Ένας χίπστερ στο Κάιρο σε πρώιμη εποχή Facebook Twitter
Αυτοπροσωπογραφία, Κάιρο 1945

Ένας χίπστερ στο Κάιρο σε πρώιμη εποχή

0

Ο Λεβόν Μπογιατζιάν, όπως ήταν το πραγματικό όνομα του περίφημου Αρμενο-αιγύπτιου φωτογράφου Van Leo, γεννήθηκε στο Τζιχάν ανατολικά των Αδάνων στην Κιλικία το Νοέμβριο του 1920. Όταν ξέσπασε ο διωγμός των Αρμένιων από τους Τούρκους καθώς ο πατέρας του εργαζόταν στη Γερμανικών συμφερόντων Bagdad Railway Company η οικογένεια του δεν διώχτηκε, κι έτσι γονείς και παιδιά σώθηκαν από τις σφαγές και τις κάθε είδους εξοντώσεις της πρώτης γενοκτονίας του 20ουαιώνα. Το 1924 οι Μπογιατζιάν κατάφεραν να αποδράσουν στην Αίγυπτο όπου ξεκίνησαν μια νέα ζωή όπως χιλιάδες ομοεθνής τους του Καΐρου.

Η απόφαση του δεκαοκτάχρονου Λεβόν να σπουδάσει στο περίφημο American University in Cairo δεν αποδείχτηκε καλή ιδέα, και προς απογοήτευση του πατέρα που περίμενε από εκείνον κάποιου είδους «σοβαρή» καριέρα, ο ίδιος επέλεξε να εγκαταλείψει τις σπουδές. Αντί αυτού πήγε δίπλα στο φωτογράφο Βαρζαμπεντιάν -οι Αρμένιοι κυριαρχούσαν στο επάγγελμα της φωτογραφίας-, να μάθει την τέχνη. Σύντομα μεταπήδησε στο ακόμα πιο γνωστό Venus Studio. Ο ιδιοκτήτης και φωτογράφος Αρτινιάν αναγνώρισε στον νεαρό του εκπαιδευόμενο τη μεγάλη του φιλοδοξία και το ταλέντο, με αποτέλεσμα να του απαγορεύει την είσοδο στο σκοτεινό θάλαμο πιστεύοντας ότι έτσι θα προστάτευε τα μυστικά του. Δεν είχε προφανώς υπολογίσει την εμμονή στην τελειότητα που ο δαιμόνιος Λεβόν θα κατακτούσε σύντομα και που θα τον ανήγαγε σε έναν καλλιτέχνη της φωτογραφίας- μοναδική περίπτωση της εποχής του στη Μέση Ανατολή.

Ένας χίπστερ στο Κάιρο σε πρώιμη εποχή Facebook Twitter
Αυτοπροσωπογραφία

Από εκεί πέρασε όλο το Κάιρο: σταρ του σινεμά, σκηνοθέτες, διάσημοι τραγουδιστές, κυρίες της καλής κοινωνίας, συγγραφείς, διανοούμενοι, Αιγύπτιοι και ξένοι. Ολόκληρος ο κοσμοπολιτισμός μιας εποχής που σε μερικά χρόνια θα χανόταν, καταγράφηκε μέσα από το φακό του Van Leo.

Το 1941 ανοίγουν με το μεγαλύτερο του αδελφό Άντζελο φωτογραφικό στούντιο στο σαλόνι του σπιτιού τους, ενώ μετέτρεψαν το μπάνιο σε εμφανιστήριο. Οι πρώτοι πελάτες τους ήταν χορεύτριες του καμπαρέ και φερέλπιδες ηθοποιοί. Σύντομα ακολούθησαν βρετανοί αξιωματικοί, δημοσιογράφοι, στρίπερ, διανοούμενοι, πασάδες, αλλά και πρωταγωνιστές του θεάτρου και του κινηματογράφου καθώς η φήμη των δύο αδελφών ανέβαινε σταθερά. Το ποιο από τα δύο αδέλφια ήταν πίσω από τις περισσότερες δουλειές παραμένει κάπως θολό αλλά ο Λεβόν απέδειξε από νωρίς μεγάλη ευαισθησία και καθώς λάτρευε το Χόλυγουντ, τη λάμψη των μεγάλων σταρ και τη θεατρικότητα των εκφράσεων και τα κινηματογραφικά ντεκόρ, επέμενε ιδιαίτερα στη λεπτομέρεια και στο φόντο, δημιουργώντας κάθε φορά διαφορετικό σκηνικό για τα μοντέλα του. Τα αδέλφια έμειναν μαζί μέχρι το 1947 μέχρι που ο Λεβόν, έχοντας πια υιοθετήσει το ψευδώνυμο του, αναγραμματισμός του πραγματικού του ονόματος, και έχοντας αποκτήσει υπογραφή που μετρούσε, άνοιξε το δικό του στούντιο επί της κεντρικής οδού Φουάντ νούμερο 7. Από εκεί  πέρασε όλο το Κάιρο: σταρ του σινεμά, σκηνοθέτες, διάσημοι τραγουδιστές, κυρίες της καλής κοινωνίας, συγγραφείς, διανοούμενοι, Αιγύπτιοι και ξένοι. Ολόκληρος ο κοσμοπολιτισμός μιας εποχής που σε μερικά χρόνια θα χανόταν, καταγράφηκε μέσα από το φακό του Van Leo.

