Με τον πήχη να έχει ανέβει πάρα πολύ στον χώρο των εικαστικών τα τελευταία χρόνια, οι προσδοκίες των φιλότεχνων κάθε νέα σεζόν είναι μεγάλες – και συνήθως η Αθήνα δεν τους απογοητεύει. Με τη νέα χρονιά να έχει μπει για τα καλά –ήδη βρισκόμαστε στα μέσα του Γενάρη–, τα μεγάλα μουσεία και ιδρύματα της πόλης δεν έχουν αποκαλύψει ακόμα όλα τους τα σχέδια και οι ακριβείς ημερομηνίες των νέων εκθέσεων σε αρκετές περιπτώσεις δεν έχουν ακόμα ανακοινωθεί.
Έτσι, ενώ κάποιες εκθέσεις που έτυχαν μεγάλης αποδοχής το προηγούμενο διάστημα δεν έχουν κατεβάσει ρολά, το πρώτο τρίμηνο μοιάζει περισσότερο λες και η εικαστική κίνηση να βρίσκεται σε αναμονή, σαν να κάνει προθέρμανση για όλα όσα θα ακολουθήσουν μέσα στη χρονιά.
Γιατί από την επανεκκίνηση του παλιού Μουσείου Ακρόπολης μέχρι τον νέο χώρο της Στέγης στου Ρέντη και από την Εθνική Πινακοθήκη μέχρι το ΚΠΙΣΝ στο Φαληρικό Δέλτα, το 2026 η εικαστική κίνηση της πόλης θα έχει να προτείνει και να αναδείξει μια σειρά από εξαιρετικούς Έλληνες και διεθνείς καλλιτέχνες με νέες και παλιότερες δουλειές. Ας σταθούμε σε όλα όσα θα δούμε το αμέσως επόμενο διάστημα.
Το πρώτο τρίμηνο του '26 μοιάζει περισσότερο λες και η εικαστική κίνηση να βρίσκεται σε αναμονή, σαν να κάνει προθέρμανση για όλα όσα θα ακολουθήσουν μέσα στη χρονιά.
Ξεκινώντας από το πάντα υπερδραστήριο Μουσείο Μπενάκη, που δεν παύει να μας εκπλήσσει με κάθε νέα του έκθεση, στις 22 Ιανουαρίου αρχίζει μια έκθεση στον πολύχρωμο χώρο ΝΗ.Μ.Α. (Νηματουργία Μέντης-Αντωνόπουλος), του οποίου το σύμπαν ανακαλύπτει και προβάλλει η σχεδιάστρια Denise Eleftheriou. Υπέροχα χρώματα και υλικά, κορδόνια, τρέσες, πασμαντερί, μοναδικής αισθητικής προϊόντα τα οποία η σχεδιάστρια αξιοποιεί χρησιμοποιώντας τα ως πρώτη ύλη για τη δημιουργία επιφανειών και όγκων σύγχρονων ενδυμάτων· πρόκειται για πειραματισμούς που ουσιαστικά πλησιάζουν τα όρια της γλυπτικής.
Στις 11 Φεβρουαρίου εγκαινιάζεται στην Πειραιώς 138 η πρώτη ουσιαστικά μεγάλη αναδρομική έκθεση των τελευταίων τριάντα χρόνων του σημαντικού εικαστικού Αλέξη Ακριθάκη με τίτλο «Αλέξης Ακριθάκης - Μια γραμμή κύμα», σε επιμέλεια Χλόης Ακριθάκη και Αλέξιου Παπαζαχαρία, που περνάει από τις ψυχεδελικές του εικόνες της δεκαετίας του 1960 και φτάνει έως την εμβληματική «βαλίτσα» του 1970 και όλη τη μυθολογία που διατρέχει την πολυκύμαντη πορεία του στον χώρο της ζωγραφικής με τα εξπρεσιονιστικά τοπία, τα διεισδυτικά πορτρέτα, τις κατασκευές του με λαμπάκια. Τέλος, καθώς συμπληρώνεται από τα σπαρακτικά έργα του με τους τρόφιμους του Δρομοκαϊτείου, η έκθεση αναδεικνύει την ευαισθησία αυτού του κοσμοπολίτη και ιδιοσυγκρασιακού καλλιτέχνη, μία πλευρά της δημιουργικότητας του οποίου παρέμενε άγνωστη.
