«ΣΚΟΠΕΥΑ ΝΑ ΓΡΑΨΩ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ, αλλά παρενέβη η ζωή όπως πάντα», έγραφε η Βιρτζίνια Γουλφ στις 17 Φεβρουαρίου 1922, όταν είχε μόλις κλείσει τα 40 της χρόνια. Το ημερολόγιό της είναι γεμάτο πόνο: θάνατοι, απώλειες, ασθένειες, θλίψη, κατάθλιψη, αγωνία, φόβος. Αλλά σε κάθε σελίδα παρεμβαίνει η ζωή, με εκπληκτική ενέργεια, θέρμη και χαρά. Το ημερολόγιο αποτελεί μια απαράμιλλη καταγραφή της εποχής της, μια πινακοθήκη εξαιρετικής παρατήρησης, μια θερμή και θαρραλέα αυτοεξέταση, μια αποκάλυψη των δημιουργικών διεργασιών μιας συγγραφέως, ένα τρυφερό, άγρυπνο χρονικό της φύσης και ένας διαλογισμός για τη ζωή, τον έρωτα, το γάμο, τη φιλία, τη μοναξιά, την κοινωνία, το χρόνο και τη θνητότητα. Είναι ένα από τα σπουδαιότερα ημερολόγια που γράφτηκαν ποτέ, και είναι υπέροχο να το βλέπουμε ξανά σε έντυπη μορφή στην πεντάτομη έκδοση που κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Granta.
Η πρώτη σωζόμενη ημερολογιακή καταχώρηση της Γουλφ έγινε το 1897, όταν ήταν σχεδόν 15 ετών – η τελευταία στις 24 Μαρτίου 1941, τέσσερις ημέρες πριν από τον θάνατό της. Η ίδια κρατούσε όλα αυτά τα γραπτά σε τετράδια χωρίς γραμμές με μαλακά εξώφυλλα, τα οποία έδενε με χρωματιστά χαρτιά. Ανέτρεχε τακτικά σε αυτά για να θυμάται το παρελθόν της, και βασίστηκε σε αυτά όταν ξεκίνησε τα απομνημονεύματά της (Sketch of the Past), το 1939. Όταν βομβαρδίστηκε το σπίτι της στο Λονδίνο τον Οκτώβριο του 1940, φρόντισε να τα διασώσει.
Κανείς δεν μπορούσε ποτέ να ψέξει ή να ντροπιάσει τη Γουλφ όσο η ίδια τον εαυτό της. Στα ημερολόγιά της εμφανίζεται έντονα αυτοκριτική και μοιάζει να λαχταρά να βγει έξω από τον εαυτό της, πέρα από τον εγωισμό, να ταυτιστεί με το «εμείς», όχι με το «εγώ». Είναι σα να διεξάγεται διαρκώς μια συναρπαστική πάλη ανάμεσα στον σολιψισμό («Πόσο με ενδιαφέρει ο εαυτός μου!») και στη λαχτάρα για κοινοτισμό και κοινοκτημοσύνη.
Πριν αυτοκτονήσει, στις 28 Μαρτίου του 1941, άφησε ένα σημείωμα στον σύζυγό της Λέοναρντ, ζητώντας του να καταστρέψει όλα της τα γραπτά. Ευτυχώς για εμάς, εκείνος δεν το έκανε. Αντ' αυτού άρχισε να διασώζει και να ταξινομεί μια τεράστια μάζα υλικού, το οποίο περιλάμβανε χειρόγραφα, μυθιστορήματα, δοκίμια και κριτικές, καθώς και αυτά τα ημερολόγια.