Ένας χίπστερ στο Κάιρο σε πρώιμη εποχή Facebook Twitter
Ένας χίπστερ στο Κάιρο σε πρώιμη εποχή Facebook Twitter
Ένας χίπστερ στο Κάιρο σε πρώιμη εποχή Facebook Twitter
Ένας χίπστερ στο Κάιρο σε πρώιμη εποχή Facebook Twitter

Το διάστημα 1941 - 1943 που πειραματιζόταν με το φως, τις γωνίες λήψης, τις εκφράσεις του προσώπου, όλα εκείνα που θεωρούσε τα βασικά του φωτογραφικού πορτρέτου, δούλεψε πολύ με τον ίδιο του τον εαυτό. Δημιούργησε περί τα 400 με 500 αυτο-πορτρέτα που σήμερα αποδεικνύουν ότι ο Van Leo πρωτοπόρησε της μεταπολεμικής γενιάς. Έντυσε τον εαυτό του κατάδικο, αεροπόρο, Ιησού, σεΐχη, καουμπόι, ληστή, ακόμα και γυναίκα, αλλά και σε ημίγυμνες πόζες, φωτογραφίες εξαιρετικής ασπρόμαυρης αισθητικής, ένα στυλ που ξαναείδαμε στα μεγάλα περιοδικά της Ευρώπης και της Αμερικής, αρκετές δεκαετίες αργότερα . Άλλωστε ο Van Leo έμεινε πιστός στην ασπρόμαυρη φωτογραφία πιστεύοντας ακράδαντα ότι είναι η μόνη ορθή επιλογή στην τέχνη του.

Τον προτιμούσαν γιατί ήταν εφευρετικός, έπαιρνε πολλές ελευθερίες, υπηρετούσε τη ψευδαίσθηση. Προσέδιδε σε όλους και σε όλες, είτε επρόκειτο για καλλιτέχνες είτε άσημοι άνθρωποι, ιδιότητες και κινηματογραφική λάμψη που συχνά δεν διέθεταν.

Αρνούνταν να φωτογραφίσει ανθρώπους της εξουσίας, τα καλύτερα του πορτρέτα δεν τα πληρώθηκε ποτέ, και όταν συναντούσε ένα ενδιαφέρον πρόσωπο έβγαζε δεκάδες πόζες για προσωπική του χρήση. Επεμβαίνοντας στο αρνητικό και επιχρωματίζοντας ο ίδιος όποτε έκρινε ότι υπήρχε ανάγκη, στη μανιέρα των ζωγράφων του 19ου αιώνα. Ανάμεσα στους εκατοντάδες διάσημους καλλιτέχνες που φωτογράφισε συμπεριλαμβάνονται ο Ομάρ Σαρίφ και η Δαλιδά πολύ προτού γίνουν διάσημοι στο εξωτερικό, οι σταρ Φαριντ Αλ-Ατρας και Ρούσντι Αμπάζα, αλλά και η φεμινίστρια Ντόρια Σαφίκ, ο συγγραφέας Τάχα Χουσέιν, ο σημαντικός συνθέτης και τραγουδιστής Μοχάμεντ Αμπντέλ Γουαχάμπ. Τον προτιμούσαν γιατί ήταν εφευρετικός, έπαιρνε πολλές ελευθερίες, υπηρετούσε τη ψευδαίσθηση. Προσέδιδε σε όλους και σε όλες, είτε επρόκειτο για καλλιτέχνες είτε άσημοι άνθρωποι, ιδιότητες και κινηματογραφική λάμψη που συχνά δεν διέθεταν.