Στις 17 Φεβρουαρίου το Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού τιμάει την επέτειο των 200 χρόνων από την Έξοδο του Μεσολογγίου διοργανώνοντας μία μεγάλη έκθεση για το κορυφαίο ιστορικό γεγονός που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ευαισθητοποίηση της διεθνούς κοινής γνώμης για την ελληνική Επανάσταση, δυναμώνοντας το κίνημα του φιλελληνισμού. Μέσα από πίνακες, χαρακτικά, αυθεντικά βιβλία, αντικείμενα και σπάνια τεκμήρια που σε αρκετές περιπτώσεις είναι εντελώς άγνωστα στο ευρύ κοινό αναδεικνύεται η διαχρονική σημασία της ηρωικής εξόδου των Μεσολογγιτών στον αγώνα για την ελευθερία. Λίγες μέρες αργότερα, στις 25 Φεβρουαρίου, στην Πειραιώς 138 εγκαινιάζεται και η έκθεση «Αναγνώσεις μιας συλλογής - 60 Χρόνια ΜΙΕΤ» με περισσότερα από εκατό έργα από τη συλλογή του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής τέχνης του 20ού αιώνα. Συμπεριλαμβάνονται έργα χαρακτικής και γλυπτικής. Η επιμέλεια είναι του Κωνσταντίνου Παπαχρίστου.
Στις 19 Μαρτίου το ΕΜΣΤ παρουσιάζει τρεις ατομικές εκθέσεις ισάριθμων σημαντικών Ελλήνων εικαστικών που δεν βρίσκονται πια στη ζωή: της Νίκης Καναγκίνη, του Στάθη Λογοθέτη και του Γιάννη Χρήστου. Μια απόπειρα επαναπροσέγγισης της ελληνικής πρωτοπορίας των δεκαετιών 1950-1980, που εστιάζει σε δημιουργούς της ίδιας γενιάς, των οποίων το έργο διαμορφώθηκε σε συνθήκες έντονου πειραματισμού και σε διάλογο με τα διεθνή ρεύματα της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας της εποχής, τόσο στην εικαστική δημιουργία όσο και στην αβανγκάρντ μουσική – δημιουργοί που συχνά αντιμετωπίστηκαν αμήχανα σε σχέση με το εγχώριο καλλιτεχνικό πλαίσιο, με αποτέλεσμα να προβληθούν ελάχιστα.
Οι τρεις αυτές εκθέσεις έρχονται να αποκαταστήσουν τους τρεις καλλιτέχνες και να συστήσουν εκ νέου στο αθηναϊκό κοινό ένα σημαντικό κομμάτι της πρόσφατης ελληνικής τέχνης. Ξεκινώντας από την «Ωδή στα πράγματα / Νίκη Καναγκίνη. Αναδρομική» σε επιμέλεια Τίνας Πανδή, προχωρώντας στη δεύτερη έκθεση «Στάθης Λογοθέτης: Στη Γη» σε επιμέλεια Σταμάτη Σχιζάκη και καταλήγοντας στην έκθεση «Γιάννης Χρήστου: Εναντιοδρομία» σε επιμέλεια Κωστή Ζουλιάτη, οι εκθέσεις αναδεικνύουν το εύρος και τη ριζοσπαστικότητα του έργου των καλλιτεχνών, καθώς αυτό δεν έχει ενταχθεί επαρκώς στην κυρίαρχη αφήγηση της καλλιτεχνικής ιστορίας της σύγχρονης Ελλάδας.
