μόνο που το ταξίδι στο Νορίλσκ δεν το είχε αποφασίσει ο ίδιος.
Του το ζήτησε η εκδότρια του εκδοτικού οίκου Paulsen, που ειδικεύεται σε ταξιδιωτικά βιβλία. Κι ενώ ήταν έτοιμος να φύγει από το Παρίσι και να ξεχειμωνιάσει στην Κολομβία, καθώς δεν του αρέσει να κρυώνει και το «βίτσιο» του είναι να φαντάζεται τις ιστορίες του στο νότιο ημισφαίριο, ξεγελώντας έτσι τους χειμώνες του, δελεάζεται από την πρόταση. Αποφασίζει τελικά να ταξιδέψει σε αυτήν τη «χαμένη πόλη» της βόρειας Σιβηρίας.
Ο Φερέ μας βυθίζει στο χιόνι ή στον πάτο των μπουκαλιών της βότκας, στα καταθλιπτικά μπαρ της πόλης. Μας δείχνει όμως και τη ρωσική ψυχή, τόσο διαφορετική από τα στερεότυπα και την αντίληψη που έχουν οι άνθρωποι της Δύσης για τους Ρώσους.
Το 2017 κυκλοφορεί στα γαλλικά το ταξιδιωτικό βιβλίο του Καρίλ Φερέ Νορίλσκ, μια συναρπαστική αυτοβιογραφική αφήγηση που μας ανοίγει την πόρτα για να δούμε αυτή την άγνωστη και απαγορευμένη πόλη της Σιβηρίας, γραμμένη με τον αφηγηματικό τρόπο του gonzo*, όπου ο αφηγητής είναι ταυτόχρονα και ο ήρωας. Ο Φερέ μας βυθίζει στο χιόνι ή στον πάτο των μπουκαλιών της βότκας, στα καταθλιπτικά μπαρ της πόλης. Μας δείχνει όμως και τη ρωσική ψυχή, τόσο διαφορετική από τα στερεότυπα και την αντίληψη που έχουν οι άνθρωποι της Δύσης για τους Ρώσους. Πάνω απ’ όλα μάς δείχνει όμως το Νορίλσκ.
Caryl Férey, Νορίλσκ, Μτφρ.: Αργυρώ Μακάρωφ, Εκδόσεις Άγρα
Αυτή η σχετικά νεαρή πόλη είναι από τις πιο άγριες στον κόσμο. Την αγριότητά της την προκαλούν η φύση, ο άνθρωπος και η ιστορία. Στο Νορίλσκ πέφτουν κάθε χρόνο δύο εκατομμύρια τόνοι χιονιού, δηλαδή δέκα τόνοι ανά κάτοικο, καθώς ο πληθυσμός της πόλης είναι περίπου διακόσιες χιλιάδες. Ο μέσος όρος χιονισμένων ημερών τον χρόνο είναι 260 και ο μέσος όρος ημερών με χιονοθύελλα είναι 130. Η θερμοκρασία τον χειμώνα μπορεί να φτάσει στους -60 βαθμούς Κελσίου, ενώ οι πολικές νύχτες διαρκούν από τον Νοέμβριο μέχρι τα μέσα Γενάρη. Τα εργοστάσια που είναι συνδεδεμένα με τα ορυχεία νικελίου, χαλκού και λευκόχρυσου, που σήμερα τα εκμεταλλεύονται οι ολιγάρχες και το πουτινικό σύμπαν, κάνουν το Νορίλσκ μία από τις πιο μολυσμένες πόλεις του κόσμου.
Κάθε χρόνο εκπέμπονται από τα εργοστάσια πάνω από δύο εκατομμύρια τόνοι αερίων, προκαλώντας τεράστια καταστροφή στο οικοσύστημα. Εκατό χιλιάδες εκτάρια τούνδρας σε μια ακτίνα τριάντα χιλιομέτρων γύρω από την πόλη έχουν καεί από τις τοξικές βροχές και τις αναθυμιάσεις. Τα περισσότερα δέντρα έχουν ξεραθεί και το χορτάρι μεγαλώνει ελάχιστα.
