Μάνα μου και Παναγιά

Μάνα μου και Παναγιά Facebook Twitter
Η φωτογραφία της μάνας που θρηνεί τον γιο της Τάσο Τούση στα γεγονότα της Θεσσαλονίκης τον Μάιο του 1936
0

Ανάμεσα στους Αγγέλους με σταυρωμένα χέρια, πάνω ακριβώς από τον παντοδύναμο Υιό έχει δικαίωμα να δεσπόζει μια μόνο γυναίκα: η Παναγιά. Στοργική, ήρεμη και προσηνής στέκεται πάνω από το Χριστό παίρνοντας και δίνοντας δύναμη από την άμωμη συνθήκη της Αγάπης. Η αγάπη είναι που τη μετατρέπει σε εικόνα παντοτινής στοργής, η αγάπη είναι που την καθιστά απόλυτο σύμβολο της αιώνιας μάνας. Το καλοκαίρι την είδαμε να στέκει αντί για τον υιό, πάνω από τη θρηνούσα κόρη στο απέριττο σκηνικό της "Γκόλφως" του Νίκου Καραθάνου ενώ λίγες μέρες αργότερα έφτασε να πρωταγωνιστεί τραγικά στην πραγματική ζωή ως η μάνα του αδικοχαμένου Παύλου Φύσσα. Αλλά αυτή ήταν ανέκαθεν η εικόνα της Παναγιάς στη μεταπολιτευτική Ελλάδα: φωλιασμένη για πάντα στο συλλογικό ασυνείδητο ως χτυπημένη από τη μοίρα η Παναγιά-μητέρα έσερνε το βάρος της πρόωρης απώλειας του τέκνου.

Οι Έλληνες παραμένουν, ακόμη και στην καρδιά της πόλης, νεοπλατωνιστές μέχρι τέλους μετατρέποντας ακόμη και την αρχαία εικόνα της Αθήνας στην παντοδύναμη μορφή της Παναγίας.

Από τη "Μητέρα του Αντάρτη" στο ομώνυμο τραγούδι που δοξάστηκε στα χείλη των αγωνιστών στα βουνά έως τη μητέρα των λαϊκών τραγουδιών η Παναγιά είχε παρηγορητικό ρόλο-κάτι που παρέμεινε ζωντανό στις μνήμες έως τώρα. Ακόμη κι η θαυματουργή Παναγιά-ανάλογα με τον τόπο, τις δοξασίες και τον χώρο-δεν γλύτωσε από τη μεταφυσική αφήγηση της απώλειας. Η σχέση μητέρας και γιου ήταν άμεσα συνυφασμένη με την αφειδώλευτη εικονοποιία της Παναγίας στις γωνιές της Ελλάδας. Ο Παπαδιαμάντης έγραφε πάντα σχεδόν εμμονικά, με την ίδια παρρησία και το ίδιο παραληρηματικό ένστικτο για την Παναγιά αποδίδοντας το σκηνικό που λίγο πολύ περιέγραφε κάθε θαυματουργή εικόνα: τα χέρια της Παναγιάς απλωμένα, ικανά να σκεπάσουν το σύμπαν των απροστάτευτων ψυχών. Στα γνωστά κι ως "θεομητορικά" του ποιήματα η Παναγιά προστατεύει τους ταξιδιώτες, τους θαλασσοδερμένους ναυτικούς, γίνεται η γυναίκα που συσπειρώνει δυνάμεις και προσδοκίες ανείπωτες. "Απάνω στην εικόν'αφιερώματα κρέμονται, καραβάκια, γολετίτσες, καίκα, βάρκες, μπάρκα τριοκάταρτα, όλ'αφιερώματα των πλοιάρχων".

Μάνα μου και Παναγιά Facebook Twitter
Παναγία Βρεφοκρατούσα, 1807

Μάνα μου και Παναγιά Facebook Twitter
Μάνα και γιος. Μάνα και γιος αντάμα στο βουνό και στο αγνάντι. Φωτογράφος: Σπύρος Μελετζής.