Στις 7 Μαρτίου εγκαινιάζεται στο -1 της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση η έκθεση «Yorgos Lanthimos: Photographs», με τέσσερα φωτογραφικά σύνολα που ο διεθνώς καταξιωμένος σκηνοθέτης και ένας από τους πιο ενδιαφέροντες σύγχρονους auteurs του παγκόσμιου κινηματογράφου δημιούργησε την τελευταία πενταετία. Θα περιλαμβάνει τρεις σειρές φωτογραφιών που ξεπήδησαν μέσα από τους χώρους των ταινιών του, τραβηγμένες στο περιθώριο των γυρισμάτων στη Νέα Ορλεάνη και στην Ατλάντα, αλλά και σε στούντιο στη Βουδαπέστη, όπου στήθηκαν ολόκληρες πόλεις ως κινηματογραφικά ντεκόρ. Πολλές από τις εικόνες αντλούνται από τα πρόσφατα φωτογραφικά του βιβλία «Dear God, the Parthenon is still broken» (2024), «Poor Things» (2023) και «I shall sing these songs beautifully» (2024), που δημιουργήθηκαν παράλληλα με την ταινία «Kinds of Kindness», ωστόσο θα υπάρχουν και ανέκδοτες φωτογραφίες από τα γυρίσματα της τελευταίας του ταινίας, «Bugonia». Η τέταρτη σειρά παρουσιάζεται για πρώτη φορά παγκοσμίως και περιλαμβάνει εικόνες από μία προσωπική σειρά φωτογραφιών in progress που αποτελεί καρπό των μοναχικών περιηγήσεων του Γιώργου Λάνθιμου στην Αθήνα και των επισκέψεών του στα νησιά τού Αιγαίου. Η επιμέλεια είναι του σημαντικού εκδότη και επιμελητή φωτογραφίας Mάικλ Mακ.
Στις 19 Μαρτίου ένα ακόμα διεθνές όνομα δίνει το «παρών» στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης: για πρώτη φορά παρουσιάζεται στο ελληνικό κοινό το έργο του Αμερικανού καλλιτέχνη Τζεφ Κουνς από την τριετία 2013-2019 με τίτλο «Balloon Venus Lespugue (Orange)». Το συγκεκριμένο έργο από γυαλισμένο και ανακλαστικό ανοξείδωτο χάλυβα το εμπνεύστηκε από την παλαιολιθική Αφροδίτη του Lespugue, αγαλματίδιο από χαυλιόδοντα μαμούθ, το οποίο χρονολογείται περίπου 28.000 χρόνια πριν από την εποχή μας. Παραπέμποντας στη μορφή της θεάς του έρωτα και της γονιμότητας, η απεικόνιση της οποίας έχει επηρεάσει το έργο του Κουνς ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, η έκθεση περιλαμβάνει μεγάλο εύρος αναφορών στην ιστορία της τέχνης και γενικότερα στις διαχρονικές έννοιες περί ομορφιάς και μορφής. Ο Κουνς, έπειτα από διεργασίες ετών, μετέτρεψε το φετιχιστικό πρωτότυπο, γνωστό για τα υπερβολικά καμπυλόμορφα στοιχεία του, σε ένα επιβλητικό γλυπτό που θυμίζει τις αναλογίες των έργων του Τζακομέτι, αλλά μοιάζει να είναι φτιαγμένο από μπαλόνια. Το έργο θα πλαισιώνεται από δέκα αντίγραφα ειδωλίων Αφροδίτης της Ανώτερης Παλαιολιθικής Εποχής –όλα δάνεια από τα μουσεία που φιλοξενούν τα αμετακίνητα πρωτότυπα–, μεταξύ των οποίων και το αντίγραφο της Αφροδίτης του Lespugue από το Muséum Νational d’Histoire Νaturelle στο Παρίσι.
Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος στο ΚΠΙΣΝ παρουσιάζει σε συνεργασία με τη Γαλλική Σχολή Αθηνών και το Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου από τις 18 Φεβρουαρίου την έκθεση «Αναζητώντας την Ανατολή. Διασταυρούμενες πορείες αρχαιολόγων». Περιλαμβάνονται μοναδικά τεκμήρια, φωτογραφίες, ταξιδιωτικά ημερολόγια, χάρτες, αλληλογραφία και πολυάριθμες μαρτυρίες από τις πρώτες εξερευνήσεις της Ανατολικής Μεσογείου κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, που ανοίγουν διάλογο με αντικείμενα τα οποία σχετίζονται με τις μεθόδους αρχαιολογικής τεκμηρίωσης της εποχής (φωτογραφικές μηχανές, τοπογραφικά όργανα και εργαλεία πεδίου) και μας βοηθούν να προσεγγίσουμε την καθημερινότητα των αρχαιολόγων και κινούνται μεταξύ αρχαιολογικής εργασίας και εθνογραφικής παρατήρησης.