Το Νορίλσκ από μόνο του παράγει το 1% του διοξειδίου του θείου που υπάρχει στην ατμόσφαιρα του πλανήτη. Πολλές αρρώστιες οφείλονται στη μόλυνση. Ανάμεσά τους, αρρώστιες αναπνευστικές και δερματολογικές, κυρίως εκζέματα που προκαλούνται από το νικέλιο. Το προσδόκιμο ζωής των κατοίκων δεν ξεπερνά τα εξήντα χρόνια.
Η πόλη, ιδιαίτερα τα πρόσφατα κτίριά της, είναι χτισμένη απευθείας πάνω σε περμαφρόστ, δηλαδή σε πάγο. Οι διαρροές από τις σωληνώσεις του ζεστού νερού και της θέρμανσης προκαλούν το σταδιακό λιώσιμο αυτού του εδάφους, με αποτέλεσμα την καθίζηση πολυάριθμων οικοδομών αλλά και την απελευθέρωση μεθανίου, που είναι πολύ θανατηφόρο αέριο και υπάρχει σε μεγάλη ποσότητα στην ατμόσφαιρα του Νορίλσκ.
Ο Καρίλ Φερέ μάς οδηγεί σε μια οικοδομή ετοιμόρροπη και δύσοσμη, θεμελιωμένη πάνω σε περμαφρόστ, για να συναντήσει τα μέλη μιας φωτογραφικής λέσχης. «Χωθήκαμε σε μια δεκαώροφη οικοδομή» γράφει. «Λιτή, παλιά, με ξεκοιλιασμένα γραμματοκιβώτια, καλώδια να κρέμονται γυμνά και ένα ξεχαρβαλωμένο ασανσέρ που θα μπορούσε κανείς να το χρησιμοποιήσει σε ταινία τρόμου δεύτερης κατηγορίας. Σ’ ένα από τα τοιχώματά του είχε ξεμείνει ένα αυτοκόλλητο με μια γυναίκα σε σέξι στάση και τον αριθμό τηλεφώνου για να καλείς κάποια πόρνη που από καιρό θα πρέπει να ήταν ήδη νεκρή και καταψυγμένη σε κάποια γωνιά».
Όταν έφτασε στον 10ο όροφο, όπου ήταν η λέσχη, στον διάδρομο υπήρχαν ύποπτες λακκούβες με νερό, που επέτειναν την ανησυχία του. Νόμιζε ότι βρισκόταν στον κόσμο του Μπλέιντ Ράνερ. Αλλά αντί να συναντήσει τα γενετικώς προηγμένα ανδροειδή, συνάντησε καμιά ντουζίνα ερασιτέχνες φωτογράφους, που όλοι δούλευαν στα μεταλλεία.
Το Νορίλσκ είχε ιδρυθεί από τον Στάλιν τη δεκαετία του 1930 για την εκμετάλλευση των μεταλλευμάτων. Σχεδόν ταυτόχρονα ο Στάλιν μετέτρεψε την πόλη σε ένα από τα σκληρότερα γκουλάγκ του καθεστώτος του. Για είκοσι χρόνια, πεντακόσιες χιλιάδες κρατούμενοι δούλευαν στα ορυχεία νικελίου, χαλκού, κοβαλτίου και κάρβουνου, χτίζοντας ταυτόχρονα την πόλη, που ο Στάλιν ήθελε να είναι το ίδιο όμορφη με το Λένινγκραντ. Στο γκουλάγκ αυτό ζούσαν και πέθαιναν Ρώσοι πολιτικοί κρατούμενοι, και από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά στρατιωτικοί από τις χώρες της Βαλτικής και την Πολωνία καθώς και Γερμανοί και Ιάπωνες αιχμάλωτοι πολέμου.
Caryl Férey, Led - Πάγος, Μτφρ.: Αργυρώ Μακάρωφ, Εκδόσεις Άγρα
Μια εξέγερση κρατουμένων που έγινε το 1953 πνίγηκε στο αίμα. Κανείς δεν ξέρει ακόμη πόσοι ήταν οι νεκροί αυτής της βίαιης καταστολής που υλοποιήθηκε από τους στρατιωτικούς αλλά και από τους εθελοντές κομμουνιστές που κατοικούσαν στην πόλη και ήταν οπλισμένοι με σιδηρολοστούς. Έτσι κι αλλιώς το Νορίλσκ ήταν απαγορευμένη πόλη. Ο Καρίλ Φερέ διαβάζει, για να μπει μέσα σε αυτές τις ιστορίες φρίκης, τις Ιστορίες από την Κολυμά του Βαρλάμ Σαλάμοφ αλλά και το βιβλίο του Βρετανού ταξιδιωτικού συγγραφέα Κόλιν Θέμπρον Στη Σιβηρία.
