Η ΜΗΤΕΡΑ ΦΥΣΗ εκφράζει πλέον τακτικά την οργή της εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής που προκαλείται από τον άνθρωπο και τo πρόσφατο συνέδριο COP26 έδειξε ότι ο κόσμος έχει πλήρη συνείδηση της κατάστασης στην οποία ο πλανήτης.
Το κτιστό περιβάλλον φέρει ένα σημαντικό μερίδιο της ευθύνης για το πού βρισκόμαστε, αλλά έχει και έναν βασικό ρόλο να παίξει όσον αφορά τις πιθανές λύσεις του προβλήματος. Πρόθεση αυτού του κειμένου είναι να παρουσιάσει τη μακροχρόνια εμπειρία και γνώση μας μας στον αειφόρο σχεδιασμό και το όραμά μας για το μέλλον του, όχι μόνο μέσω των εκτεταμένων έργων μας στο Ηνωμένο Βασίλειο αλλά και μιας τρέχουσας δραστηριότητας στην Αθήνα.
Στην Bennetts Associates βρισκόμαστε στην πρωτοπορία της βιώσιμης πρακτικής στο Ηνωμένο Βασίλειο για πάνω από τρεις δεκαετίες. Είμαστε συνιδρυτές του UK Green Building Council και το 2019 γίναμε οι πρώτοι αρχιτέκτονες στον κόσμο με εγκεκριμένο από τον ΟΗΕ επιστημονικό στόχο (science based target) τη μείωση του διοξειδίου του άνθρακα.
Σε καμία περίπτωση δεν πιστεύουμε ότι η βιωσιμότητα αποτελεί περιορισμό για την καλή αρχιτεκτονική. Αντιθέτως, η βιώσιμη αρχιτεκτονική και η καλή αρχιτεκτονική είναι συνώνυμες. Πράγματι, λέμε συχνά ότι η βιωσιμότητα είναι ένας δούρειος ίππος για την καλή αρχιτεκτονική. Πιστεύουμε ότι η ανθρώπινη, κομψή και διαχρονική αρχιτεκτονική που λαμβάνει υπόψη την ανθρώπινη κλίμακα είναι ταυτόχρονα και πιο αρεστή, επομένως πιο εύκολα κατοικήσιμη. Αυτή μας η θέση έχει επηρεαστεί από πολύ διαφορετικές πηγές, όπως ο Βιτρούβιος, που έδρασε πριν από δύο χιλιάδες χρόνια, και ο Terragni, τον οποίο βρίσκουμε τη δεκαετία του 1930.
Τα κτίρια που βρίσκονται σε επαφή με το περιβάλλον τους και τους διαθέσιμους πόρους τους σχετίζονται πολύ στενά με την τοποθεσία τους, όχι μόνο συναισθηματικά. Η ανησυχία για το πώς επηρεάζεται το τοπικό κλίμα από την παθητική μορφή ενός κτιρίου είχε κεντρική θέση στο έργο της αρχιτεκτονικής στο μεγαλύτερο κομμάτι της ιστορίας της, ενώ η θεώρηση της βιωσιμότητας ως τεχνολογικού ζητήματος την προβάλλει σε μεγάλο βαθμό ως κάτι που απλώς εφαρμόζεται στην αρχιτεκτονική και όχι ως τον πυρήνα αυτού που είναι η αρχιτεκτονική ‒ φυσικά, υποστηρίζουμε την πρώτη άποψη.
Μέσω μιας σειράς πρωτοποριακών έργων που αφορούσαν γραφεία στο Ηνωμένο Βασίλειο στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και στις αρχές της δεκαετίας του 2000, αναπτύξαμε μια προσέγγιση του παθητικού σχεδιασμού που εξακολουθεί να είναι επίκαιρη. Η έκθεση της θερμικής μάζας της κατασκευής, και όχι η απόκρυψή της πίσω από ψευδοροφές, επέτρεψε τη χρήση φυσικού αερισμού ή αερισμού χαμηλής ενέργειας. Είναι σημαντικό το ότι τα ψηλότερα σημεία της οροφής, τα ανοιγόμενα παράθυρα, η απαλή ακουστική και ο ανακλώμενος φωτισμός οδήγησαν όχι μόνο σε λιτή χρήση της ενέργειας αλλά και σε ένα πιο ευχάριστο και ανθρώπινο περιβάλλον.
O σχεδιασμός με στόχο την αειφόρο ανάπτυξη υποχρεώνει τον αρχιτέκτονα να επιδιώκει ολιστικές λύσεις, να έχει βαθιά κατανόηση του κλίματος της εκάστοτε περιοχής στην οποία δραστηριοποιείται και να δεσμεύεται για την απόδειξη απόδοσης που βασίζεται σε δεδομένα.
Πιο πρόσφατα έργα βασίστηκαν σε αυτά τα πρώτα. Καθώς βελτιώνουμε συνεχώς την προσέγγισή μας στον παθητικό σχεδιασμό και στη μείωση της χρήσης ενέργειας σε λειτουργία, η προσοχή μας στρέφεται και σε άλλες σημαντικές πτυχές του βιώσιμου σχεδιασμού, εξετάζοντάς τες με ολοένα μεγαλύτερη αυστηρότητα.