Ένας χίπστερ στο Κάιρο σε πρώιμη εποχή Facebook Twitter
Ένας χίπστερ στο Κάιρο σε πρώιμη εποχή Facebook Twitter
Ένας χίπστερ στο Κάιρο σε πρώιμη εποχή Facebook Twitter
Αυτοπροσωπογραφία με γυναικεία ρουχα και μακιγιάζ
Ένας χίπστερ στο Κάιρο σε πρώιμη εποχή Facebook Twitter
Ο Ομάρ Σαρίφ σε νεαρή ηλικία
Ένας χίπστερ στο Κάιρο σε πρώιμη εποχή Facebook Twitter
Ένας χίπστερ στο Κάιρο σε πρώιμη εποχή Facebook Twitter
Ένας χίπστερ στο Κάιρο σε πρώιμη εποχή Facebook Twitter
Αυτοπροσωπογραφία

Βγήκε και έξω από το στούντιο, φωτογράφησε τα μεγάλα μνημεία της Αιγύπτου, τις Πυραμίδες, τα σπουδαιότερα τζαμιά, το Λούξορ, ταξίδεψε και ένα διάστημα εργάστηκε στο Παρίσι, το οποίο επίσης απαθανάτισε όπως και τη Ρώμη και τη Βιέννη. Αλλά ποτέ δεν πήρε την απόφαση να εγκαταλείψει την πόλη του όπως έκαναν ο αδελφός του και η αδελφή του Αλίς. Κάτι που θα ήταν πολύ φυσικό και για εκείνον, αφού η επανάσταση-πραξικόπημα του Νάσερ του 1952 που οδήγησε το διεθνή κοσμοπολιτισμό της Αιγύπτου στην έξοδο από τη χώρα, οδήγησε κι εκείνον σε καλλιτεχνικό αδιέξοδο και πολιτισμική απομόνωση. Όλοι του οι φίλοι και πελάτες, Έλληνες, Ιταλοί, Εβραίοι, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν σταδιακά το Κάιρο, και από διεθνή πόλη σύντομα ξέπεσε σε μια σκονισμένη πρωτεύουσα χωρίς το προπολεμικό γκλάμουρ. Η έγχρωμη φωτογραφία τον απομόνωσε ακόμα περισσότερο, την οποία αρνιόταν να χρησιμοποιήσει όπως και τα σύγχρονα μέσα. Αναγκάστηκε βέβαια για να επιβιώσει να αναλάβει και φωτογραφίες ταυτοτήτων και κοινωνικών εκδηλώσεων, αλλά στην προσωπική του δουλειά η εμμονή του στο παρελθόν αποδείχτηκε τροχοπέδη.

Ένας χίπστερ στο Κάιρο σε πρώιμη εποχή Facebook Twitter
Ένας χίπστερ στο Κάιρο σε πρώιμη εποχή Facebook Twitter
O Van Leo στην Αθήνα

Η εμφάνιση του προκάλεσε το ενδιαφέρον πολλών ωραίων γυναικών της εποχής του -σταρλετίτσες και Ευρωπαίες επισκέπτριες, αρκετές από τις οποίες κατέκτησε. Η δεκαεπτάχρονη του σχέση με την ηθοποιό Ράγκα Σεράγκ δεν μπόρεσε να ευοδωθεί λόγο διαφορετικού θρησκεύματος. Όλα τα χρόνια της επαγγελματικής και καλλιτεχνικής του πορείας φωτογράφισε περί τα 500 γυμνά τα οποία καθώς μεγάλωνε και έβλεπε τη χώρα να συντηρικοποιείται όλο και πιο πολύ, αποφάσισε να καταστρέψει μαζί με τα αρνητικά τους. Ευτυχώς τα υπόλοιπα 10.000 αρνητικά, αποτέλεσμα μισού αιώνα δουλειάς, με το κλείσιμο της επιχείρησης του το 1998 τα κληροδότησε στο American University in Cairo. Πριν πεθάνει, σε ηλικία 81 χρονών, πρόλαβε να δει την αναγνώριση της μεγάλης του αξίας, να παραλάβει το διάσημο Ολλανδικό βασιλικό βραβείο Prince Claus Prize που πρώτη φορά απονεμήθηκε σε φωτογράφο (μετά από πρόταση του Arab Image Foundation της Βυρηττού), και τα έργα του να ταξιδεύσουν σε πολλά σημαντικά μουσεία της Ευρώπης. Παράλληλα ο Λιβανέζος καλλιτέχνης Άκραμ Ζααφάρι γύρισε με τη συμβολή του το Her + Him Van Leo. Απεβίωσε το Μάρτιο του 2002 αφήνοντας πίσω του την πολύτιμη παρακαταθήκη της εποχής μιας χώρας που όσοι την έζησαν τη θυμούνται ως μυθική.

