Η Emily Dickinson είναι μια από τις σημαντικότερες Αμερικανίδες ποιήτριες του 19ου αιώνα. Αν και δεν έγινε ποτέ γνωστή κατά την διάρκεια της ζωής της. Έζησε σε ένα αυστηρό πουριτανικό περιβάλλον, το μεγαλύτερο μέρος της ζωής στο σπίτι των γονιών της, απόμακρη από τον κόσμο. Η Dickinson όμως παρέμεινε δημιουργική μέχρι το τέλος της ζωής της. Έγραψε πάνω από 800 ποιήματα, μόνο 5 δημοσιεύτηκαν όσο ζούσε χωρίς να το γνωρίζει. Μετά το θάνατο της η μικρότερη και αγαπημένη της αδερφή ανακάλυψε το έργο της, το μάζεψε και το έβγαλε στο φως παρά την επιθυμία της Emily να το καταστρέψει. Η Dickinson πέθανε σε ηλικία 55 ετών, το 1886. Με αφορμή την συμπλήρωση των 185 χρόνων από την γέννηση της η Ελληνοαμερικανική Ένωση τιμά το έργο της και διοργανώνει μια ποιητική βραδιά στο πλαίσιο της εικαστικής έκθεσης ‘those little anodynes’ την Πέμπτη 10 Δεκεμβρίου, την ημέρα γέννησης της Αμερικανίδας ποιήτριας. Έντεκα ποιητές θα απαγγέλλουν τα ποιήματα της σε διάλογο με τα δικά τους. Παράλληλα θα γίνει μια περφόμανς με τίτλο «Λευκό πάνω σε άσπρο». Την έκθεση επιμελείται η Γκέλυ Γρυντάκη και παρουσιάζονται έργα από δύο νέες εικαστικούς τις Ελένης Θεοφυλάκτου και της Εύας Μαραθάκη. Τους ζητήσαμε να μας απαντήσουν σε μερικές ερωτήσεις.
Γκέλυ Γρυντάκη
Ήταν μια έκθεση σαν προαποφασισμένη. Ανακάλυψα ξαφνικά ότι δυο καλλιτέχνες που θαυμάζω και που πάντα πίστευα ότι έχουν κοινούς κώδικες, ασχολούνται με την Ντίκινσον. Έπρεπε απλώς να συμβεί. Κάποια έργα υπήρχαν. Κάποια άλλα φυσικά έγιναν μετά την πρότασή μου και απλώς εγώ «είδα» τη δυνατότητα της έκθεσης. Επομένως το γεγονός ότι πρόκειται για μια έκθεση με δύο γυναίκες καλλιτέχνες θα μπορούσε να είναι εντελώς συμπτωματικό. Η Ντίκινσον είναι πολυδιάστατη, θα ήταν παράτολμο να προσπαθήσω να την προσεγγίσω σε όλες της τις εκφάνσεις. Επέλεξα λοιπόν εκείνα τα σημεία σύγκλισης των ποιητικών της προβληματισμών με τους γενικότερους προβληματισμούς του ευρύτερου έργου των δύο καλλιτεχνών. Την αναζήτηση της γυναικείας ταυτότητας, την αγωνία της δημιουργικότητας, το ευτράπελο, τη γειτνίαση του σκοτεινού με το φωτεινό, το χιούμορ, την αιχμηρή/ κοφτερή ευαισθησία.
Πάντα μου άρεσε η ποίηση της, τη γνώριζα πάραυτα μόνο αποσπασματικά. Όταν ξεκίνησε η ιδέα της έκθεσης και τη μελέτησα ακόμα πιο διεξοδικά συγκλονίστηκα. Ήταν μια κάποια αποκάλυψη για μένα. Δεν ξέρω αν μπορώ να διαλέξω ένα συγκεκριμένο ποίημα, είναι τόσα πολλά. Θα πω τον πρώτο αγαπημένο στίχο που μπορώ να σκεφτώ αυτή τη στιγμή, «να αντέξουμε τη σκοτεινή πλευρά μας» όπως μεταφράζει η Μαρία Δαμολή το Our share of night to bear. Ίσως γιατί πιστεύω υπάρχει μια μελαγχολία μέσα σε αυτό το ποίημα και μια καρτερία και μια αποδοχή των λίγων προνομίων της θνητότητας που το καθιστά απολύτως υπεράνω χρόνου. Το πόσο σύγχρονη δείχνει, η ικανότητά της να γίνεται τόσο αιχμηρή μέσα από μια γλώσσα τόσο εύθραυστη, το αναπάντεχο που καραδοκεί, η κομψότητα του στίχου της. Θεωρώ ότι θα είναι πάντα επίκαιρη.
