Η ΠΡΩΤΗ ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΠΡΟΒΟΛΗ της ταινίας «Ο ταλαντούχος κύριος Ρίπλεϊ» ήταν, όπως θυμάται σήμερα ο παραγωγός της Γουίλιαμ Χόρμπεργκ, «μια απόλυτη καταστροφή». Η ταινία του Άντονι Μινγκέλα, μια νέα διασκευή του ομώνυμου μυθιστορήματος της Πατρίσια Χάισμιθ, προσγείωνε τον τυχοδιώκτη Τομ Ρίπλεϊ (Ματ Ντέιμον) σ’ ένα κοσμοπολίτικο ιταλικό θρίλερ τη δεκαετία του ’50, όπου βρίσκεται σε μόνιμες διακοπές ο κακομαθημένος γόνος Ντίκι Γκρίνλιφ (Τζουντ Λο) μαζί με τη φίλη του Μαρτζ (Γκουίνεθ Πάλτροου), σα να είχε πέσει κατευθείαν από τον ηλιόλουστο σικελικό ουρανό.
Από πού ήρθε ο Τομ Ρίπλεϊ, γιατί βρέθηκε εκεί και, κυρίως, γιατί στη μέση της ταινίας σκοτώνει τον Ντίκι μέσα σε μια βάρκα στα ανοιχτά της Λιγουρίας; Το κοινό της προβολής εξεγέρθηκε. «Όταν το κουπί έπεσε στο κεφάλι του Τζουντ Λο, ήταν σα να είχε πέσει στο κεφάλι των θεατών», λέει ο Χόρμπεργκ. «Ήταν εντελώς απροετοίμαστοι γι’ αυτή την απότομη στροφή της ταινίας».
Ο Σίντνεϊ Πόλακ, η εταιρεία παραγωγής του οποίου ήταν ο βασικός χρηματοδότης της ταινίας, έδωσε στον σκηνοθέτη μια συμβουλή καθώς συζητούσαν για τις αναπόφευκτες επεμβάσεις που θα ακολουθούσαν: «Μπορείς να οδηγήσεις το λεωφορείο όπου θέλεις, αλλά αν στο μπροστινό του μέρος ο προορισμός γράφει "κόλαση", πρέπει να ενημερώνεις τους επιβάτες κατά την επιβίβαση».
Αυτό που έκανε ο Μινγκέλα, φρέσκος από το Όσκαρ που είχε κερδίσει για τον «Άγγλο ασθενή», ήταν να αναδιαμορφώσει τα πρώτα λεπτά της ταινίας, ανακαλώντας το πνεύμα του Χίτσκοκ (οι τίτλοι αρχής παραπέμπουν στο North by Northwest, η μουσική θυμίζει το Vertigo). Πρόσθεσε επίσης μια ακολουθία από flashbacks, έγραψε μαζί με τον συνθέτη Gabriel Yared μια στοιχειωμένη άρια και μάλιστα έπεισε τη Sinéad O'Connor να την ερμηνεύσει. Η υπόλοιπη ταινία κύλησε χωρίς αλλαγές. Όταν βγήκε στις αίθουσες ανήμερα τα Χριστούγεννα, ανέβηκε κατευθείαν στην πρώτη θέση του αμερικανικού box office.
Παρά τις εξαιρετικές κριτικές, η ταινία δεν κατέληξε ως μια από τις μεγάλες επιτυχίες της χρονιάς. Η συγκομιδή πέντε μόλις υποψηφιοτήτων για Όσκαρ (όχι καλύτερης ταινίας όμως) έδειξε ότι και η ίδια η βιομηχανία, το σεβόταν μάλλον το φιλμ περισσότερο παρά το αγαπούσε, ειδικά από τη στιγμή που η ταινία δεν κέρδισε ούτε ένα.