Η ενσωματωμένη ενέργεια (embodied energy) γίνεται όλο και πιο σημαντική, καθώς βελτιώνεται η λειτουργική ενέργεια (operational energy). Το Sports Hall στο King’s Cross του Λονδίνου είναι μια εγκατάσταση φτιαγμένη ολόκληρη από ξύλο και σχεδόν μηδενικές εκπομπές άνθρακα, με έμφυτη προσαρμοστικότητα «μακράς διάρκειας και ανοιχτής εφαρμογής». Ο καλλιτεχνικός πολυχώρος Woolwich Works δίνει νέα ζωή στα κτίρια πολιτιστικής κληρονομιάς, έτσι ώστε ο ενσωματωμένος άνθρακας που είναι «κλειδωμένος» στις ένδοξες δομές τους να αντέξει για πολλές ακόμη δεκαετίες. Οι νέες εγκαταστάσεις κατασκευής των διάσημων μοτοσικλετών Norton χρησιμοποιούν τις αρχές της κυκλικής οικονομίας, συγκεκριμένα έναν καινοτόμο τρόπο χρήσης των «προαγαπημένων» (preloved) υλικών. Το κτίριο γραφείων Timber Square στο Λονδίνο είναι ένα πρωτοποριακό έργο που χρησιμοποιεί τους επιστημονικούς στόχους για την επίτευξη του net zero carbon (καθαρός μηδενικός άνθρακας). Μεταξύ πολλών πραγμάτων, αξιοποιεί διατηρητέα κτίρια, χρησιμοποιεί μια ελαφριά υβριδική δομή και κατασκευή εκτός εργοταξίου, καθώς και υποδειγματική ευημερία (wellbeing), βιοποικιλότητα και ανάπτυξη του δημόσιου χώρου.
Όλο και περισσότερο τα ισχυρά περιβαλλοντικά διαπιστευτήρια γίνονται θεμελιώδη για την έγκριση και την επιτυχία όλων των τομέων του δομημένου περιβάλλοντος.
Πώς εφαρμόζουμε, λοιπόν, την προσέγγισή μας σε ένα θεμελιωδώς διαφορετικό κλίμα όπως αυτό της Αθήνας; Έχει νόημα μια τέτοια κίνηση; Όπως ανέφερα στο πρόσφατο διαδικτυακό σεμινάριο «Ready, Steady, Greece – The race to build back greener», «η κλιματική αλλαγή είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα που χρειάζεται παγκόσμιες λύσεις που θα δοθούν όταν ενωθούν τα καλύτερα μυαλά. Πιέζουμε σκληρά περισσότερο από τριάντα χρόνια ώστε η βιωσιμότητα να γίνει mainstream. Θέλουμε να διαδώσουμε αυτήν τη γνώση σε όλον τον κόσμο».
Το συγκρότημα γραφείων για την εταιρεία Dimand στη λεωφόρο Συγγρού αποτέλεσε την αρχή αυτού του ταξιδιού, σε μια εποχή που στην Ελλάδα έχουν αρχίσει ήδη να φαίνονται τα ανησυχητικά σημάδια των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Βασικά για το έργο ήταν η συνεργασία με τοπικούς ειδικούς για την κατανόηση του κλίματος και η υιοθέτηση του αθηναϊκού σχεδιαστικού κανόνα των 3Σ, δηλαδή «σκιά, σκιά, σκιά». Μεγάλες επιφάνειες υαλοπινάκων έχουν αποφευχθεί και ολόκληρος ο κτιριακός ιστός, συμπαγής, προστατεύεται από τον ήλιο μέσω ενός πέπλου από λεπτές περσίδες που γίνονται η ταυτότητα του σχεδίου. Οι εξωτερικοί χώροι είναι σκιασμένοι, με εκτεταμένες φυτεύσεις σε δρόμους, αυλές και στέγες. Σε συνδυασμό με τις πλούσιες ιστορικές επιρροές της πόλης, νιώθουμε ότι έχει δημιουργηθεί ένα εγγενώς αθηναϊκό σχήμα. Σε μελλοντικά έργα στην Αθήνα θα προσπαθήσουμε να προωθήσουμε περαιτέρω θέματα όπως η ενσωματωμένη ενέργεια, ο καθαρός μηδενικός άνθρακας, το living building challenge και η ευθυγράμμιση με τον τρόπο ζωής 1,5 μοιρών. Ένα τρέχον έργο στη ΝΑ Ασία που στοχεύει στο net zero everything υποδηλώνει το σημείο στο οποίο βρισκόμαστε ήδη όσον αφορά τα έργα εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου.
Συμπερασματικά, ο σχεδιασμός με στόχο την αειφόρο ανάπτυξη υποχρεώνει τον αρχιτέκτονα να επιδιώκει ολιστικές λύσεις, να έχει βαθιά κατανόηση του κλίματος της εκάστοτε περιοχής στην οποία δραστηριοποιείται και να δεσμεύεται για την απόδειξη απόδοσης που βασίζεται σε δεδομένα. Πιστεύουμε πως όταν τα κτίρια χτίζονται με τον σωστό τρόπο, έχουν όχι μόνο περισσότερη ακεραιότητα (συνοχή;) και χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα αλλά αντιπροσωπεύουν κυρίως μια καλύτερη αρχιτεκτονική.
Μια συνεργασία της Lifo με την Design Ambassador και το Archisearch.gr