Τα θέματα που αγγίζει, η θέση της γυναίκας, ο αυτοκαθορισμός, η αποδοχή της θνητότητας, η διαφορετικότητα, η πάλη με το σκοτάδι μέσα μας, θα απασχολούν πάντα. Ο τίτλος της έκθεσης είναι στίχος από το the heart asks pleasure first, αυτά τα μικρά αναλγητικά, πάντα θεωρούσα ότι η τέχνη δρα ως αναλγητικό. Στην έκθεση θα δει κάποιος μια ζωγραφική εγκατάσταση και σχέδια της Ελένης Θεοφυλάκτου και ζωγραφικά έργα, βίντεο και γλυπτά της Εύας Μαραθάκη. Όλα εμπνευσμένα τόσο από την ποίηση όσο και από την περσόνα της Έμιλι Ντίκινσον όπως έχει διαμορφωθεί από ντοκουμέντα και από τη μυθολογία που αναπτύχθηκε γύρω της. Αν χρειάζεται η ποίηση στην σημερινή εποχή; Ίσως να είναι αυτή που θα σώσει τον κόσμο.
Eλένη Θεοφυλάκτου
Η περίοδος αυτή που δούλεψα για την Dickinson ήταν δύσκολη για μένα διότι δούλευα ταυτοχρόνως και μία προσωπική ‘αφήγηση’ οριστικού αποχαιρετισμού του πατέρα μου. Αυτό απο την άλλη δημιούργησε μία φιλία με την Emily, που και αυτή βίωσε κάτι πολύ ανάλογο με τον δικό της πατέρα. Μας έφερε πιο κοντά αυτό το συμβάν όλη την τελευταία χρονιά. Πως προσέγγισα την δουλειά της Emily Dickinson; Δεν πήγαινα γυρεύοντας, όχι. Ήρθε πολύ απλά με ένα δώρο από έναν φίλο που μου χάρισε τα ποιήματά της πριν 2-3 χρόνια και άρχισα να συνομιλώ μαζί της πιο σοβαρά. Όμως άλλοτε αποσυρόταν με διακριτικότητα και άλλοτε να σου την με μια ασφυκτική εγωπάθεια. Τα έργα που παρουσιάζω έγιναν απολύτως ειδικά για την Dickinson και η εγκατάσταση με τα χρυσαφή έργα ειδικά για τον χώρο. Για μένα η Dickinson συμπυκνώνει μία ευαισθησία που ενίοτε γίνεται δηλητηριώδης. Όταν δεν γίνεται λοιπόν πικρή, είναι τρυφερή, λαμπερή, πολυτελής, «η πιο σίγουρη Καταφυγή». Σημαντική την καθιστά η οξεία γωνία που βλέπει την ζωή. Στην Dickinson βρίσκω στοιχεία πολύ ξένα με μένα γι’ αυτό και πολύ ελκυστικά. Δεν έχω κάποιο αγαπημένο ποίημα αλλά μια έκφρασή της: «η αλήθεια είναι τόσο σπάνιο πράγμα που είναι ευχαρίστηση να την λες». Διαβάζω ποίηση γενικά. Θεωρώ ότι υπάρχει πάντα ή σε σιγή ή με ήχο. Το ότι η εποχή είναι όπως είναι, ευθύνεται αυτή, που δεν έβαλε τα θεμέλιά της στην ποίηση. Αυτήν την χρονική στιγμή είναι ιστορικό πρόταγμα το ποιείν να μην αναλώνεται στο δειπνείν.
