Ο Ντέιβιντ Κρόνεμπεργκ ήρθε πρόσφατα στην επικαιρότητα όταν απέρριψε ως συκοφαντική και δόλια την καμπάνια εναντίον του The Brutalist, λέγοντας πως και ο ίδιος είχε πειράξει τη φωνή του Τζον Λόουν στα μουσικά περάσματα του M. Butterfly. Στην κουβέντα που κάναμε στις Κάννες με αφορμή την τελευταία του ταινία, ένα χαμηλόφωνο δραματικό θρίλερ με υπόγειο χιούμορ που στα ελληνικά τιτλοφορείται Ο Κύριος των Νεκρών (The Shrouds) στο επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα, ο θρυλικός Καναδός σκηνοθέτης μίλησε για τη σχέση του πένθους με την εμπειρία του γυρίσματος μιας ταινίας (έχασε την επί δεκαετίες σύζυγό του), για την αντιπάθειά του για την ταμπέλα του body horror, για την άποψή του για την επιστήμη και το ανθρώπινο σώμα, για την Αθήνα και το Τορόντο, για την τεχνολογία στο σινεμά αλλά και για το γιατί, ενώ παλιά οδηγούσε αγωνιστικά αυτοκίνητα, πλέον προτιμά τα Tesla!
«Ανέκαθεν βρισκόμουν σε ανοιχτή ακρόαση με την ανθρώπινη συνθήκη. Είναι το θέμα της ταινίας μου, καθώς και της τέχνης, η περιέργεια του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Επειδή δεν πιστεύω στη μετά θάνατον ζωή, με ενδιαφέρει η τεχνολογία της επέκτασής της, αλλά και το χιούμορ, ως αναγκαίος μηχανισμός επιβίωσης − να κάνεις πλάκα απέναντι σε φρικτά πράγματα, να βρίσκεις αστείες λεπτομέρειες σε ανεξήγητες καταστάσεις.
«Μίλησα με έναν ειδικό και με ρώτησε πώς αισθάνομαι. Του απάντησα πως υποφέρω και θεώρησε πως δεν χρειάζομαι περαιτέρω υποστήριξη. Διαπίστωσε πως το πένθος μου ήταν πραγματικό. Δεν έχω τι άλλο να κάνω από το να στενοχωριέμαι, ξέρω πως δεν θα συναντήσω τη σύζυγό μου σε μια μεταθανάτια κατάσταση για να ξεκινήσουμε από μια διαφορετική αρχή»
Θα μπορούσα να τη χαρακτηρίσω την πιο προσωπική μου ταινία. Από την άλλη, και ποια δεν είναι; Ολόκληρη η φιλμογραφία μου αποτελείται από προσωπικά έργα, γιατί από τη δική μου εμπειρία αντλώ έμπνευση. Ακόμη κι όταν διαβάζω ένα βιβλίο, η μεταφορά του συνίσταται στη δική μου ερμηνεία του περιεχομένου, ή όταν βλέπω μια ταινία και δίνω μια εκδοχή που μπορεί να διαφέρει από του διπλανού μου. Υπό αυτήν την έννοια, ο κόσμος αυτοβιογραφείται διά της τέχνης, και κάποια μέρη της πλοκής στον Κύριο των Νεκρών μού έχουν συμβεί, όπως για παράδειγμα το αποτυχημένο πρώτο ραντεβού με μια ξανθιά που ένας φίλος μού προξένεψε, αν και δεν καταλήξαμε να ψάχνουμε σε νεκροταφείο.
