Οι κραυγές απελπισίας από τα ηχητικά ντοκουμέντα που κατέγραψε ο Χρόνης Πεχλιβανίδης κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων διάσωσης στο Αιγαίο «στοιχειώνουν» την αίθουσα του Μουσείου Μπενάκη της οδού Πειραιώς, όπου φιλοξενείται η έκθεση φωτογραφίας με τίτλο «Το ταξίδι. Μετακινούμενοι πληθυσμοί». Το μουσείο, σε συνεργασία με το αλληλεγγύη-SolidarityNow, παρουσιάζει το έργο 8 κορυφαίων φωτογράφων/φωτοειδησεογράφων, οι οποίοι ακολουθώντας το Ταξίδι των εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που εξαναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις χώρες τους κατέγραψαν συγκλονιστικές εικόνες. Οι φωτογράφοι που μετέχουν στην έκθεση είναι οι: Γιάννης Μπεχράκης και Άλκης Κωνσταντινίδης, που έλαβαν το βραβείο Pulitzer 2016 στην κατηγορία «Έκτακτης Επικαιρότητας», για την καταγραφή και αποτύπωση της προσφυγικής/μεταναστευτικής κρίσης, Γιώργος Μουτάφης, Άγγελος Τζωρτζίνης, Enri Canaj, Μυρτώ Παπαδοπούλου, Ορέστης Σεφέρογλου, Χλόη Κριθαρά – Devienne.
«Οι μεταναστευτικές ροές συνιστούν υπαρξιακή απειλή για την Ευρώπη και τον κοινωνικό ιστό της Ελλάδας», αναφέρει ο κ. Στέλιος Ζαββός, Πρόεδρος Δ.Σ. αλληλεγγύη-SolidarityNow. «Στόχος μας είναι η ενσωμάτωση, η ένταξη αυτών των ανθρώπων και για να συμβεί κάτι τέτοιο μεγάλο ρόλο θα παίξει η ιδιωτική πρωτοβουλία. Είναι απαραίτητη η βοήθεια και η συμπαράσταση από όλους μας», συμπληρώνει. Η αλληλεγγύη-SolidarityNow έχει μέχρι σήμερα φροντίσει να ενταχθούν σε ελληνικές οικογένειες 700 πρόσφυγες και μετανάστες, ενώ υλοποιεί 68 προγράμματα ύψους 14 εκατομμυρίων ευρώ σε συνεργασία με 40 οργανώσεις. Στόχος της έκθεσης, η οποία προγραμματίστηκε έκτακτα λόγω της κατάστασης που έχει διαμορφωθεί, είναι να συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση και την αφύπνιση του κοινού, μια και κάθε φωτογραφία είναι πραγματικά πολύ παραπάνω από χίλιες λέξεις. Δε θα είναι άλλωστε η πρώτη φορά που φωτογραφίες καλούνται να αφυπνίσουν την κοινή γνώμη, αλλά και τους αρμόδιους: στο αρχείο του Μουσείου Μπενάκη βρίσκονται οι φωτογραφίες από τον μεγάλο λιμό του χειμώνα του 1941-42, που οδήγησαν τον Ερυθρό Σταυρό να στείλει επισιτιστική βοήθεια στην Ελλάδα.
Στην Έξοδο πλέον οι πρόσφυγες βιώνουν την ελευθερία, παρόλο που δεν ξέρουν τι θα αντιμετωπίσουν στο μέλλον. Υπάρχει, ακόμα κι αν δε φαίνεται, το συναίσθημα της χαράς, αφού έχουν καταφέρει να κάνουν το πιο δύσκολο κομμάτι του ταξιδιού. Οι φωτογραφίες είναι σκληρές και δυνατές –σε αναγκάζουν να πάρεις θέση.
Στην έκθεση θα δούμε 140 φωτογραφίες που αντιπροσωπεύουν 8 διαφορετικές ματιές και σκέψεις και χωρίζονται σε τρεις ενότητες: α) την Είσοδο, που επικεντρώνεται στην προσπάθεια των προσφύγων να φτάσουν στα ελληνικά νησιά και όπου κυρίαρχο συναίσθημα είναι ο φόβος, καθώς πολλοί από αυτούς δεν είναι εξοικειωμένοι με τη θάλασσα, β) την Παραμονή, που περιλαμβάνει φωτογραφίες τραβηγμένες στα κέντρα κράτησης, τα κέντρα προσωρινής φιλοξενίας, τους καταυλισμούς και την Βικτώρια, με την αναμονή και την αγωνία να γιγαντώνονται και γ) την Έξοδο, όπου βλέπουμε φωτογραφίες από την Ειδομένη. «Στην Έξοδο πλέον οι πρόσφυγες βιώνουν την ελευθερία, παρόλο που δεν ξέρουν τι θα αντιμετωπίσουν στο μέλλον. Υπάρχει, ακόμα κι αν δε φαίνεται, το συναίσθημα της χαράς, αφού έχουν καταφέρει να κάνουν το πιο δύσκολο κομμάτι του ταξιδιού. Οι φωτογραφίες είναι σκληρές και δυνατές –σε αναγκάζουν να πάρεις θέση», τονίζει η επιμελήτρια της έκθεσης, Ντόρα Κομνηνού.