0

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Χρήστος Ιωακειμίδης: Ο «κατασκευαστής εκθέσεων» και η γέννηση της επιμέλειας στην Ελλάδα

Εικαστικά / Χρήστος Ιωακειμίδης: Ο «κατασκευαστής εκθέσεων» και η γέννηση της επιμέλειας στην Ελλάδα

Με αφορμή την επετειακή έκθεση του ΕΜΣΤ για τον «Ελληνικό Μήνα στο Λονδίνο», ο Χριστόφορος Μαρίνος ανασύρει μια αδημοσίευτη συνομιλία του 2010 και αναρωτιέται τι έχει πραγματικά αλλάξει στο σώμα της ελληνικής τέχνης μισό αιώνα μετά.
ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΜΑΡΙΝΟΣ
Δέκα σημαντικές εκθέσεις που αξίζουν το ταξίδι

Εικαστικά / 10 εκθέσεις που αξίζουν το ταξίδι

Τα μεγάλα μουσεία και οι διεθνείς διοργανώσεις προετοιμάζονται για τη νέα χρονιά και υπόσχονται να μας αποκαλύψουν κάτι νέο για παλιούς και σύγχρονους καλλιτέχνες, από τον Μουνκ μέχρι τη Φρίντα Κάλο, και από τον Ραφαήλ μέχρι μια έκθεση για τα ’90s.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Όλες οι σημαντικές εκθέσεις του 2026

Εικαστικά / Όλες οι σημαντικές εκθέσεις που έρχονται το 2026

Η επαναλειτουργία του Παλαιού Μουσείου Ακρόπολης, η «Αφροδίτη» του Τζεφ Κουνς, η μνημειακή τοιχογραφία της Μπάρμπαρα Κρούγκερ, η πρώτη φωτογραφική έκθεση του Γιώργου Λάνθιμου και η αναδρομική του Αλέξη Ακριθάκη σκιαγραφούν το πολιτιστικό τοπίο του 2026.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Οι 10 πιο σημαντικές «μεγάλες» αθηναϊκές εικαστικές εκθέσεις του 2025 με χρονολογική σειρά

Εικαστικά / Οι 10 καλύτερες εκθέσεις του 2025

Από τα «Plásmata 3» και τη Μαρλέν Ντιμάς έως τη Λίλα Ντε Νόμπιλι, το 2025 ανέδειξε μια από τις πιο πυκνές και ουσιαστικές εικαστικές χρονιές της Αθήνας. Με χρονολογική σειρά, επιστρέφουμε στις μεγάλες εκθέσεις που ξεχώρισαν, συζητήθηκαν και άφησαν το στίγμα τους.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Πάολα Λάκαχ: «Η ζωή είναι ένα κύμα που το καβαλάς και σε πάει»

Εικαστικά / Πάολα Λάκαχ: «Η ζωή είναι ένα κύμα που το καβαλάς και σε πάει»

Αρχιτέκτων και γλύπτρια. Με συριακές ρίζες και παιδικά χρόνια στην Αίγυπτο, πιστεύει ότι «η πορεία μας πρέπει να είναι προς το φωτεινό κομμάτι της ζωής». Από τις πρώτες καλλιτέχνιδες που πειραματίστηκαν με ανακυκλώσιμα υλικά ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ’80, αναζητά το παιχνίδι, την έρευνα και την πολλαπλή χρήση ενός αντικειμένου, μεταφέροντας την ίδια φόρμα από το ελάχιστο στο μεγαλειώδες. Η Πάολα Λάκαχ αφηγείται τη ζωή της στη LifO.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
12 διαμάντια από την έκθεση «Από τον Μονέ στον Πικάσο» και η ιστορία τους

Εικαστικά / 12 διαμάντια στην έκθεση «Από τον Μονέ στον Γουόρχολ» και η ιστορία τους

