Οι μεταμορφώσεις στα ελληνικά έθιμα, όπως τις κατέγραψε ο Ανδρέας Εμπειρίκος Facebook Twitter
Φωτ.: Ανδρέας Εμπειρίκος

Οι μεταμορφώσεις στα ελληνικά έθιμα, όπως τις κατέγραψε ο Ανδρέας Εμπειρίκος

0

Ήθη, έθιμα και τελετουργίες μιας ξεχασμένης Ελλάδας. Το γλέντι, ο χορός, οι φαλλοί, η ευθυμία, τα σκωπτικά τραγούδια, η αφθονία, η απέραντη ελευθερία και η γονιμότητα διαπερνούν τις σελίδες της μελέτης του Θάνου Μούρραη-Βελλούδιου που γράφτηκε το 1991 και έχει τον τίτλο Ευγονία και άλλα τινά.


Ο Βελλούδιος (1895-1992) υπήρξε μία από τις πολυδιάστατες και πρωτοπόρες προσωπικότητες στην Ελλάδα. Ως αεροπόρος, διακρίθηκε για τα κατορθώματά του στη Μικρά Ασία, ενώ, ως συνθέτης, υπήρξε ο άνθρωπος που «ξετούρκεψε τον ζεϊμπέκικο», κατά παραγγελία του Άγγελου Σικελιανού και της Εύας Πάλμερ, για τις Δελφικές Εορτές. Παράλληλα, ανέδειξε τις ρίζες της λαϊκής τέχνης και υπήρξε δάσκαλος του Μάνου Χατζιδάκι και του Γιάννη Τσαρούχη.


Ταξίδεψε στα μέρη των εθίμων της ευγονίας και τα περιγράφει μαζί με τους φίλους του που τα φωτογράφιζαν, όπως ο Ανδρέας Εμπειρίκος, ο Σουηδός Φινν Στωλ, ο Χ. Γουίνσλω και η Κατερίνα Κακούρη. Στο βιβλίο περιλαμβάνονται περισσότερες από εκατό εξαιρετικές φωτογραφίες τους της δεκαετίας του '50.

Έθιμα φαλλικά, κατάλοιπα της λατρείας του Διονύσου και της Δήμητρας που επιβίωναν έως τη δεκαετία του ’50 –και μερικά επιβιώνουν μέχρι τις μέρες μας–, αναμειγνυόμενα με σύγχρονα λατρευτικά έθιμα της Ορθοδοξίας. Μένοντας μακριά από τα καλλιτεχνικά στεγανά και χωρίς κανένα ίχνος σοβαροφάνειας, κάτι που εκτιμούσε αφάνταστα ο φίλος του Ανδρέας Εμπειρίκος, αποτυπώνει με τον δικό του τρόπο την ελληνική παράδοση.


Ουσιαστικά, πραγματεύεται έθιμα φαλλικά, κατάλοιπα της λατρείας του Διονύσου και της Δήμητρας που επιβίωναν έως τη δεκαετία του '50 –και μερικά επιβιώνουν μέχρι τις μέρες μας–, αναμειγνυόμενα με σύγχρονα λατρευτικά έθιμα της Ορθοδοξίας. Μένοντας μακριά από τα καλλιτεχνικά στεγανά και χωρίς κανένα ίχνος σοβαροφάνειας, κάτι που εκτιμούσε αφάνταστα ο φίλος του Ανδρέας Εμπειρίκος, αποτυπώνει με τον δικό του τρόπο την ελληνική παράδοση. Η αγροτική ζωή, τα δρώμενα, οι υπαίθριες γιορτές, το ελληνικό πνεύμα αλλά και οι πανάρχαιες ρίζες των παγανισμού πλαισιώνουν το βιβλίο Ευγονία και άλλα τινά. «Το μουντζούρωμα με καπνιά ή με λουλάκι ή με αλεύρι ή με στάχτη συμβολίζει τις γόνιμες γενετήσιες γυναικείες ορμόνες» σημειώνει ο ίδιος.


Η καλλιτεχνική σύμπραξη του Βελλούδιου με τον Εμπειρίκο ήταν αποτέλεσμα των ταξιδιών τους σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, προκειμένου να καταγράψουν πτυχές της λαογραφικής και τελετουργικής παράδοσης. Για παράδειγμα, την Καθαρά Δευτέρα του 1952 πήγαν εκδρομή στον Τύρναβο με σκοπό τη φωτογραφική τεκμηρίωση του Μπουρανίου. Μάλιστα, όπως γνωρίζουμε, ο Εμπειρίκος ήρθε ειδικά από το Παρίσι γι' αυτό το ταξίδι.


Αναμφίβολα, η φωτογραφική ματιά του ποιητή, η εμβληματική παρουσία του ίδιου του Βελλούδιου και συνολικά η φιλία και η συνεργασία των δύο αυτών προσωπικοτήτων συνέβαλαν στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, στη μακραίωνη λαογραφική έρευνα και στην ανάδειξη της πολιτιστικής παράδοσης των διονυσιακών τελετών που συναντάμε σε τόπους της σύγχρονης Ελλάδας.