Κοιτάζοντας τις φωτογραφίες ο επισκέπτης είναι αδύνατον να παραμείνει συναισθηματικά αμέτοχος. Τα βλέμματα που έχει συλλάβει ο φακός της Χλόης Κριθαρά – Devienne στη Λέσβο και ο Γιάννης Μπεχράκης στην Ειδομένη δεν είναι εύκολο να τα αντιμετωπίσει κανείς. Η εικόνα ενός παιδιού που οι διασώστες παλεύουν να επαναφέρουν στη ζωή, όπως την συνέλαβε ο φακός του Γιώργου Μουτάφη -που τώρα βρίσκεται σε αποστολή σε διασωστικό σκάφος ανοιχτά της Λιβύης- είναι από αυτές που δύσκολα αντέχονται. Η παρουσία των παιδιών στις φωτογραφίες είναι έντονη, καθώς είναι τα μεγαλύτερα θύματα της σημαντικότερης ανθρωπιστικής κρίσης μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο –από τον Σεπτέμβριο του 2015 πάνω από 340 παιδιά -τα περισσότερα βρέφη- έχουν χάσει τη ζωή τους, αποτελώντας το 30% των θανάτων.
Για λίγο, μόνο, ο επισκέπτης μπορεί να βάλει τον εαυτό του στη θέση αυτών των ανθρώπων που διεκδικούν το ιερό δικαίωμα στη ζωή, μπαίνοντας μέσα σε μία πραγματική σκηνή της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, που φιλοξένησε εκατοντάδες οικογένειες τον τελευταίο χρόνο στη Χίο και έχει στηθεί στον εκθεσιακό χώρο. Η αίσθηση ασφυξίας, αν και η σκηνή βρίσκεται σε προστατευμένο και κλιματιζόμενο περιβάλλον, είναι πιο εύγλωττη από οποιαδήποτε περιγραφή των δυσμενών συνθηκών κάτω από τις οποίες διαβιώνουν χιλιάδες άνθρωποι.
Παράλληλα με την έκθεση, θα προβάλλεται το ντοκιμαντέρ "Refugee Highway" του σκηνοθέτη Χρόνη Πεχλιβανίδη, που ταξιδεύει μαζί με τους πρόσφυγες από τη Συρία, στη Ρόδο, την Κω, την Τήλο, τη Σάμο και τη Λέσβο, ξετυλίγοντας τις δυσκολίες αυτού του ταξιδιού. Τέλος, μια σειρά από σκίτσα παιδιών και εφήβων, συγκεντρωμένα από τον Δημήτρη Σκλεπάρη, περιγράφουν με εικόνες όσα έζησαν και αδυνατούσαν να αφηγηθούν με λόγια. Συρματοπλέγματα, ερείπια, ακρωτηριασμοί σε ασπρόμαυρα σκίτσα που σοκάρουν, μαζί με άλλα που απεικονίζουν τη γη της επαγγελίας, όπως οι νεαροί πρόσφυγες και μετανάστες φαντάζονται την ευρωπαϊκή πόλη στην οποία παλεύουν με κάθε τρόπο να φτάσουν. Το Μουσείο Μπενάκη και το αλληλεγγύη-SolidarityNow καταβάλλουν προσπάθειες η έκθεση να ταξιδέψει στην Ελλάδα και την Ευρώπη, με την Θεσσαλονίκη και τις Βρυξέλλες να είναι οι πρώτες πόλεις που θα την φιλοξενήσουν.