Οι κατάφορτες από λουλούδια και κάθε λογής τάματα εικόνες της Παναγίας με τη μυρωδιά των μύρων να τις περιβάλλει και τη γαλήνη των ψαλμών δεν εγκαταλείπει το μυστικιστικό ελληνικό σύμπαν από τον Παπαδιαμάντη μέχρι σήμερα. Οι Έλληνες παραμένουν, ακόμη και στην καρδιά της πόλης, νεοπλατωνιστές μέχρι τέλους μετατρέποντας ακόμη και την αρχαία εικόνα της Αθήνας στην παντοδύναμη μορφή της Παναγίας. Η Πλατυτέρα των Ουρανών στέκει πάνω από την Πόλη ενώ η Παναγιά του κάθε τόπου-η Μεγαλόχαρη της Τήνου, η Παναγιά η Σουμελά, η Παναγιά η Λιμνιά στη Λίμνη Ευβοίας, η Αργοκιλιώτισσα στη Νάξο, η Θαλασσομαχούσα στη Ζάκυνθο-φέρει εντός της όλες τις δοξασίες, το φαντασιακό και της επιθυμίες των περαστικών και των ντόπιων. "Ψάλλοντές σου τὸν τόκον ἀνυμνοῦμέν σε πάντες ὡς ἔμψυχον ναόν, Θεοτόκε. Ἐν τῇ σῇ γὰρ οὶκήσας γαστρί ὁ συνέχων πάντα τῇ χειρὶ Κύριος, ἡγίασεν, ἐδόξασεν, ἐδίδαξε βοᾶν σοὶ πάντας" λένε οι φαντασιακές υπαγορεύσεις και δεήσεις του 'Ακάθιστου Ύμνου" αποδίδοντας μεταφυσικό περιεχόμενο στην εικόνα της αιώνιας Μάνας. Σαν αυτή που φωτογράφισε ιδανικά ο Κώστας Μπαλάφας αλλά σαν κι εκείνη που ύμνησε στα τραγούδια του με πόνο καρδιάς ο Στέλιος Καζαντζίδης.

Μάνα μου και Παναγιά Facebook Twitter
Η μάνα φωτογραφημένη από τον Κώστα Μπαλάφα

Μάνα μου και Παναγιά Facebook Twitter

Σταδιακά όμως η Παναγιά ξεριζωμένη από την δική της εστία, τον τόπο της μόνιμης ασφάλειας και θαλπωρής χάνει τον παντοδύναμο της ρόλο. Η παντοδυναμία της διαλύεται μέσα στην ανωνυμία. Σχεδόν χάνει την ντετερμινισιτκή της ταυτότητα-δεν είναι πια η Παναγία-Προστάτιδα, η Μάνα όλου του κόσμου και η Πλατυτέρα των Ουρανών αλλά εγκλωβίζεται σε μια άχρωμη πολυκατοικία. Στο θεατρικό έργο του Γιώργου Διαλεγμένου "Μάνα, μητέρα, Μαμά" αποτυπώνεται απόλυτα η ανοικονόμητη εικόνα της μητέρας, μιας Παναγιάς αποκαθηλωμένης, ξεπεσμένης στο χθόνιο στοιχείο της καθημερινότητας. Όχι μόνο είναι ανίκανη να προστατεύσει αλλά δεν έχει καν δικαίωμα στο θάνατο. Μετά τον Διαλεγμένο η απομυθοποίηση της Παναγιάς φτάνει μέχρι την πλήρη αποκαθήλωση και αποκτά τον χαρακτήρα της Νοσταλγίας: γίνεται εικόνα από τα παλιά, μνήμη αιώνιας θαλπωρής και ενότητας, μυρωδιά οικογενειακής εστίας. Η Παναγιά έτσι είναι πλέον η "Μάνα του Χριστού"από το ομώνυμο ποίημα του Κώστα Βάρναλη, αυτή που είχε λαχταρήσει μπροστά σε "κόκκινο σπίτι σ'αυλή με πηγάδι..και μια δράνα γιομάτη τσαμπιά κεχριμπάρι...νοικοκύρης καλός να γυρνάς κάθε βράδυ, το χρυσό, σιγαλό και γλυκό σαν τολάδι. Κι αμ'ανοίγεις την πόρτα με πριόνια στο χέρι, με τα ρούχα γεμάτα ψιλό ροκανίδι, (άσπρα γένια, άσπρα χέρια) η συμβία περιστέρι ν'ανασαίνει βαθιά τ'όλον κέδρον αγέρι".

Έτσι η εικόνα της μάνας στέκει πάνω από τα "τέκνα κι αγγόνια καθενού και κοπάδι, χωρα΄φι κι αμπέλι, τ'αργαστήρι εκεινού, που την τέχνη σου θέλει'. Η Παναγιά είναι και γίνεται η μάνα όλων-το νοσταλγικό απωθημένο και το αιώνιο μετερίζι των ανέστιων ψυχών.