Το γκουλάγκ του Νορίλσκ λειτουργούσε έως το 1956. Μετά η πόλη έγινε κανονική κοινότητα, αλλά εξακολουθούσε να είναι απαγορευμένη. Και σήμερα είναι απαγορευμένη. Για να την επισκεφτεί κανείς πρέπει να πάρει ειδική άδεια από τη FSB, δηλαδή την κρατική υπηρεσία ασφάλειας που διαδέχτηκε την KGB μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Με τέτοια άδεια, που την εξασφάλισαν άνθρωποι του εκδοτικού οίκου Paulsen με διασυνδέσεις στην περιοχή, έφτασε ο Καρίλ Φερέ στο Νορίλσκ.
Την αίσθηση της απαγόρευσης επιτείνει η απομόνωση της πόλης. Συνδέεται με τον έξω κόσμο μόνο με αεροπλάνο. Δεν υπάρχουν ούτε σιδηροδρομικό δίκτυο ούτε αυτοκινητόδρομοι. Το αεροπορικό ταξίδι από τη Μόσχα διαρκεί πέντε ώρες και διασχίζει τέσσερις διαφορετικές ζώνες χρόνου.
Ο Καρίλ Φερέ ταξίδεψε στο Νορίλσκ με το Τέρας, έναν μονόφθαλμο, αμπλαούμπλα, γυναικά, πότη Βρετόνο φίλο του. Το Τέρας είναι το μοντέλο για τον ήρωα του Φερέ, τον Μακ Κας, έναν μονόφθαλμο πρώην αστυνομικό που τον έχουμε συναντήσει σε ορισμένα από τα μυθιστορήματά του. Ανάμεσα σε αυτά είναι και το Ποτέ πια μόνος (εκδόσεις Άγρα), που είναι τοποθετημένο στην Ελλάδα, συγκεκριμένα στην Αθήνα και στην Αστυπάλαια, όπου ο Μακ Κας αποκαλύπτει ένα κύκλωμα που διακινεί μετανάστες στο Αιγαίο.
Caryl Férey, Ποτέ πια μόνος, Μτφρ.: Αργυρώ Μακάρωφ, Εκδόσεις Άγρα
Στο Νορίλσκ όμως η αφήγηση του Καρίλ Φερέ, με τη βοήθεια του φίλου του, εξανθρωπίζει αυτή την απάνθρωπη πόλη. Στο μπαρ Ζαμπόι, όπου ο Καρίλ και το Τέρας ρουφάνε βότκα έως θανάτου, συχνάζουν τριαντάχρονοι μεταλλωρύχοι που μοιάζουν πενηντάρηδες και εικοσάχρονα κορίτσια που μοιάζουν σαραντάρες. Δουλεύουν στα ορυχεία, αλλά κατά βάθος είναι ποιητές, μουσικοί, σκιτσογράφοι, ζωγράφοι, ηθοποιοί, φωτογράφοι, ηχολήπτες. «Η τέχνη είναι χόμπι, όμως το ζούμε σε βάθος, ενώ το μοιραζόμαστε με τους άλλους. Είναι κυρίως αυτό το Νορίλσκ. Σε παρακαλώ, πες το αυτό στο βιβλίο σου. Πες τους ότι η πόλη μας αξίζει πολύ περισσότερο απ’ αυτό».
Το βιβλίο είναι μεταφρασμένο θαυμάσια από την Αργυρώ Μακάρωφ, χαλκέντερη μεταφράστρια όλων των βιβλίων του Φερέ στα ελληνικά καθώς και όλων των βιβλίων του Ζορζ Σιμενόν.
*Ο όρος εμφανίστηκε στη δεκαετία του 1970 για να χαρακτηρίσει τη δημοσιογραφική έρευνα του Χάντερ Τόμπσον Hell’s Angels, όπου ο ήρωας είναι ο ίδιος ο δημοσιογράφος.
ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΝΟΡΙΛΣΚ» ΕΔΩ
ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΠΟΤΕ ΠΙΑ ΜΟΝΟΣ» ΕΔΩ
ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «LED-ΠΑΓΟΣ» ΕΔΩ
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