«Ο ταλαντούχος κύριος Ρίπλεϊ» ήταν πάντα μια μελέτη αντιφάσεων. Η ταινία συγκέντρωσε το πιο όμορφο και ταλαντούχο καστ από όλες τις ταινίες του Χόλιγουντ εκείνης της δεκαετίας (εκτός από το κεντρικό ερωτικό τρίγωνο, σημαντικούς ρόλους είχαν στην ταινία ερμηνευτικά μεγαθήρια όπως η Κέιτ Μπλάνσετ και ο Φίλιπ Σίμορ Χόφμαν).
Αλλά υπήρχε και το θέμα του περιεχομένου: ένα περίεργο, κυκλοθυμικό, σέξι αλλά αντιηρωικό δράμα που τύχαινε επίσης να είναι ειλικρινά queer, γεμάτο προδοσίες και φονικά, και χωρίς κανενός είδους χάπι εντ. Ο Ματ Ντέιμον, η Γκουίνεθ Πάλτροου, ο σκηνοθέτης του «Άγγλου ασθενή» – όλα έμοιαζαν να υπόσχονται μια επική ιστορία αγάπης. Ο «Ρίπλεϊ» ήταν σχεδόν το ακριβώς αντίθετο, κάτι που, 25 χρόνια αργότερα, φαίνεται εντυπωσιακό και επίκαιρο, ακόμα κι αν τότε έμοιαζε ριζικά εκτός εποχής.
Ποιο ακριβώς είναι το παιχνίδι του Τομ, καθώς μιμείται τη συμπεριφορά του Ντίκι και στη συνέχεια ουσιαστικά γίνεται εκείνος; Στο μυθιστόρημα της Χάισμιθ, η σεξουαλικότητά του Τομ είναι κυρίως κωδικοποιημένη. Αλλά η εμμονή του Τομ με τον Ντίκι φαίνεται να επεκτείνεται πέρα από την επιθυμία του για κοινωνική αναρρίχηση. «Αισθανθήκαμε ότι το βιβλίο έπρεπε να επανεξεταστεί με γνώμονα την εποχή που γυρίζαμε την ταινία», λέει σήμερα ο Χόρμπεργκ. Θέλαμε να καταστήσουμε σαφή την έλξη του Τομ προς τον Ντίκι και την εμπειρία του ως καταπιεσμένου ομοφυλόφιλου άνδρα στη δεκαετία του 1950».
«Δεν θα ήθελα ποτέ να συμπεράνει κανείς ότι υπάρχει σχέση μεταξύ των πράξεών του στην ταινία και της σεξουαλικότητάς του», δήλωνε ο Άντονι Μινγκέλα (που δυστυχώς έφυγε πρόωρα από την ζωή το 2008) στους New York Times το 1999. «Αλλά είναι επίσης θλιβερό να μπορείς να γράψεις για έναν γκέι χαρακτήρα μόνο αν συμπεριφέρεται σωστά – αυτό είναι ένα άλλο είδος τυραννίας».
Παρά τις εξαιρετικές κριτικές, η ταινία δεν κατέληξε ως μια από τις μεγάλες επιτυχίες της χρονιάς. Η συγκομιδή πέντε μόλις υποψηφιοτήτων για Όσκαρ (όχι καλύτερης ταινίας όμως) έδειξε ότι και η ίδια η βιομηχανία σεβόταν το φιλμ περισσότερο μάλλον, παρά το αγαπούσε, ειδικά από τη στιγμή που η ταινία δεν κέρδισε ούτε ένα. Ίσως μπορεί να υποτιμηθεί εύκολα, επειδή, παρά το ζοφερό και μελαγχολικό της θέμα, παραμένει εξαιρετικά ψυχαγωγική. Η ομορφιά και η κτηνωδία κατεβαίνουν μαζί σαν δροσερό Aperol.
Σε κάθε περίπτωση όμως της αξίζει μια πιο σοβαρή επανεκτίμηση, έστω και με αφορμή τη νέα σειρά με ήρωα τον Ρίπλεϊ που θα κυκλοφορήσει σύντομα στο Netflix με πρωταγωνιστή τον Άντριου Σκοτ.
The Talented Mr. Ripley Trailer (1999)
Με στοιχεία από Vanity Fair