Κανείς δεν μπορούσε ποτέ να ψέξει ή να ντροπιάσει τη Γουλφ όσο η ίδια τον εαυτό της. Στα ημερολόγιά της εμφανίζεται έντονα αυτοκριτική και μοιάζει να λαχταρά να βγει έξω από τον εαυτό της, πέρα από τον εγωισμό, να ταυτιστεί με το «εμείς», όχι με το «εγώ». Είναι σα να διεξάγεται διαρκώς μια συναρπαστική πάλη ανάμεσα στον σολιψισμό («Πόσο με ενδιαφέρει ο εαυτός μου!») και στη λαχτάρα για κοινοτισμό και κοινοκτημοσύνη. Οι ακριβείς, παθιασμένες περιγραφές της για το τοπίο γύρω της, είτε πρόκειται για την εξοχή του Σάσεξ είτε για τους δρόμους του Λονδίνου, που από μόνες τους κάνουν τα ημερολόγια άξια να διαβαστούν, είναι μέρος αυτής της λαχτάρας να περάσει από τον εαυτό της σε αυτό που αποκαλεί «το τραγούδι του πραγματικού κόσμου». Και η έλξη που της προκαλούν οι άλλοι δημιουργεί μια σχεδόν αλλόκοτη ενσυναίσθηση, σαν να μεταμορφώνεται η ίδια στο πρόσωπο που παρατηρεί. Το ημερολόγιο είναι ένας θησαυρός χαρακτήρων, από τους διάσημους λογοτέχνες που γνώριζε (Τόμας Χάρντι, Χ. Τζ. Γουέλς, Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς. Τ.Σ. Έλιοτ, Κάθριν Μάνσφιλντ) μέχρι χίλια άλλα ζωντανά πορτρέτα πιο άγνωστων ζωών.
Είναι μια καταγραφή του κόσμου της και της εποχής της. Είναι ένα τετράδιο ασκήσεων όπου εργάζεται για να βρει μια «ελαστική» φόρμα με βάση την οποία θα δημιουργήσει κάτι από «αυτό το χαλαρό, παρασυρόμενο υλικό της ζωής». «Μου φαίνεται ότι σε αυτό το βιβλίο εξασκούμαι στο γράψιμο – μαθαίνω τις κλίμακες», γράφει. Είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας, όπου τα επικίνδυνα συναισθήματα – ο θυμός για έναν καβγά με τον Λέοναρντ, ο τρόμος της κατάθλιψης, ο πόνος της ασθένειας, η κοινωνική αμηχανία, ο φόβος της χλεύης κάθε φορά που κυκλοφορεί ένα βιβλίο της – μπορούν να αναπαυθούν. Εδώ είναι που «συνθέτει» τον εαυτό της: «Για να καταπραΰνω αυτές τις δίνες, γράφω εδώ». Είναι ένα σημειωματάριο όπου καταγράφει τις λογοτεχνικές κρίσεις της και συχνά υπενθυμίζει στον εαυτό της «τι απέραντη γονιμότητα απόλαυσης μου επιφυλάσσουν τα βιβλία!».
Είναι επίσης ένα βιβλίο αναμνήσεων στο οποίο ανακαλεί το παρελθόν της, κάτι πολύ σημαντικό για εκείνη, και ανατρέχει ψυχαναγκαστικά σχεδόν σε ημερομηνίες-κλειδιά, όπως ο θάνατος της μητέρας της όταν ήταν 13 ετών, ο γάμος της με τον Λέοναρντ ή οι μετακομίσεις σε διαφορετικά σπίτια. Είναι ένα βιβλίο για τη θνητότητα, τη συνειδητοποίηση ότι ο θάνατος έρχεται και την αξιοποίηση του εδώ και του τώρα. «Χαίρομαι που ζω και λυπάμαι για τους νεκρούς», γράφει μετά την αυτοκτονία ενός φίλου της. Επιθυμεί να αποσπάσει όλο το ζουμί από τη ζωή: η αγάπη, η ευχαρίστηση, η στοργή και η απόλαυση διατρέχουν όλο το βιβλίο. Θέλει να ζήσει για τη στιγμή: «Αν κανείς δεν πει στη στιγμή, αυτή τη στιγμή, μείνε, είσαι τόσο δίκαιη, τι θα κερδίσει, πεθαίνοντας; Όχι: μείνε, αυτή τη στιγμή. Κανείς δεν το λέει ποτέ αυτό αρκετά. Πάντα βιάζεται. Πάω τώρα μέσα, να δω τον Λ. και να πω, μείνε αυτή τη στιγμή».
Με στοιχεία από The Guardian