Η Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων στην πλατεία Αυδή, στο Μεταξουργείο, παρουσιάζει στις 3 Φεβρουαρίου την έκθεση «Άηχοι διάλογοι» με έργα του ζωγράφου Νίκου Χουλιαρά και του γλύπτη Γιώργου Χουλιαρά, σε επιμέλεια Μαρίας Σφενδουράκη. Ο Νίκος Χουλιαράς (1940-2015) υπήρξε πολύπλευρη καλλιτεχνική προσωπικότητα καθώς ξεκίνησε την εικαστική του πορεία με αφηρημένους πίνακες, μεταφυσικά εσωτερικά και εξωτερικά τοπία, ενώ στα τέλη της δεκαετίας του 1970 δημιούργησε έναν παραμυθένιο αφηγηματικό κόσμο με γκροτέσκες ανθρώπινες φιγούρες, εξπρεσιονιστικά παραμορφωμένες μορφές με έντονα μαύρα περιγράμματα, τρομακτικά ζώα και παράξενες σκιές. Ο γλύπτης Γιώργος Χουλιαράς, καθηγητής της ΑΣΚΤ, έκανε πέτρινα λαξευτά γλυπτά έργα στα οποία αρχικά επικρατούσαν ανθρωπομορφικά χαρακτηριστικά με αναφορές σε λαϊκές παραδοσιακές μορφές, αλλά σήμερα χρησιμοποιεί μέταλλα, γυαλί και μάρμαρα με διάφορες κατεργασίες και ποικιλία μορφών και διαστάσεων.
Παράλληλα, στο Κέντρο Τεχνών του δήμου στην Πλατεία Ελευθερίας, στο Κέντρο Τεχνών του Δήμου Αθηναίων, και σε συνεργασία με την Πρεσβεία της Παλαιστίνης, εγκαινιάζεται στις 17 Φεβρουαρίου η έκθεση «17 κήποι», μια εικαστική και ποιητική συνάντηση του Παλαιστίνιου ποιητή Εσσάμ Θεόδωρου Αλαντάση και του Έλληνα εικαστικού Δημήτρη Αστερίου. Στις 2 Μαρτίου, σε συνεργασία με την εικαστικό Γεωργία Λαλέ, θα ξεκινήσει η έκθεση «True Blue» με εγκαταστάσεις και δράσεις που εστιάζουν στη θέση της γυναίκας στην κοινωνία και στην ανάδειξη θεμάτων έμφυλης βίας, ενδυνάμωσης και συλλογικής μνήμης.
Η επετειακού χαρακτήρα έκθεση «Φύση, Πόλη, Σύμπαν. Έργα από τη συλλογή Κωστάκη του ΜΟΜus – Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης» πραγματοποιείται τριάντα χρόνια μετά την πρώτη έκθεση της Συλλογής Κωστάκη στην Ελλάδα στην Εθνική Πινακοθήκη τον Δεκέμβριο του 1995 και ενώ αναμενόταν να ξεκινήσει προτού φύγει το 2025, έχει μετατεθεί πιθανότατα για τον Μάρτιο του 2026. Θα παρουσιαστούν περί τα 250 έργα τέχνης και αντικείμενα αρχείου προερχόμενα από τη θρυλική συλλογή του Μοσχοβίτη Έλληνα.
Στις 9 Φεβρουαρίου εγκαινιάζεται στην Ελληνοαμερικανική Ένωση η έκθεση «Εντοπικά ημερολόγια: Γεωγραφία του σπιτιού» της Μαρίας Ζερβός σε επιμέλεια της Κατερίνας Κοσκινά. Η καλλιτέχνιδα εστιάζει στην έννοια της εντοπιότητας και του οίκου μέσα από video films και την ποίηση της ίδιας. Πρόκειται για πεντακάναλη βιντεο-εγκατάσταση ημερολογιακού χαρακτήρα, η οποία εξετάζει το «σπίτι» ως προσωρινό ή μόνιμο καταφύγιο, ως εστία, προσωπικό χώρο και οικοσύστημα ονειροπολήσεων.
Τέλος, τον Μάρτιο η γκαλερί Gagosian παρουσιάζει έκθεση έργων του Tom Wesselmann (1931-2004), ενός από τους πλέον εμβληματικούς εκπροσώπους της αμερικανικής pop art.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