Οι Αμερικανοί κοιτάζουν τη χώρα τους περισσότερο από τους Καναδούς, οι οποίοι έχουν το βλέμμα στραμμένο στην Ευρώπη: οι δικές μου ευαισθησίες συγγενεύουν πιο πολύ με τις γαλλικές, αν και δεν μιλάω τη γλώσσα όπως θα ήθελα − έχω περάσει πολύ χρόνο στο Παρίσι και με ενδιαφέρει ειλικρινά και όχι τουριστικά η κουλτούρα του. Όταν αναζητώ έναν ηθοποιό, ψάχνω τη γενικότερη παρουσία του, όχι απαραίτητα την εθνικότητά του. Η γλώσσα είναι σημαντικό στοιχείο, καθώς συνηθίζω να γράφω εκτενείς διαλόγους, αλλά και το κάστινγκ παραμένει μια περίπλοκη υπόθεση. Για παράδειγμα, ο Κύριος των Νεκρών είναι συμπαραγωγή του Καναδά με την Ευρωπαϊκή Ένωση και έδωσα μάχη για να έχω τον Γκάι Πιρς, επειδή είναι Αυστραλός∙ λόγω των συμβολαίων δεν είχα τη δυνατότητα να προσλάβω κανέναν Αμερικανό, ακόμη κι αν μου ταίριαζε κάποιος απόλυτα σε έναν ρόλο.
Δεν θεωρώ τον Βενσάν Κασέλ το alter ego μου, έχετε δει τα μαλλιά του τώρα τελευταία; Εγώ είμαι σαφώς πιο όμορφος (γελάει). Σοβαρά, είναι καθαρή σύμπτωση η κόμμωσή του που κάπως μοιάζει με τη δική μου, και δεν προσπαθεί να με μιμηθεί, παρά μόνο στην εκφορά του λόγου του. Υιοθέτησε τον πιο ψιθυριστό λόγο μου έναντι του δικού του, που είναι πιο χειμαρρώδης και στακάτος.
Έχω αναγκαστεί να αναλογιστώ πολύ σοβαρά για ποιον λόγο ασχολούμαι με ασθένειες και τρομακτικές καταστάσεις, ακριβώς επειδή δέχομαι συνεχώς ερωτήσεις επί του θέματος. Αν το καλοσκεφτούμε, το πρωταρχικό μέλημα ενός σκηνοθέτη είναι το ανθρώπινο σώμα, να κινηματογραφήσει το πρόσωπο, να ηχογραφήσει τη φωνή. Είναι φυσικό και νορμάλ για μένα να ασχοληθώ με το σώμα, όπως αντίστοιχα ένας γλύπτης καλείται να το σμιλέψει. Επιπρόσθετα, αν είσαι υπαρξιστής άθεος όπως εγώ, το σώμα είναι η ζωή σου. Χωρίς αυτό, έχεις φύγει από αυτόν κόσμο χωρίς να έχεις αποκομίσει ίδια εμπειρία, είσαι νεκρός και δεν έχει μείνει τίποτε. Αποδεχόμενος αυτήν τη συνθήκη ως φιλοσοφική θεωρία, κινείσαι ανάλογα.
Άλλωστε, αυτή ήταν η ακαδημαϊκή μου προδιάθεση: στο πανεπιστήμιο έκανα οργανική χημεία στο πρώτο έτος και στόχος μου ήταν να γίνω επιστήμονας, αλλά δεν διέθετα την αντοχή και το απαραίτητο ταμπεραμέντο για να ξοδέψω 10 χρόνια σε πολλά πειράματα. Ως κινηματογραφιστής, πίστευα πως θα μπορούσα να εφεύρω τη δική μου επιστήμη, μου φαινόταν απείρως πιο συναρπαστικό. Σοβαροί γιατροί και αστροφυσικοί υποστηρίζουν πως, αν και η Σελήνη και ο Ήλιος είναι εντυπωσιακοί, τίποτε δεν είναι πιο πολύπλοκο στο σύμπαν από τη λειτουργία του μικρού μας μυαλού. Μέσα κι έξω, το ανθρώπινο σώμα εξακολουθεί να μου ασκεί απεριόριστη γοητεία, κάτι που βρίσκω απόλυτα φυσιολογικό.