Ο Enri Canaj και ο Γιάννης Μπεχράκης μίλησαν στο Lifo.gr για την έκθεση και τη δουλειά τους:
Enri Canaj
Στο συγκεκριμένο project επέλεξα το ασπρόμαυρο γιατί ήθελα να δώσω τη δραματικότητα που εγώ έβλεπα στις καταστάσεις που περνάνε αυτοί οι άνθρωποι. Δεν ήθελα να κάνω φωτογραφίες που είχαν ειδησεογραφική χροιά. Έμεινα παραπάνω με αυτούς τους ανθρώπους και προσπάθησα να ζήσω μαζί τους γιατί, όπως τα όλα τα θέματα που διαλέγω να φωτογραφίζω, επέλεξα το θέμα επειδή με αφορά προσωπικά –μέσα από αυτό ήθελα να περάσω κάποιους δικούς μου φόβους και να προσπεράσω κάποιες καταστάσεις που έζησα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ένιωθα μεγάλη πίεση και συγκίνηση σε όλες αυτές τις διαδρομές. Πολλές φορές όταν έβλεπα έναν πατέρα με το μικρό γιο του ήταν σα να έβλεπα τον πατέρα μου με μένα –μου ερχόντουσαν μνήμες αυτόματα. Συνεχίζω να ασχολούμαι με το θέμα αλλά με πιο χαλαρούς ρυθμούς. Με ακολουθεί, γιατί ο μετανάστης και ο πρόσφυγας, αν και μεταναστεύουν για διαφορετικούς λόγους, έχουν παράλληλα βιώματα. Όταν ήρθα στην Ελλάδα σαν μετανάστης, τα πράγματα ήταν πολύ πιο δύσκολα απ΄ό,τι περιμέναμε. Εμείς πιστεύαμε ότι θα έρθουμε στον παράδεισο, έτσι μας είχαν πει –έτσι τα φαντάζονται και οι άνθρωποι τώρα. Βέβαια, η πραγματικότητα που αντιμετωπίζεις είναι πολύ πιο σκληρή, γι΄αυτό και όταν το διαπιστώνουν μένουν μετέωροι. Θα έλεγα ότι γενικότερα οι Ευρωπαίοι είναι συντηρητικοί και η Ευρώπη έχει γίνει σαν φρούριο. Φοβάμαι ότι τα πράγματα θα χειροτερεύουν όσο η οικονομική κρίση διογκώνεται. Εμένα με βοηθάει το γεγονός ότι έχω εμπειρίες και βιώματα που με κάνουν να βλέπω προς τα πού πηγαίνει η κατάσταση –η ιστορία μας διδάσκει. Θεωρώ ότι τέτοιου είδους προσπάθειες μπορούν να βοηθήσουν να ευαισθητοποιηθούν οι πολίτες και να γνωρίσουν έναν κόσμο που ούτε καν φαντάζονται ότι υπάρχει, γιατί δεν έχουν επαρκείς πληροφορίες.
Γιάννης Μπεχράκης
Πιστεύω ότι αυτό που κάνω είναι πολύ σοβαρό κι έχει πραγματικό αντίκρισμα. Το έχω δει και με τις αντιδράσεις του κόσμου –ήμουν στην Κω μόνος μου για αρκετό καιρό και μέσα σε δυο βδομάδες το νησί γέμισε με εθελοντές που ήρθαν να βοηθήσουν. Πολλοί άνθρωποι μου είπαν ότι ήρθαν επειδή είδαν μια φωτογραφία μου. Όταν ξεκίνησα αυτήν τη δουλειά, επηρεασμένος από την ταινία «Αποστολή στη Νικαράγουα», ήθελα να αλλάξω τον κόσμο. Τάχθηκα σε αυτό. Έχω καταφέρει να ασκήσω πίεση σε κυβερνήσεις και ισχυρούς και να τους αναγκάσω να βοηθήσουν. Πιστεύω ότι έχω μεγάλη δύναμη και προσπαθώ να την χρησιμοποιήσω με πολύ ηθική και αγάπη για τον συνάνθρωπο –αυτά μαθαίνω στους συνεργάτες και τα παιδιά μου. Αν ο άλλος πνίγεται ή κινδυνεύει και χρειάζεται να τον σώσω εγώ, τότε δεν πατάω το κουμπί της φωτογραφικής μηχανής. Θα βοηθήσω, χωρίς να το διαφημίσω. Αν υπάρχουν εθελοντές, τότε εγώ θα φωτογραφίζω, γιατί αυτή είναι η δουλειά μου, για την οποία έχω κάνει πολλές θυσίες και δεν το μετανιώνω στιγμή. Η δουλειά μου είναι να μαζεύω και να μοιράζομαι εμπειρίες, να είμαι ο μεσάζων, αυτός που θα πει: «κοιτάξτε, αυτό γίνεται και δε μπορεί κανείς να πει ότι δεν το ήξερε». Τα τελευταία πέντε-έξι χρόνια κανένας δεν έχει μείνει αλώβητος από την Κρίση. Όμως, από αυτήν την κατάσταση έχει βγει και κάτι καλό: στα δύσκολα δείχνει κανείς το χαρακτήρα του και οι Έλληνες -οι περισσότεροι- μέσα σε αυτήν τη δυσκολία έχουν ενδιαφερθεί για τον διπλανό τους και τον έχουν συντρέξει. Έχω καλύψει πολλές πυρκαγιές και είναι στενάχωρο πράγμα. Περπατάς στο δάσος και είναι όλα μαύρα, βλέπεις καμένες χελώνες και ζωάκια και ξαφνικά βλέπεις ένα άσπρο λουλουδάκι και λες: «Αυτή είναι η επόμενη μέρα!». Εγώ αυτό το άσπρο λουλουδάκι το βλέπω.
Ιnfo:
Το ταξίδι Μετακινούμενοι πληθυσμοί
Μουσείο Μπενάκη
Πειραιώς 138
Εγκαίνια: 16 Μαΐου, ώρα 20:00
Διάρκεια: 19/05/2016 - 29/05/2016
είσοδος ελεύθερη