Μάνα μου και Παναγιά Facebook Twitter

Αρχαιολογία & Ιστορία
0

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Δέκα σημαντικά γεγονότα που προηγήθηκαν της Μικρασιατικής Καταστροφής

Σωτήρης Ριζάς / Δέκα σημαντικά γεγονότα που προηγήθηκαν της Μικρασιατικής Καταστροφής

Με αφορμή τη συμπλήρωση εκατό χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή ο διευθυντής ερευνών στο Κέντρο Έρευνας Ιστορίας Νεότερου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών, Σωτήρης Ριζάς, καταγράφει τις ημερομηνίες-σταθμούς που προηγήθηκαν του δραματικού Σεπτέμβρη του 1922.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Τιδόρ: Μεγαλοπρέπεια, συνομωσίες και η πολυτάραχη ιστορία μιας δυναστείας

Αρχαιολογία & Ιστορία / Τιδόρ: Μεγαλοπρέπεια, συνομωσίες και η πολυτάραχη ιστορία μιας δυναστείας

Η πολυτάραχη ιστορία της δυναστείας παρουσιάζεται σε μια νέα έκθεση στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης, με έργα τέχνης που δημιουργήθηκαν υπό την αιγίδα και των πέντε μοναρχών των Τιδόρ.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Ιστορίες περιθωρίου και σεξεργασίας στην Τρούμπα και τα Βούρλα

Βιβλίο / Ιστορίες περιθωρίου και σεξεργασίας στην Τρούμπα και τα Βούρλα

Το νέο βιβλίο του Βασίλη Πισιμίση είναι μια ιστορική καταγραφή της «ιερής πορνείας» και των ανθρώπων που τη διαχειρίζονταν στις περιοχές του Πειραιά, με συγκλονιστικές αφηγήσεις και ντοκουμέντα.
M. HULOT
Δημήτρης Παντερμαλής (1940-2022)

Απώλειες / Δημήτρης Παντερμαλής (1940-2022): «Στο μουσείο έρχεσαι για να συνομιλήσεις με αυτά που βλέπεις»

Ο Δημήτρης Παντερμαλής, ένας από τους πιο σημαντικούς αρχαιολόγους της εποχής μας και ο άνθρωπος που βρέθηκε στο τιμόνι του Μουσείου Ακρόπολης από την πρώτη μέρα της θεμελίωσής του, πέθανε σε ηλικία 81 ετών.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Αρχαία Ρώμη: Χοιρινό για τους πλούσιους, κοτόπουλο για τους φτωχούς και βρόμη για τις γυναίκες

Αρχαιολογία & Ιστορία / Αρχαία Ρώμη: Κοτόπουλο για τους φτωχούς, βρώμη για τις γυναίκες

Τι φανερώνει η μελέτη ταφικών γευμάτων στη νεκρόπολη της Villa de Μadrid για τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία; Απαντά στη LiFO η επίκουρη καθηγήτρια Ελληνιστικής και Ρωμαϊκής Ιστορίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Ελένη Φάσσα.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Ποιος είναι ο πολυεκατομμυριούχος που επιστρέφει 161 κυκλαδικές αρχαιότητες στην Ελλάδα

Λέοναρντ Στερν / Ποιος είναι ο δισεκατομμυριούχος που επιστρέφει 161 κυκλαδικές αρχαιότητες στην Ελλάδα

161 αρχαιότητες, μοναδικά δείγματα του Κυκλαδικού Πολιτισμού, που ανήκουν στο ελληνικό κράτος θα εκτεθούν στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης και στο MET της Νέας Υόρκης.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
«Ιερογλυφικά: Ξεκλειδώνοντας την αρχαία Αίγυπτο», μια έκθεση για τα μυστικά του Αιγυπτιακού πολιτισμού

Αρχαιολογία & Ιστορία / «Ιερογλυφικά: Ξεκλειδώνοντας την αρχαία Αίγυπτο», μια καθηλωτικη έκθεση

Με αφορμή τα 200 χρόνια από την αποκρυπτογράφηση των αιγυπτιακών ιερογλυφικών, η έκθεση μάς ταξιδεύει στις κοπιώδεις προσπάθειες που προηγήθηκαν και στις αποκαλύψεις που ακολούθησαν αυτή την πρωτοποριακή στιγμή.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
ΠΕΜΠΤΗ 21/07 - ΗΧΗΤΙΚΟ ΥΠΟ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ- Υπήρχε όντως παράδοση παιδεραστίας στην αρχαία Αθήνα;

Ιστορία μιας πόλης / Υπήρχε όντως παράδοση παιδεραστίας στην αρχαία Αθήνα;

H Αγιάτη Μπενάρδου μιλά με τον ιστορικό Κώστα Βλασόπουλο για ένα είδος σεξουαλικής σχέσης που θεωρήθηκε από τους Έλληνες, ειδικά της Αρχαϊκής και Κλασικής περιόδου πολύ σημαντικό για τη συνοχή της πόλης
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