Δεν χρησιμοποιώ ποτέ τον όρο body horror, θεωρώ το σώμα μας θαυμάσιο. Όπως λέει κάπου στο Dead Ringers, “γιατί δεν γίνονται καλλιστεία για τα όργανα του σώματος;”. Είναι ενδιαφέρουσα και δόκιμη ερώτηση. Αν είσαι χειρουργός, συχνά αναφωνείς “ωραίο συκώτι” ή “αυτή η σπλήνα λειτουργεί έξοχα”. Με ενθαρρύνει και με κολακεύει όταν ειδικά γυναίκες δημιουργοί όπως η Ζιλιά Ντικουρνό και η Κοραλί Φαρζά δηλώνουν πως επηρεάζονται από το έργο μου, ή από το είδος αυτό, αλλά ειλικρινά δεν σκέφτομαι ποτέ τι έχω κάνει και την καλλιτεχνική κληρονομιά που ενδεχομένως αφήνω πίσω.
Δεν ήταν καθόλου θεραπευτική η εμπειρία ή η απόφαση να γυρίσω το Shrouds για την απώλεια της συζύγου μου μετά από 43 χρόνια συμβίωσης. Μην ξεχνάτε πως η συνθήκη μιας ταινίας μοιάζει με παιδικό παιχνίδι: βασικά κυκλοφορούν ηθοποιοί που παριστάνουν κάποιον άλλο και απομνημονεύουν διαλόγους. Περισσότερο θα έλεγα πως θύμιζε ελαφρά αναπόληση, σαν να μιλούσα νοερά με έναν δικό μου άνθρωπο, παρά με εξομολόγηση σε έναν ψυχαναλυτή με σκοπό να ιαθεί η ψυχή μου από ένα βαθύ τραύμα, δεν είναι καθόλου έτσι. Μίλησα με έναν ειδικό και με ρώτησε πώς αισθάνομαι. Του απάντησα πως υποφέρω και θεώρησε πως δεν χρειάζομαι περαιτέρω υποστήριξη. Διαπίστωσε πως το πένθος μου ήταν πραγματικό. Δεν έχω τι άλλο να κάνω από το να στενοχωριέμαι, ξέρω πως δεν θα τη συναντήσω σε μια μεταθανάτια κατάσταση για να ξεκινήσουμε από μια διαφορετική αρχή. Έχω όμως τα παιδιά και τα εγγόνια μας και μου προσφέρουν κάτι εξίσου σημαντικό και αληθινό, την αγάπη.
Έγραψα για την τεχνητή νοημοσύνη πριν από πέντε χρόνια, όταν ακόμη δεν ήταν το καυτό θέμα στο οποίο έχει εξελιχθεί. Παλιά, όταν θέλαμε να αφαιρέσουμε ένα περιττό μπουκάλι από το πλάνο, έπρεπε να γυρίσουμε ξανά τη σκηνή χωρίς αυτό. Με τη χρήση του AI, απλά το σβήνουμε γρήγορα και αποτελεσματικά. Δεν νοσταλγώ καθόλου τις χρονοβόρες και ακριβές μεθόδους του παρελθόντος. Από τη στιγμή που η ψηφιακή τεχνολογία αντικατέστησε το φιλμ, νιώθω ανακουφισμένος. Το έχω ξαναπεί: η τεχνητή νοημοσύνη είναι προέκταση του ανθρώπου, δεν φυτεύτηκε από εξωγήινους πολιτισμούς. Όπως και η πυρηνική ενέργεια, στο μέλλον θα δημιουργήσει υπέροχα πράγματα, και φρικιαστικά.
Αισθάνομαι πάντα ευτυχία και ενθουσιασμό όταν εργάζομαι, και θέλω να πιστεύω ότι το ίδιο νιώθουν και οι άνθρωποι της ταινίας, που την ακολουθούν σε όλα τα φεστιβάλ με την ίδια χαρά. Το πλατό μου αποτελείται από παλιούς συνοδοιπόρους, όπως η σκηνογράφος Κάρολ Σπίαρ, με την οποία κλείνω μισό αιώνα συνεργασίας, ή ο συνθέτης Χάουαρντ Σορ, αλλά και ηθοποιούς που βλέπω για πρώτη φορά, και δημιουργούμε μια οικογένεια με αγαστές σχέσεις. Γνωρίζω πως άλλοι συνηθίζουν να εκνευρίζονται ή να μαλώνουν τους συντελεστές στο γύρισμα. Μπορεί και να λειτουργήσει κάτι τέτοιο, είμαι σίγουρος, εγώ όμως έχω μείνει στα ’60s, μόνο αγάπη και ειρήνη θέλω να επικρατεί στο πεδίο εργασίας που έχω την τιμή να ελέγχω.