Από τα 84 έργα που φιλοξενεί η έκθεση, επιλέξαμε αυτά στα οποία αξίζει να σταθούμε, καθώς περιηγούμαστε στην ιστορία, στον πλούτο και στην περιπλοκότητα των κινημάτων της τέχνης τα τελευταία 130 χρόνια.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Εκθέσεις Δεκέμβριος 2025

Εικαστικά / Ο Δεκέμβρης έχει εκθέσεις που δεν χάνονται

Η έκθεση «Από τον Monet στον Warhol», που άνοιξε πριν από λίγες μέρες, δικαίως μονοπωλεί το ενδιαφέρον μας, όπως και το αφιέρωμα στο έργο της Λίλα ντε Νόμπιλι. Η λίστα μας όμως δεν εξαντλείται σε αυτές τις δύο!
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Δυο τιτάνες της ζωγραφικής, δυο μεγάλοι αντίπαλοι στην Tate Britain

Εικαστικά / Τέρνερ και Κόνσταμπλ: Δύο μεγάλοι ανταγωνιστές συναντιούνται ξανά

Για να τιμήσει τα 250 χρόνια από τη γέννησή τους η Tate Britain εξερευνά με μια έκθεση-ορόσημο τις αλληλένδετες ζωές τους και αυτό που τους ένωνε πάνω απ' όλα, την ανεξάντλητη πηγή ομορφιάς και έμπνευσης που είναι η φύση.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
«Η Chryssa συνέδεσε την αρχαία μορφή και απλότητα με τη σύγχρονη τεχνολογία»

Εικαστικά / «Η Chryssa συνέδεσε την αρχαία μορφή και απλότητα με τη σύγχρονη τεχνολογία»

Με αφορμή τη δωρεά του αρχείου της στο ΕΜΣΤ, μέσα από πλήθος τεκμηρίων και σημειώσεων, ξαναδιαβάζουμε το έργο μιας σπουδαίας καλλιτέχνιδας της πρωτοπορίας και αναζητάμε εκ νέου την προσωπικότητά της.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Ο κόσμος του Ανδρέα Βουτσινά ζωντανεύει ξανά σε μια σπάνια εκθεση

Εικαστικά / Ο κόσμος του Ανδρέα Βουτσινά ζωντανεύει ξανά σε μια σπάνια έκθεση

Σπάνια αντικείμενα, έργα τέχνης, memorabilia, φωτογραφίες, αφιερώσεις και μία μικρή αναπαράσταση του σπιτιού του χαρισματικού ηθοποιού, δάσκαλου και σκηνοθέτη στο Παρίσι έχουμε την ευκαιρία να δούμε στην έκθεση «Εγώ, ο Ανδρέας Βουτσινάς» που ξεκίνησε μόλις.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
«Η Λίλα Ντε Νόμπιλι έχτισε περιοχές θαυμάτων, ρομαντισμού και τρυφερότητας»

Εικαστικά / «Η Λίλα Ντε Νόμπιλι έχτισε περιοχές θαυμάτων, ρομαντισμού και τρυφερότητας»

Μια έκθεση για τη θρυλική ζωγράφο, σκηνογράφο και ενδυματολόγο εμβληματικών παραστάσεων όπερας και θεάτρου ανοίγει στην Αθήνα χάρη στη μοναδική συλλογή του Ερρίκου Σοφρά.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Ορόσημο της σύγχρονης τέχνης και της γκέι ορατότητας: Ο πίνακας του Χόκνεϊ που έπιασε τα 44 εκατομμύρια

Εικαστικά / Ορόσημο της ζωγραφικής και της γκέι ορατότητας: Ο πίνακας του Χόκνεϊ που έπιασε τα 44 εκατομμύρια

Πριν από λίγες μέρες ο οίκος Christie’s δημοπράτησε το πρώτο από τα διπλά πορτρέτα που δημιούργησε ο μεγάλος Βρετανός καλλιτέχνης στα τέλη της δεκαετίας του 1960.
THE LIFO TEAM
Ο Λάζαρος Ζήκος ήθελε να χαρίζει τα έργα του

Εικαστικά / Ο Λάζαρος Ζήκος ήθελε να χαρίζει τα έργα του

H έκθεση «Tα εικονο-όργανα του Λάζαρου Ζήκου» μάς θυμίζει τον ανήσυχο, ευφάνταστο καλλιτέχνη που έφυγε νωρίς, ξανασυστήνοντας τα ανατρεπτικά, ευφυή, παιγνιώδη, σκοτεινά και ενοχλητικά πολλές φορές έργα του.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