Οι μεταμορφώσεις στα ελληνικά έθιμα, όπως τις κατέγραψε ο Ανδρέας Εμπειρίκος Facebook Twitter
Φωτ.: Ανδρέας Εμπειρίκος

Οι μεταμορφώσεις στα ελληνικά έθιμα, όπως τις κατέγραψε ο Ανδρέας Εμπειρίκος Facebook Twitter
Φωτ.: Ανδρέας Εμπειρίκος

Οι μεταμορφώσεις στα ελληνικά έθιμα, όπως τις κατέγραψε ο Ανδρέας Εμπειρίκος Facebook Twitter
Φωτ.: Ανδρέας Εμπειρίκος

Ευχαριστούμε θερμά για την άδεια και την παραχώρηση των φωτογραφιών τους κ. Αντώνη Νταγκαδάκη, Λεωνίδα Εμπειρίκο, Δημοσθένη Αγραφιώτη και Μιχάλη Κατσόγιαννο.

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΕ ΕΚΠΤΩΣΗ ΕΔΩ

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

To νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Βιβλίο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο Σόλων Λέκκας, τελευταίος ερμηνευτής της Λεσβιακής μουσικής παράδοσης

Culture / Πέθανε ο Σόλων Λέκκας, τελευταίος ερμηνευτής της Λεσβιακής μουσικής παράδοσης

Χτίστης και λιθοξόος για το μεροκάματο, Αρβανίτης από μεριάς του πατέρα του και Μικρασιάτης από τη μάνα του, ο Λέκκας έζησε τραγουδώντας, χορεύοντας και παίζοντας τουμπελέκι με αυθεντικό τρόπο
Μια μοναδική φωτογραφική καταγραφή των κατοίκων του Αιγαίου από τον Κωνσταντίνο Σοφικίτη

Φωτογραφία / Μια μοναδική φωτογραφική καταγραφή των κατοίκων του Αιγαίου από τον Κωνσταντίνο Σοφικίτη

Marabou Aegean: Στο νέο του πρότζεκτ ο βραβευμένος φωτογράφος φιλοδοξεί να καταγράψει φιγούρες από όλα τα κατοικημένα νησιά του Αιγαίου. Παρουσιάζουμε τα πρώτα πορτρέτα από την Άνδρο, τη Λήμνο και την Ικαρία.
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΔΙΑΚΟΣΑΒΒΑΣ
«Βαρδιάνος στα σπόρκα» - Διαβάστε το αριστούργημα του Παπαδιαμάντη με θέμα τη χολέρα του 1865

Αναγνώσεις στην καραντίνα / «Βαρδιάνος στα σπόρκα» - Διαβάστε το αριστούργημα του Παπαδιαμάντη με θέμα τη χολέρα του 1865

Η ιστορία της γρια-Σκεύως, που μεταμφιέζεται σε άντρα και γίνεται βαρδιάνος (φύλακας) στα σπόρκα (μολυσμένα καράβια) με σκοπό να σώσει τον γιο της από τη χολέρα που έπληξε την Ευρώπη το 1865

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

ΤΡΙΤΗ 06/12-Οι ξένοι που ανακάλυψαν το δημοτικό τραγούδι

Βιβλία και Συγγραφείς / Οι ξένοι που ανακάλυψαν το δημοτικό τραγούδι

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητά με τον Πάνο Βλαγκόπουλο, καθηγητή της Ιστορίας της Μουσικής στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, για τους δυτικοευρωπαίους που έφτιαξαν τις πρώτες συλλογές δημοτικών τραγουδιών.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Δημήτρης Μανιάτης: «Η μανία της άποψης είναι άκρως ενοχλητική»

Βιβλίο / Δημήτρης Μανιάτης: «Η μανία της άποψης είναι άκρως ενοχλητική»

Mε αφορμή τη νέα συλλογή διηγημάτων του, o δημοσιογράφος και συγγραφέας μιλά στη LiFO για την εποχή μας, τη δημοσιογραφία, την πολιτική, τον πολιτισμό, τους μικρούς εμφυλίους στα social media και εξηγεί γιατί οι Αθηναίοι μισούν την πόλη τους.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Ντόρις Λέσινγκ «Άλφρεντ και Έμιλι»

To πίσω ράφι / «Άλφρεντ και Έμιλι»: Το κύκνειο άσμα της Ντόρις Λέσινγκ

Η τελευταία απόπειρα της διάσημης συγγραφέως να ξεφύγει από τη σκιά του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, που είχε ρημάξει τη ζωή των γονιών της, τυλίγοντας και την ίδια από την ημέρα που γεννήθηκε.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Σωτήρης Ριζάς: «Δεν διδασκόμαστε σωστά την Ιστορία μας»

Βιβλίο / Σωτήρης Ριζάς: «Η απόβασή μας στη Σμύρνη ήταν μια ατυχής επιλογή»

Εκατό χρόνια μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, ο διευθυντής ερευνών στο Κέντρο Έρευνας Ιστορίας Νεότερου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών εξηγεί πώς φτάσαμε από τον θρίαμβο στην εθνική τραγωδία.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