Λατρεύω τα Tesla, έχω τρία στην κατοχή μου, είναι φανταστικό αυτοκίνητο! Για να μην παρεξηγηθώ, έχω οδηγήσει αγωνιστικά, και αμάξια και μοτοσικλέτες, συναρπάζομαι από τον ήχο και τις επιδόσεις της μηχανής εσωτερικής καύσης, αλλά, για να είμαι ειλικρινής, η ιστορία έδειξε πως υπήρξε καταστροφική σε ζημιές και μόλυνση, οπότε χαίρομαι που φτάνει στο τέλος της ιστορικής της διαδρομής.
Για το ποιόν του Μασκ δεν είμαι σίγουρος, πάντως με βεβαιότητα ήταν ο πρώτος που έκανε πράξη το concept του ηλεκτρικού αυτοκινήτου ως hi-end προϊόντος, γρήγορου και ισχυρού, σε αντίθεση με τα πρώτα που ήταν σχεδιασμένα να είναι μικρά και φτηνά. Εμένα με βολεύει αφάνταστα που τα έχει όλα τοποθετημένα, με τα καντράν και τις αυτοματοποιημένες χρήσεις, και δεν χρειάζεται να κάνω τίποτε άλλο από το να φορτίσω και να φύγω.
Δεν έχω πει ακριβώς πως το The Shrouds θα είναι η τελευταία μου ταινία, ή πως θα αποσυρθώ οριστικά, όπως το είχε ξεκάθαρα δηλώσει ο Στίβεν Σόντερμπεργκ στο παρελθόν. Νομίζω πως περισσότερο εννοούσα ότι κάθε μου ταινία θα μπορούσε να είναι και η τελευταία, για πολλούς, ψυχολογικούς και πρακτικούς λόγους. Δεν ξέρω πάντα τι εννοώ, άλλωστε είμαι ένας τύπος που οδηγεί Τέσλα, πού να ξέρω τι μου γίνεται; (γελάει). Είμαι 81 ετών. Αν και δεν ταυτίζομαι πάντα με τη συγκεκριμένη ηλικία, εντούτοις οφείλω να αποδεχθώ τους περιορισμούς της. Άλλοι δεν έχουν πλέον την ικανότητα να βαδίσουν ή να δουν στα χρόνια μου, οπότε νιώθω μια ανασφάλεια πριν αποφασίσω. Περισσότερο την εξέφρασα στα Εγκλήματα του Μέλλοντος, γιατί είχα 6 χρόνια να γυρίσω ταινία πριν απ’ αυτήν, το Maps to the Stars. Αλλά η εμπειρία δεν διέφερε από τις προηγούμενες, το απόλαυσα εξίσου με την πρώτη φορά.
Περάσαμε υπέροχα στην Αθήνα για τα Εγκλήματα του Μέλλοντος, αλλά δεν αλλάζω με τίποτε το Τορόντο. Είναι η πόλη που μεγάλωσα ουσιαστικά, και γνωρίζω κάθε γωνιά της. Ακόμη και οι αλλαγές της μου προκαλούν ενδιαφέρον, πώς θα εγκλιματιστώ σε συνθήκες που δεν είναι πλέον οι ίδιες. Ωστόσο η οικειότητα με διευκολύνει. Δεν έχω σκεφτεί ποτέ στην καριέρα μου να γυρίσω μια ταινία του εύρους και του όγκου του Megalopolis. Ούτε κατά διάνοια. Το The Shrouds κόστισε μόλις 13 εκατομμύρια δολάρια. Μέχρι εκεί μπορώ να φτάσω, νομίζω, οπότε δεν ονειρεύομαι κάτι άλλο».
THE SHROUDS | Official Trailer
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