Εύα Μαραθάκη
Η δουλειά μου αφορά σε κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα, πολιτισμικές πρακτικές και κανονικότητες. Χρησιμοποιώ μεταφορικό “λόγο”, διερευνώντας ζητήματα όπως π.χ. ο εγκλεισμός του σύγχρονου υποκειμένου, πολιτικές της έμφυλης ταυτότητας, και δη της γυναικείας, κοινωνικές και οικογενειακές δομές, σχέσεις εξουσίας, την εικόνα του Εαυτού και του Άλλου. Συχνά, ο εαυτός χρησιμοποιείται ως εικονογραφικό πρότυπο και το αυτοβιογραφικό στοιχείο στο έργο μου αποτελεί το εφαλτήριο για τη διερεύνηση του Άλλου. Η συγγένεια που ένιωσα με την ποιήτρια όταν πρωτοδιάβασα την ποίηση της αλλά και για τη ζωή της με οδήγησαν να κάνω μια σειρά έργων σε διαφορετικά μέσα, που άρχισα το 2008 και συνεχίζω μέχρι και σήμερα. Δημιούργησα μια περσόνα, ανάμεσα σε μένα και την ποιήτρια, σκέφτομαι συχνά τι όνειρα μπορεί να έβλεπε η Ντίκινσον. Τα έργα υπήρχαν και νομίζω ότι η κοινή μας αγάπη ( με την Γκέλλυ και την Ελένη) για την Ντίκινσον και η ύπαρξη των έργων οδήγησαν στη συγκεκριμένη έκθεση. Για μένα η ποίηση της αντιπροσωπεύει την δίψα. Αυτό που την κάνει σημαντική είναι το πόσο αιχμηρή και απαλή είναι ταυτόχρονα, η δυνατή φωνή της που κατοικεί σ’ ένα παιδικό δωμάτιο, ο ρομαντισμός και η αγριότητα της. Μου αρέσει που ο λόγος της ενώ είναι μετρημένος ξεχειλίζει, έχει ένα ασυγκράτητα δημιουργικό πνεύμα και ζει μια τόσο ήσυχη ζωή. Το αγαπημένο μου ποίημα της είναι το 124 c.:
Safe in their Alabaster Chambers-
Untouched by morning
And untouched by noon
Lie the meek members of the Resurrection-
Rafter of satin - and Roof of stone-
Grand go the Years- in the Crescent -above them-
Worlds scoop their Arcs-
And Firmaments-row-
Diadems-drop-and Doges-surrender-
Soundless as dots-on a Disc of snow-
Ασφαλή στ’ Αλαβάστρινά τους Δώματα-
Ανέγγιχτα από το πρωινό
Ανέγγιχτα κι από το μεσημέρι-
Κείτονται της Ανάστασης τα ήρεμα μέλη-
Σατινένια Σκεπή – και Πέτρινη Στέγη!
Λαμπρά περνούν τά Χρόνια-στο Φεγγάρι-πάνω απ’ αυτά –
Κόσμοι χαράσσουν τά Τόξα τους-
Και Στερεώματα – κωπηλατούν-
Διαδήματα- πέφτουν-και Δόγηδες – συνθηκολογούν-
Αθόρυβα σαν κουκκίδες – πάνω σ’ ένα Δίσκο χιονιού-
Info:
Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 19 Δεκεμβρίου στην γκαλερί Κέννεντυ της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης [Μασσαλίας 22, Κολωνάκι]. Η εκδήλωση της Πέμπτης 10 Δεκεμβρίου ξεκινάει στις 19:00 μ.μ. Συμμετέχουν οι: Άννα Γρίβα, Κατερίνα Ηλιοπούλου, Λένια Ζαφειροπούλου, Παναγιώτης Ιωαννίδης, Δήμητρα Κωτούλα, Παυλίνα Μάρβιν, Γιάννα Μπούκοβα, Αλεξάνδρα Πλαστήρα, Χρήστος Σιορίκης, Δανάη Σιώζιου και Μαρία Τοπάλη.
